Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ornityna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ornityny

Ornityna, jako substancja aktywna występująca w kilku produktach leczniczych, wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Zależnie od postaci farmaceutycznej, drogi podania oraz wskazań klinicznych, należy uwzględnić różnorodne aspekty bezpieczeństwa stosowania tej substancji.¹

Monitorowanie parametrów biochemicznych

Podczas stosowania preparatów zawierających L-ornityny L-asparaginian w dużych dawkach zaleca się regularną kontrolę stężenia mocznika zarówno w surowicy, jak i w moczu. Jest to szczególnie istotne w przypadku długotrwałej terapii oraz u pacjentów z predyspozycją do zaburzeń metabolicznych.¹

W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek otrzymujących produkty zawierające ornitynę, należy dokładnie monitorować stan płynów i elektrolitów, w tym magnezu. Konieczne jest również okresowe kontrolowanie parametrów czynności nerek.²

Zaburzenia czynności wątroby

W przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby szybkość wlewu produktów zawierających ornitynę powinna być dostosowana indywidualnie. Ma to na celu uniknięcie zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak nudności czy wymioty.³

U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających ornitynę. Wskazane jest dokładne monitorowanie parametrów czynności wątroby, w tym aktywności enzymów wątrobowych oraz stężenia bilirubiny.⁴

Stosowanie w żywieniu pozajelitowym

Ornityna stanowi składnik niektórych preparatów do żywienia pozajelitowego. W przypadku takich produktów należy zwrócić uwagę na ryzyko wystąpienia powikłań metabolicznych, które mogą pojawić się, jeśli ilość przyjmowanych składników odżywczych nie jest dostosowana do potrzeb pacjenta lub zdolność metaboliczna organizmu nie została właściwie oceniona.⁵

W przypadku zaburzeń metabolizmu aminokwasów o innym podłożu niż wrodzone, produkty lecznicze zawierające ornitynę należy podawać wyłącznie po dokonaniu dokładnej oceny korzyści i ryzyka.⁶

Osady w roztworach do infuzji

U pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe zawierające ornitynę, zgłaszano występowanie osadów w naczyniach płucnych, które mogą powodować zator naczyń płucnych i niewydolność oddechową. Niektóre przypadki kończyły się zgonem. Dodanie nadmiernej ilości wapnia i fosforanu zwiększa ryzyko tworzenia osadów fosforanu wapnia.⁷

Oprócz kontroli roztworu, należy również okresowo sprawdzać zestaw do infuzji oraz cewnik w kierunku występowania osadów. W przypadku wystąpienia objawów niewydolności oddechowej, należy natychmiast przerwać infuzję i rozpocząć ocenę medyczną.⁸

Reakcje alergiczne

Infuzję preparatów zawierających ornitynę należy natychmiast przerwać, jeśli pojawią się jakiekolwiek objawy podmiotowe lub przedmiotowe reakcji alergicznej (takie jak gorączka, pocenie się, dreszcze, ból głowy, wysypka skórna lub duszności).⁹

Ryzyko infekcji

W wyniku zastosowania cewników dożylnych do podawania roztworów zawierających ornitynę lub niewłaściwego obchodzenia się z cewnikiem może dojść do zakażenia i sepsy. Immunosupresyjny wpływ choroby lub leków może sprzyjać zakażeniu i sepsie. Dokładne monitorowanie objawów oraz wyników badań laboratoryjnych w kierunku gorączki, dreszczy, leukocytozy, komplikacji technicznych związanych ze sprzętem do dostępu żylnego oraz hiperglikemii może ułatwić wczesne rozpoznanie zakażeń.¹⁰

Stosowanie w niewydolności nerek

Ze względu na swój skład, produkty lecznicze zawierające ornitynę należy podawać pacjentom z jednoczesną niewydolnością nerek wyłącznie po przeanalizowaniu korzyści i ryzyka u każdego pacjenta. Dawkę należy dostosować do stężeń mocznika i kreatyniny w surowicy.¹¹

U pacjentów z niewydolnością nerek należy dokładnie monitorować stan płynów i elektrolitów. Przed rozpoczęciem infuzji należy wyrównać ciężkie zaburzenia równowagi wodnej i elektrolitowej, ciężkie stany przeciążenia nadmierną ilością płynów oraz ciężkie zaburzenia metaboliczne.¹²

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Należy zachować ostrożność podczas podawania dużych objętości płynów infuzyjnych zawierających ornitynę pacjentom z niewydolnością serca. W tej grupie pacjentów zaleca się także dokładne monitorowanie stanu nawodnienia.¹³

Szczególną uwagę należy zachować u pacjentów z obrzękiem płuc lub niewydolnością serca. W takich przypadkach wskazane jest dokładne monitorowanie stanu płynów.¹⁴

Zespół ponownego odżywienia

Ponowne odżywianie ciężko niedożywionych pacjentów przy użyciu preparatów zawierających ornitynę może spowodować tzw. zespół ponownego odżywienia. Charakteryzuje się on przesunięciem potasu, fosforu i magnezu do wnętrza komórek, gdy pacjent przechodzi w stan anaboliczny. Może również wystąpić niedobór tiaminy i zatrzymywanie płynów w organizmie. Zaleca się ostrożne i powolne wprowadzanie odżywiania pozajelitowego, z dokładnym monitorowaniem płynów, elektrolitów, pierwiastków śladowych i witamin.¹⁵

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Niektóre produkty zawierające ornitynę mogą zawierać substancje pomocnicze o znanym działaniu, które mogą wpływać na bezpieczeństwo stosowania:¹⁶

