Właściwości farmakodynamiczne
Sód chlorek

Właściwości farmakodynamiczne sodu chlorku

Sód chlorek (Natrii chloridum, NaCl) stanowi podstawowy składnik płynów ustrojowych, a jego działanie farmakodynamiczne jest bezpośrednio związane z utrzymaniem homeostazy wodno-elektrolitowej organizmu. Substancja ta należy do grupy terapeutycznej płynów infuzyjnych wpływających na równowagę elektrolitową (kod ATC: B05XA03 i B05BB01) oraz jest wykorzystywana jako rozpuszczalnik do sporządzania leków parenteralnych (kod ATC: V07AB).¹²³

Rola w gospodarce wodno-elektrolitowej

Jony sodowe i chlorkowe są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Sód jest głównym kationem płynu pozakomórkowego, a całkowita zawartość sodu w organizmie wynosi około 70 mmol/kg masy ciała, z czego około 97% znajduje się w płynie pozakomórkowym, a tylko 3% w przestrzeni wewnątrzkomórkowej.⁴

Chlor jest dominującym anionem w płynie pozakomórkowym i stanowi około 70% anionów w przestrzeni pozakomórkowej. Jest on ściśle związany z metabolizmem sodu i potasu, a poprzez wymianę na dwuwęglany w kanalikach nerkowych bierze udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej.⁵

Udział w regulacji ciśnienia osmotycznego

Sód jest głównym czynnikiem decydującym o osmolalności płynów zewnątrzkomórkowych (jak i wewnątrzkomórkowych, gdyż pozostają one w równowadze osmotycznej). Jest to najbardziej powszechny kation płynu pozakomórkowego, a stężenie anionów w płynach ustrojowych utrzymywane jest w równowadze ze stężeniem kationów dzięki nerkowym mechanizmom regulującym równowagę kwasowo-zasadową.⁶

Jony chlorkowe i sodowe utrzymują osmolarność w płynie pozakomórkowym i są odpowiedzialne za około 80% ciśnienia osmotycznego płynu pozakomórkowego. Inne substancje rozpuszczone w płynie zewnątrzkomórkowym, takie jak glukoza i mocznik, stanowią jedynie około 3% całkowitej osmolalności, podczas gdy jony odpowiadają za ponad 90% rzeczywistego ciśnienia osmotycznego płynu zewnątrzkomórkowego.⁷⁸

Funkcje biologiczne

Utrzymanie prawidłowego bilansu sodu jest niezbędne dla zachowania właściwej objętości krwi i rozmieszczenia wody w organizmie. Mechanizmy regulujące równowagę wodną są bezpośrednio związane z sodem, dlatego jakiekolwiek odchylenie od fizjologicznych stężeń sodu w osoczu powoduje zaburzenia homeostazy wodnej.⁹

Sód uczestniczy we wszystkich procesach bioelektrycznych organizmu i jest niezbędny do funkcjonowania różnych enzymów systemowych. Niedobór jonów sodowych i chlorkowych często występuje w odwodnieniu hipoosmotycznym lub po nadmiernej utracie tych elektrolitów z płynami ustrojowymi.¹⁰¹¹

Właściwości poszczególnych postaci sodu chlorku

Roztwory hipertoniczne

Inj. Natrii Chlorati 10% Polpharma (100 mg/ml) jest hipertonicznym roztworem chlorku sodu, stosowanym w zaburzeniach gospodarki wodno-elektrolitowej. Jako koncentrat jest zwykle używany jako dodatek do innych płynów infuzyjnych zgodnych farmakochemicznie, w celu zwiększenia ilości podawanych jonów bez nadmiernego obciążenia płynami. Ze względu na hipertoniczny charakter roztwór ten nie powinien być stosowany bez uprzedniego rozcieńczenia.¹²

Roztwory izotoniczne

Injectio Natrii Chlorati Isotonica Polpharma (9 mg/ml) oraz Natrium Chloratum 0,9% Fresenius (9 mg/ml) są izotoniczymi roztworami chlorku sodu. Roztwory te pozostają najważniejszą solą w profilaktyce lub uzupełnianiu deficytu płynu zewnątrzkomórkowego.¹³

Izotoniczny roztwór chlorku sodu jest odpowiednim nośnikiem do podawania wielu produktów leczniczych i elektrolitów. Odwodnienie zarówno izotoniczne, hipotoniczne, jak i hipertoniczne może zaburzyć krążenie krwi (spada pojemność wyrzutowa serca i zaburzone jest mikrokrążenie), dlatego zalecane jest szybkie podanie we wlewie roztworu izotonicznego chlorku sodu.¹⁴

Nawet w umiarkowanie ciężkiej hiponatremii lub hipernatremii zaburzenia mogą być korygowane z użyciem izotonicznego roztworu soli pod warunkiem, że zachowana jest prawidłowa czynność nerek umożliwiająca dokonywanie fizjologicznych korekt skutkujących wydaleniem moczu o stężeniu odpowiednim do zaistniałej sytuacji.¹⁵

Roztwór Natrium Chloratum 0,9% Fresenius cechuje się osmolarnością 308 mOsmol/l, a podany dożylnie stanowi źródło wody i elektrolitów dla organizmu.¹⁶¹⁷

Postać tabletki musujące

Sal Vichy factitium (tabletki musujące) zawiera w swoim składzie 45 mg sodu chlorku jako jeden z komponentów sztucznej soli Vichy. Produkt ten jest mieszaniną soli alkalicznych, które zobojętniają kwaśną treść żołądka, zwiększają rezerwę alkaliczną krwi, działają żółciopędnie i żółciotwórczo. Zapobiega tworzeniu się kamieni żółciowych. Roztwór 6,0 g (10 tabletek) Sal Vichy factitium w 1 litrze wody ma skład zbliżony do składu naturalnej wody Vichy.¹⁸

Zapotrzebowanie i bilans wodno-elektrolitowy

U osób dorosłych przeciętne zapotrzebowanie na wodę wynosi od 2 do 3 litrów na dobę. Prawidłowa zawartość jonów sodowych i chlorkowych w płynach ustrojowych jest niezbędna do zachowania równowagi wodno-elektrolitowej i prawidłowego funkcjonowania organizmu.¹⁹

^20212223