zahamowanie hematopoezy
Zahamowanie hematopoezy to patologiczny stan polegający na upośledzeniu procesu wytwarzania komórek krwi w szpiku kostnym. W prawidłowych warunkach hematopoeza obejmuje produkcję erytrocytów, leukocytów i trombocytów z wielopotencjalnych komórek macierzystych.
Etiologia zahamowania hematopoezy jest zróżnicowana i obejmuje czynniki toksyczne (leki cytotoksyczne, promieniowanie jonizujące), infekcyjne (wirusy, bakterie), choroby autoimmunologiczne, nowotwory naciekające szpik kostny oraz zaburzenia genetyczne. Zahamowanie może dotyczyć wszystkich linii komórkowych (pancytopenia) lub selektywnie wpływać na określoną linię komórkową.
Klinicznie zahamowanie hematopoezy manifestuje się jako niedokrwistość (zmniejszenie liczby erytrocytów), leukopenia (zmniejszenie liczby leukocytów) i/lub małopłytkowość (zmniejszenie liczby trombocytów). Diagnostyka obejmuje morfologię krwi obwodowej, biopsję szpiku kostnego oraz badania cytogenetyczne i molekularne. Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować odstawienie czynnika uszkadzającego, stosowanie czynników wzrostu, immunosupresję lub przeszczepienie szpiku kostnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Methotrexat-Ebewe
Metotreksat, ze względu na swój wysoki potencjał toksyczny, wymaga ścisłego monitorowania pacjentów podczas terapii, w tym regularnego oznaczania stężenia leku w surowicy oraz kontroli morfologii krwi, czynności wątroby i nerek. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z patologiczną akumulacją płynu w „trzeciej przestrzeni” (wysięk opłucnowy, wodobrzusze), zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min jest przeciwwskazaniem do rozpoczęcia leczenia), a także u osób po wcześniejszym leczeniu mielotoksycznym lub napromieniowaniu szpiku. Metotreksat może powodować ciężkie powikłania hematologiczne (niedokrwistość aplastyczna, pancytopenia, neutropenia), hepatotoksyczność (zwłóknienie, marskość wątroby, uaktywnienie WZW B i C), powikłania płucne (zapalenie pęcherzyków, wysięk, nacieki) oraz neurotoksyczność (leukoencefalopatia, encefalopatia, PML). W przypadku dużych dawek (>100 mg/m² pc.) konieczne jest stosowanie ratunkowego leczenia folinianem wapnia, rozpoczynanego w ciągu 42-48 godzin od podania metotreksatu.
alkalizacja moczu, działanie niepożądane, embriotoksyczność, folinian wapnia, hamowanie szpiku kostnego, leukoencefalopatia, leukopenia, małopłytkowość, metotreksat, nadir leukocytów, neutropenia, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość megaloblastyczna, oligospermia, ostra białaczka limfatyczna, ostra encefalopatia, ostra niewydolność nerek, ostre zapalenie mózgu, pancytopenia, Pneumocystis jirovecii, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wirusowe zapalenie wątroby, wodobrzusze, wysięk opłucnowy, wysięk płucny, zahamowanie hematopoezy, zapalenie pęcherzyków płucnych, zapalenie torebki śledziony, zespół Lyella, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zwłóknienie i marskość wątroby - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Gemsol 40 mg/ml
Przedkliniczne badania toksykologiczne gemcytabiny, prowadzone na myszach i psach przez okres do 6 miesięcy, wykazały, że wielokrotne podawanie leku powoduje odwracalne zahamowanie procesów krwiotwórczych, zależne od dawki i schematu dawkowania. W testach genotoksyczności gemcytabina wykazała działanie mutagenne in vitro oraz pozytywny wynik w teście mikrojąderkowym in vivo na komórkach szpiku kostnego, potwierdzając potencjał genotoksyczny. Brak jest jednak długoterminowych badań oceniających kancerogenność, co pozostawia niepełne dane dotyczące ryzyka nowotworowego.
badania toksykologiczne, działanie embriofetotoksyczne, działanie kancerogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, gemcytabina, genotoksyczność, osłabienie spermatogenezy, szpik kostny, test mikrojąderkowy, test mutacji genowej, toksyczność reprodukcyjna, wady wrodzone, zaburzenia okołoporodowe, zaburzenia rozwoju płodu, zahamowanie hematopoezy