• Sorbitol – pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy nie powinni przyjmować produktów zawierających sorbitol¹⁷
• Izomalt – produkty zawierające izomalt nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy¹⁸
• Glikol propylenowy – jednoczesne podawanie z innymi substratami dehydrogenazy alkoholowej, takimi jak etanol, może powodować ciężkie działania niepożądane u noworodków¹⁹

Ponadto, niektóre preparaty zawierające ornitynę mogą zawierać sód, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie.²⁰

Stosowanie u dzieci i noworodków

Brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania niektórych produktów zawierających ornitynę u dzieci, co należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o włączeniu terapii w tej grupie pacjentów.^{21 22}

W przypadku stosowania u noworodków i dzieci poniżej 2 lat, produkty zawierające ornitynę należy chronić przed światłem aż do zakończenia podawania, ponieważ ekspozycja na światło roztworów do dożylnego żywienia pozajelitowego, szczególnie po zmieszaniu z pierwiastkami śladowymi i/lub witaminami, może mieć niekorzystny wpływ na wyniki kliniczne u noworodków z powodu wytwarzania nadtlenków i innych produktów degradacji.²³

Monitorowanie parametrów podczas stosowania ornityny

Podczas stosowania produktów zawierających ornitynę zaleca się rutynowe monitorowanie następujących parametrów:²⁴

• Gospodarka wodno-elektrolitowa, w tym stężenie magnezu
• Osmolarność surowicy
• Stężenie triglicerydów w surowicy
• Równowaga kwasowo-zasadowa
• Stężenie glukozy we krwi
• Czynność wątroby (enzymy wątrobowe, bilirubina)
• Czynność nerek (mocznik, kreatynina)
• Morfologia krwi, w tym liczba płytek krwi
• Parametry krzepliwości krwi

²⁵

Interakcje z ceftriaksonem

Opisywano przypadki reakcji zakończonych zgonem związane z osadami soli wapniowych ceftriaksonu w płucach i nerkach noworodków. U noworodków urodzonych przedwcześnie przeciwwskazane jest jednoczesne leczenie ceftriaksonem i preparatami zawierającymi ornitynę i wapń.²⁶

U pacjentów w każdym wieku ceftriaksonu nie wolno mieszać ani podawać jednocześnie z roztworami dożylnymi zawierającymi wapń (który może być obecny w preparatach z ornityny), nawet przez różne linie do infuzji albo inne miejsca infuzji, ze względu na ryzyko wytrącania się soli wapniowych ceftriaksonu.²⁷

Szczegółowe zalecenia dotyczące poszczególnych produktów zawierających ornitynę

Aminoplasmal Hepa 10%

Produkt należy podawać pacjentom z jednoczesną niewydolnością nerek wyłącznie po przeanalizowaniu korzyści i ryzyka. Dawkę należy dostosować do stężeń mocznika i kreatyniny w surowicy.²⁸

Terapia aminokwasami przy użyciu tego produktu nie zastępuje rutynowych działań terapeutycznych, takich jak przeczyszczenie, podawanie laktulozy i/lub antybiotyków wyjaławiających przewód pokarmowy w leczeniu encefalopatii wątrobowej.²⁹

Hepa-Merz

Podczas stosowania dużych dawek produktu Hepa-Merz należy kontrolować stężenie mocznika w surowicy i w moczu. W przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby szybkość wlewu powinna być dostosowana indywidualnie, aby uniknąć zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak nudności lub wymioty.³⁰

Numeta (G13%E Preterm i G16%E)

Produkty z serii Numeta zawierające ornitynę jako składnik muszą być stosowane ze szczególną ostrożnością, a pacjenci powinni być monitorowani pod kątem potencjalnych powikłań. W przypadku wystąpienia objawów niewydolności oddechowej, infuzję należy natychmiast przerwać i rozpocząć ocenę medyczną.³¹

W przypadku niestabilnego stanu (np. w następstwie poważnego stanu pourazowego, niewyrównanej cukrzycy, ostrej fazy wstrząsu krążeniowego, ostrego zawału mięśnia sercowego, ciężkiej kwasicy metabolicznej, ciężkiej sepsy i śpiączki hiperosmolarnej) podawanie produktów Numeta należy monitorować i dostosować do potrzeb klinicznych pacjenta.³²

Ornispar

Lek Ornispar zawiera sorbitol, izomalt i glikol propylenowy, które mogą wpływać na bezpieczeństwo stosowania u niektórych grup pacjentów. Należy wziąć pod uwagę addytywne działanie podawanych jednocześnie produktów zawierających fruktozę (lub sorbitol) oraz pokarmu zawierającego fruktozę (lub sorbitol).³³

Długotrwałe stosowanie produktu leczniczego Ornispar może powodować próchnicę zębów, co należy uwzględnić przy planowaniu terapii długoterminowej.³⁴

OptiHepan

OptiHepan zawiera izomalt, przez co nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy. Lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na saszetkę, co oznacza, że praktycznie nie zawiera sodu.³⁵

Primene 10%

W przypadku produktu Primene 10%, zawierającego L-ornityny chlorowodorek, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krzepliwości krwi. Wskazane jest dokładne monitorowanie morfologii krwi i parametrów krzepliwości.³⁶

U pacjentów otrzymujących ten produkt może dojść do zaburzeń czynności wątroby (w tym cholestazy, stłuszczenia, zwłóknienia i marskości wątroby, które mogą prowadzić do niewydolności wątroby) i dlatego należy ich odpowiednio monitorować.³⁷