Działania niepożądane
Ornityna

Działania niepożądane ornityny

Ornityna jest aminokwasem występującym w wielu produktach leczniczych stosowanych głównie w leczeniu chorób wątroby oraz jako składnik mieszanin do żywienia pozajelitowego. Substancja ta zazwyczaj charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, jednak jak każda substancja aktywna może powodować określone działania niepożądane. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktów zawierających ornitynę.¹²

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości stanowią jedno z potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem ornityny. W przypadku produktu Hepa-Merz odnotowano przypadki nadwrażliwości oraz reakcji anafilaktycznych, jednak częstość ich występowania jest nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).³ Podobne reakcje zaobserwowano również w przypadku produktu Aminoplasmal Hepa 10%, gdzie reakcje alergiczne występują z częstością nieznaną.⁴

W przypadku preparatu Primene 10%, zawierającego L-ornityny chlorowodorek, zgłaszano reakcje nadwrażliwości objawiające się obrzękiem twarzy, obrzękiem powiek oraz wysypką. Częstość występowania tych działań również określono jako nieznaną.⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem ornityny są zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W przypadku preparatu Hepa-Merz niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) występują nudności, zaś rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) wymioty.⁶ W przypadku preparatu Aminoplasmal Hepa 10% nudności i wymioty występują niezbyt często.⁷

Dla preparatów OptiHepan oraz Ornispar, których substancją czynną jest L-ornityny L-asparaginian, zgłaszano następujące działania niepożądane z częstością niezbyt często: nudności, wymioty, ból żołądka, wzdęcia i biegunka.⁸⁹

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Bardzo rzadko (mniej niż 1 na 10 000 pacjentów) u pacjentów przyjmujących produkty zawierające L-ornityny L-asparaginian (OptiHepan, Ornispar) może wystąpić ból kończyn.¹⁰¹¹

Zaburzenia metaboliczne

W przypadku stosowania ornityny jako składnika mieszanin do żywienia pozajelitowego, szczególnie w produktach takich jak Numeta G13%E Preterm i Numeta G16%E, odnotowano szereg zaburzeń metabolicznych. Należą do nich: hipofosfatemia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, hiperlipidemia oraz hiponatremia.¹²¹³

W przypadku preparatu Primene 10%, stosowanego do żywienia pozajelitowego, zgłaszano możliwość wystąpienia kwasicy metabolicznej oraz zwiększenia stężenia azotu mocznikowego we krwi, szczególnie u dzieci z niewydolnością nerek przy podaniu zbyt dużej ilości roztworu.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W przypadku produktów Numeta G13%E Preterm i Numeta G16%E, zawierających ornitynę jako składnik, zgłaszano przypadki cholestazy, jednak ich częstość nie jest znana.¹⁵¹⁶

Powikłania miejscowe i podskórne

Przy podaniu produktów zawierających ornitynę drogą dożylną mogą wystąpić miejscowe działania niepożądane. W przypadku produktów Numeta G13%E Preterm i Numeta G16%E zgłaszano przypadki martwicy skóry, uszkodzenia tkanek miękkich oraz wynaczynienia.¹⁷¹⁸

W przypadku produktu Primene 10% zgłaszano zakrzepowe zapalenie żył w miejscu wlewu oraz podrażnienie żył (zapalenie żył w miejscu wlewu, ból, rumień, ocieplenie, obrzęk, stwardnienie). Ponadto, przy wynaczynieniu może dojść do martwicy, tworzenia pęcherzy, obrzęków, blizn i przebarwień skóry w miejscu infuzji.¹⁹

Inne powikłania przy żywieniu pozajelitowym

Przy stosowaniu ornityny jako składnika preparatów do żywienia pozajelitowego, zgłaszano dodatkowe powikłania, takie jak zespół przeciążenia tłuszczami oraz osady w naczyniach płucnych (zator naczyń płucnych i niewydolność oddechowa).²⁰²¹²²

Tabela działań niepożądanych ornityny

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje anafilaktyczne

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem ornityny są reakcje anafilaktyczne i inne reakcje nadwrażliwości. Mogą one objawiać się obrzękiem twarzy, obrzękiem powiek, wysypką, a w cięższych przypadkach prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego, stanowiącego bezpośrednie zagrożenie życia. W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na reakcję anafilaktyczną konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania leku i wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego.²³²⁴

Zaburzenia metaboliczne i ich konsekwencje

Zaburzenia metaboliczne, takie jak hipofosfatemia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, hiperlipidemia oraz hiponatremia, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych, zwłaszcza u pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe. Szczególnie niebezpieczne są hiperlipidemia i hipertriglicerydemia, które mogą prowadzić do zespołu przeciążenia tłuszczami.²⁵

Zespół przeciążenia tłuszczami jest stanem klinicznym charakteryzującym się nagłym pogorszeniem stanu pacjenta, z takimi objawami jak hiperlipidemia, gorączka, stłuszczenie wątroby, powiększenie wątroby, pogorszenie czynności wątroby, niedokrwistość, leukopenia, małopłytkowość, zaburzenia krzepliwości krwi oraz objawy ze strony układu nerwowego, z których najpoważniejszym jest śpiączka.²⁶

Powikłania płucne

Osady w naczyniach płucnych prowadzące do zatoru naczyń płucnych i niewydolności oddechowej stanowią rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie związane z żywieniem pozajelitowym zawierającym ornitynę. Stan ten może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.²⁷²⁸²⁹

Powikłania miejscowe

Powikłania miejscowe, takie jak martwica skóry, uszkodzenie tkanek miękkich, wynaczynienie, zakrzepowe zapalenie żył i podrażnienie żył, mogą wystąpić przy podawaniu dożylnym produktów zawierających ornitynę. Te działania niepożądane mogą prowadzić do długotrwałych uszkodzeń tkanek, zwiększonego ryzyka infekcji i wydłużenia czasu hospitalizacji.³⁰³¹³²

Zaburzenia czynności wątroby

Cholestaza zgłaszana w przypadku produktów Numeta G13%E Preterm i Numeta G16%E jest poważnym powikłaniem wątrobowym, które może prowadzić do dalszych zaburzeń czynności wątroby i wymaga ścisłego monitorowania funkcji wątroby u pacjenta.³³³⁴

Postępowanie przy działaniach niepożądanych

Większość działań niepożądanych związanych z ornityna jest przemijających i nie wymaga przerwania leczenia. W przypadku preparatu Hepa-Merz zgłaszane działania niepożądane zwykle ustępują po zmniejszeniu dawki leku lub szybkości wlewu.³⁵ Podobnie w przypadku preparatów OptiHepan i Ornispar, działania niepożądane są zwykle przemijające i nie powodują konieczności przerwania leczenia.³⁶³⁷

Jednakże, w przypadku wystąpienia poważniejszych działań niepożądanych, takich jak reakcje anafilaktyczne, zespół przeciążenia tłuszczami, zator naczyń płucnych czy ciężkie zaburzenia metaboliczne, konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania produktu i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

W przypadku zespołu przeciążenia tłuszczami, zaprzestanie infuzji emulsji tłuszczowej zwykle prowadzi do ustąpienia objawów.³⁸³⁹

Należy podkreślić, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych do odpowiednich organów nadzoru, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.⁴⁰⁴¹