Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ryfampicyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ryfampicyny

Ryfampicyna, jako substancja silnie działająca na organizm, wymaga ścisłego nadzoru medycznego. Podczas całego okresu leczenia preparatami zawierającymi ryfampicynę pacjent powinien pozostawać pod kontrolą pulmonologa lub innego lekarza odpowiedniej specjalności.¹²

Badania wstępne i kontrola czynności wątroby

Przed rozpoczęciem leczenia ryfampicyną konieczne jest wykonanie kompleksowej oceny stanu zdrowia pacjenta. U każdego pacjenta z gruźlicą należy przed wdrożeniem terapii oznaczyć w surowicy aktywność enzymów wątrobowych, stężenie bilirubiny i kreatyniny oraz zbadać morfologię krwi i liczbę płytek.³ Wyjątek stanowią dzieci, u których takie badania nie są konieczne na początku leczenia, chyba że występują lub są spodziewane jakieś powikłania.⁴

W przypadku preparatu Rifamazid, który zawiera dwie substancje czynne (ryfampicynę i izoniazyd) mogące zaburzać czynność wątroby, badania czynności wątroby i badania krwi są szczególnie istotne przed rozpoczęciem leczenia.⁵

Monitorowanie czynności wątroby w trakcie leczenia

Po rozpoczęciu leczenia ryfampicyną u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby zaleca się ścisłe monitorowanie parametrów laboratoryjnych. U tych pacjentów należy kontrolować czynność wątroby, zwłaszcza aktywność aminotransferazy asparaginianowej i alaninowej. Badania te należy wykonać przed rozpoczęciem leczenia, następnie co tydzień przez pierwsze 2 tygodnie, a w kolejnych 6 tygodniach leczenia co 2 tygodnie.⁶

W przypadku preparatu Rifamazid badania czynności wątroby należy powtórzyć, jeśli u pacjenta z prawidłową czynnością wątroby wystąpią: gorączka, wymioty, żółtaczka lub inne dolegliwości pogarszające stan pacjenta.⁷ Podobne zalecenie dotyczy pacjentów stosujących Rifampicynę TZF.⁸

Postępowanie w przypadku uszkodzenia wątroby

Jeśli wystąpią objawy świadczące o uszkodzeniu komórek wątrobowych, lek należy odstawić.⁹¹⁰ Należy wtedy rozważyć alternatywną metodę leczenia gruźlicy i inny schemat terapeutyczny.¹¹¹²

Jeśli ponownie zastosuje się ryfampicynę po normalizacji czynności wątroby, zaleca się codzienne kontrolowanie parametrów czynności wątroby.¹³¹⁴

Hiperbilirubinemia i zmiany parametrów wątrobowych

U niektórych pacjentów w pierwszych dniach leczenia może wystąpić hiperbilirubinemia, w związku z konkurencyjnym wydzielaniem ryfampicyny i bilirubiny przez wątrobę.¹⁵ Jeśli u pacjenta z prawidłową czynnością wątroby na początku leczenia zwiększy się stężenie bilirubiny, aktywność fosfatazy zasadowej lub aminotransferaz, nie jest to bezwzględnym wskazaniem do odstawienia leku. Powyższe objawy są najczęściej przemijające.¹⁶

Pojedyncze wyniki badań świadczą o niewielkim zwiększaniu się stężenia bilirubiny i (lub) aktywności aminotransferaz. Decyzje o kontynuacji lub zaprzestaniu leczenia należy podjąć po powtórzeniu testów, biorąc pod uwagę tendencję zmian wartości tych parametrów w powiązaniu ze stanem klinicznym pacjenta.¹⁷

Szczególne grupy pacjentów wymagające wzmożonej ostrożności

Stosowanie ryfampicyny wymaga szczególnej ostrożności u kilku grup pacjentów:

• Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby – należy stosować mniejsze dawki, dostosowane do stopnia niewydolności wątroby, pod ścisłą kontrolą lekarską
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek – zaleca się ostrożność, jeśli dawka jest większa niż 600 mg/dobę
• Pacjenci w podeszłym wieku
• Pacjenci niedożywieni lub wyniszczeni
• Pacjenci z predyspozycją do neuropatii (np. chorzy na cukrzycę)
• Dzieci poniżej drugiego roku życia
• Pacjenci nadużywający alkoholu – ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby

¹⁸¹⁹

Leczenie w schemacie przerywanym

Leczenie gruźlicy w schemacie przerywanym (rzadziej niż 2 do 3 razy w tygodniu) jest obarczone ryzykiem nasilonych działań niepożądanych, zwłaszcza o charakterze immunologicznym.²⁰ Pacjenta leczonego w takim schemacie należy poinformować o możliwości wystąpienia takich reakcji, w tym wstrząsu anafilaktycznego, oraz zapewnić mu ścisły nadzór personelu medycznego.²¹²²

Zaleca się częste wykonywanie badań w celu uniknięcia powikłań związanych ze stosowaniem przerywanego schematu dawkowania.²³

Interakcje z innymi lekami

Ryfampicyna ma właściwości indukowania niektórych enzymów, które mogą nasilać metabolizm endogennych substratów, w tym hormonów nadnerczy, hormonów tarczycy i witaminy D.²⁴ Jeśli istnieje konieczność podawania ryfampicyny pacjentom przyjmującym stale inne leki (np. chorzy na cukrzycę lub choroby układu krążenia), należy wziąć pod uwagę interakcje tego leku z innymi preparatami i odpowiednio zmodyfikować leczenie.²⁵

Wpływ na porfirię

Ryfampicyna podawana pacjentom z porfirią może zaostrzyć objawy choroby.²⁶ W pojedynczych doniesieniach informowano o zaostrzeniu się porfirii u pacjentów z porfirią leczonych ryfampicyną.²⁷

Zabarwienie wydzielin i soczewek kontaktowych

W trakcie leczenia ryfampicyną ślina, plwocina, łzy i mocz mogą zabarwiać się na czerwonobrązowo lub pomarańczowo. Zabarwiać się mogą również miękkie soczewki kontaktowe.²⁸²⁹ Należy o tym poinformować pacjenta przed rozpoczęciem leczenia.

Kontrola wzroku

Podczas leczenia ryfampicyną zaleca się okresowe badanie wzroku, zwłaszcza u pacjentów z chorobami oczu.³⁰

Informacje o substancjach pomocniczych

Rifamazid zawiera azorubinę (E 122), która może powodować reakcje alergiczne.³¹

Zarówno Rifamazid, jak i Rifampicyna TZF zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na kapsułkę, dlatego uznaje się je za produkty „wolne od sodu”.³²³³