Działania niepożądane
Neuraminidaza

Neuraminidaza – działania niepożądane substancji

Neuraminidaza jest jednym z kluczowych antygenów powierzchniowych wirusa grypy, obok hemaglutyniny, wykorzystywanym w szczepionkach przeciwgrypowych. Stanowi istotny składnik zarówno trójwalentnych, jak i czterowalentnych szczepionek inaktywowanych, takich jak Influvac oraz Influvac Tetra. Choć sama neuraminidaza jako składnik szczepionki rzadko wywołuje działania niepożądane bezpośrednio, jej obecność w preparatach immunologicznych wiąże się z możliwością wystąpienia określonych reakcji niepożądanych.^{1 2}

Profil bezpieczeństwa preparatów zawierających neuraminidazę

Bezpieczeństwo szczepionek zawierających neuraminidazę jest regularnie oceniane w otwartych, niekontrolowanych badaniach klinicznych, zgodnie z wymaganiami corocznej aktualizacji wiedzy na ich temat. Badania te obejmują co najmniej 50 osób dorosłych w wieku 18-60 lat oraz co najmniej 50 osób starszych w wieku 61 lat lub starszych, z oceną bezpieczeństwa przeprowadzaną w ciągu pierwszych 3 dni po wykonaniu szczepienia.³

W przypadku szczepionki Influvac Tetra, bezpieczeństwo oceniono w trzech badaniach klinicznych, obejmujących różne grupy wiekowe, w tym zdrowe osoby dorosłe w wieku 18 lat i starsze, zdrowe dzieci w wieku 3-17 lat oraz dzieci w wieku od 6 miesięcy do 35 miesięcy. Szczepionka Influvac Tetra była porównywana z trójwalentną szczepionką Influvac lub szczepionką kontrolną inną niż szczepionka przeciw grypie.⁴

Czas trwania i charakterystyka działań niepożądanych

Większość działań niepożądanych związanych z preparatami zawierającymi neuraminidazę pojawia się zwykle w ciągu pierwszych 3 dni od zaszczepienia i ustępuje samoistnie w ciągu 1-3 dni od dnia wystąpienia. Generalnie mają one charakter łagodny i nie wymagają specjalistycznego leczenia.^{5 6}

Miejscowe działania niepożądane

Najczęściej występującym miejscowym działaniem niepożądanym po podaniu szczepionek zawierających neuraminidazę jest ból w miejscu zaszczepienia. Inne reakcje miejscowe obserwowane z różną częstotliwością to zaczerwienienie, obrzęk, zasinienie i stwardnienie w miejscu iniekcji.^{7 8}

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Najczęściej raportowanymi ogólnoustrojowymi działaniami niepożądanymi u osób dorosłych i dzieci w wieku od 6 do 17 lat po podaniu szczepionek zawierających neuraminidazę są uczucie zmęczenia i ból głowy. U dzieci w wieku od 3 do 5 lat najczęściej obserwuje się senność, drażliwość i utratę apetytu, natomiast u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 35 miesięcy dominuje drażliwość i rozdrażnienie.⁹

Inne często występujące objawy ogólnoustrojowe obejmują gorączkę, złe samopoczucie, dreszcze, potliwość, bóle mięśni i stawów. Objawy te zazwyczaj ustępują bez konieczności interwencji medycznej.^{10 11 12}

Rzadkie działania niepożądane o potencjalnie poważnym charakterze

Obok często obserwowanych łagodnych działań niepożądanych, występują również rzadkie, ale potencjalnie poważne reakcje związane z podaniem szczepionek zawierających neuraminidazę. Te działania niepożądane zostały zaobserwowane głównie w okresie po wprowadzeniu produktów na rynek.¹³

Zaburzenia hematologiczne

W rzadkich przypadkach mogą wystąpić zaburzenia krwi i układu chłonnego, takie jak przejściowa trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi) oraz przejściowe uogólnione powiększenie węzłów chłonnych.^{14 15}

Reakcje nadwrażliwości i immunologiczne

Mogą wystąpić reakcje alergiczne o różnym nasileniu, w tym reakcje rzadko prowadzące do wstrząsu anafilaktycznego oraz obrzęk naczynioruchowy.^{16 17}

Zaburzenia neurologiczne

Do rzadkich neurologicznych działań niepożądanych należą nerwobóle, parestezje, drgawki gorączkowe oraz poważniejsze zaburzenia neurologiczne, takie jak zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego, zapalenie nerwu oraz zespół Guillaina-Barrégo.^{18 19}

Zaburzenia naczyniowe

Obserwowano również zapalenie naczyń krwionośnych, które w bardzo rzadkich przypadkach może być połączone z przejściowymi zaburzeniami czynności nerek.^{20 21}

Zaburzenia skórne

Mogą wystąpić uogólnione reakcje skórne, włącznie ze świądem, pokrzywką lub nieswoistą wysypką.^{22 23}

Tabela działań niepożądanych związanych z neuraminidazą

²⁴²⁵

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zespół Guillaina-Barrégo

Zespół Guillaina-Barrégo (GBS) stanowi jedno z najpoważniejszych potencjalnych neurologicznych działań niepożądanych związanych ze szczepionkami zawierającymi neuraminidazę. Jest to autoimmunologiczne zaburzenie, w którym układ odpornościowy atakuje komórki nerwowe, powodując osłabienie mięśni, a w ciężkich przypadkach – paraliż. Chociaż związek przyczynowy między szczepieniami przeciwgrypowymi a GBS nie został jednoznacznie ustalony, przypadki tego zespołu są monitorowane i zgłaszane jako potencjalne działania niepożądane.^{26 27}

Reakcje anafilaktyczne

Reakcje alergiczne po podaniu szczepionek zawierających neuraminidazę mogą w rzadkich przypadkach prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego, który stanowi zagrożenie życia. Objawy mogą obejmować trudności w oddychaniu, obrzęk gardła, nagły spadek ciśnienia krwi i utratę przytomności. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.^{28 29}

Trombocytopenia

Trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi) może prowadzić do zwiększonej tendencji do krwawień i powstawania siniaków. Choć zazwyczaj ma charakter przejściowy, w rzadkich przypadkach może być poważna i wymagać interwencji medycznej.^{30 31}

Zaburzenia czynności nerek

Zapalenie naczyń krwionośnych związane z podaniem szczepionek zawierających neuraminidazę może w bardzo rzadkich przypadkach prowadzić do przejściowych zaburzeń czynności nerek, co może objawiać się zmianami w badaniach laboratoryjnych, obrzękami i zaburzeniami oddawania moczu.^{32 33}

Monitorowanie bezpieczeństwa i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z neuraminidazą jako składnikiem szczepionek przeciwgrypowych, prowadzone jest ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa tych produktów. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu.³⁴

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich instytucji monitorujących bezpieczeństwo leków, takich jak Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁵

Porównanie profilu bezpieczeństwa różnych preparatów

Badania kliniczne wykazały, że zakres działań niepożądanych obserwowanych u osób przyjmujących Influvac Tetra (zawierający neuraminidazę z czterech szczepów wirusa) jest podobny do zakresu działań niepożądanych występujących po podaniu trójwalentnej szczepionki Influvac. W przypadku szczepionki Influvac Tetra częstość spodziewanych ogólnoustrojowych działań niepożądanych była również podobna do obserwowanej przy podaniu szczepionki kontrolnej innej niż szczepionka przeciw grypie, przy czym częstość zgłaszanych działań niepożądanych miejscowych była mniejsza u osób, które otrzymały Influvac Tetra.³⁶