Przeciwwskazania stosowania
Memantyna

Przeciwwskazania stosowania memantyny. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Memantyna jest substancją stosowaną w leczeniu choroby Alzheimera o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu. Chlorowodorek memantyny działa jako antagonista receptorów NMDA, co pozwala na regulację transmisji glutaminergicznej w ośrodkowym układzie nerwowym. Mimo jej skuteczności terapeutycznej, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie memantyny jest przeciwwskazane, i lekarz powinien odradzić pacjentowi jej stosowanie.¹

Nadwrażliwość na memantynę

Głównym i powszechnie wymienianym przeciwwskazaniem do stosowania memantyny jest nadwrażliwość na substancję czynną. Pacjenci, u których stwierdzono wcześniej reakcje alergiczne na memantynę, nie powinni przyjmować preparatów zawierających tę substancję. Nadwrażliwość może objawiać się różnymi reakcjami niepożądanymi, od łagodnych objawów skórnych po poważne reakcje anafilaktyczne.²³

W preparatach dostępnych na rynku, takich jak AuroMemo, Biomentin czy Cognomem, wyraźnie zaznaczono, że nadwrażliwość na memantynę stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania tych leków. Reakcja nadwrażliwości może pojawić się przy pierwszym kontakcie z lekiem lub po dłuższym okresie stosowania.⁴⁵

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

Oprócz nadwrażliwości na samą memantynę, przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z memantyny jest również nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym produkcie. Substancje pomocnicze mogą różnić się w zależności od postaci farmaceutycznej i producenta leku.⁶⁷

Wśród substancji pomocniczych znajdujących się w preparatach memantyny, na które pacjent może być nadwrażliwy, można wymienić:

• Laktozę jednowodną – występującą w większości tabletek powlekanych, np. w preparatach Biomentin, Cognomem, Memantin NeuroPharma, Memantine Grindeks⁸⁹¹⁰¹¹
• Sorbitol (E420) – znajdujący się w postaciach płynnych leku, np. Memantin NeuroPharma roztwór doustny, Polmatine roztwór doustny¹²
• Aspartam – obecny w tabletkach ulegających rozpadowi w jamie ustnej, np. w preparacie Zenmem¹³
• Sód – występujący w różnych ilościach w zależności od preparatu, np. w leku AuroMemo czy Zenmem¹⁴¹⁵

Lekarz przepisujący preparat z memantyny powinien zwrócić szczególną uwagę na możliwość występowania nadwrażliwości na substancje pomocnicze, zwłaszcza u pacjentów z rozpoznanymi wcześniej alergiami lub nietolerancjami.¹⁶¹⁷

Szczególne grupy pacjentów

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją grupy pacjentów, u których stosowanie memantyny wymaga szczególnej ostrożności lub może być odradzane w zależności od indywidualnej oceny korzyści i ryzyka:

• Pacjenci z nietolerancją laktozy – większość preparatów memantyny w postaci tabletek zawiera laktozę w różnych ilościach, co może stanowić problem dla pacjentów z nietolerancją tego cukru. Zawartość laktozy waha się od minimalnych ilości (np. 1,52 mg w Memolek 10 mg) do znaczących (np. 266 mg w Cognomem 20 mg).¹⁸¹⁹
• Pacjenci z fenyloketonurią – preparaty zawierające aspartam, takie jak Zenmem w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, mogą być przeciwwskazane dla pacjentów z fenyloketonurią, gdyż aspartam jest źródłem fenyloalaniny.²⁰
• Pacjenci na diecie niskosodowej – niektóre preparaty zawierają sód, co może mieć znaczenie dla pacjentów na diecie z kontrolowaną zawartością sodu.²¹
• Pacjenci z nietolerancją fruktozy – roztwory doustne memantyny mogą zawierać sorbitol, który jest przeciwwskazany u pacjentów z dziedziczną nietolerancją fruktozy.²²

Formy dostępnych preparatów z memantyny

Memantyna jest dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych i dawkach, co umożliwia dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta, zwłaszcza jeśli istnieją przeciwwskazania do stosowania konkretnych form leku:

Wnioski dla praktyki klinicznej

Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania memantyny, wymienianym we wszystkich charakterystykach produktów leczniczych zawierających tę substancję czynną, jest nadwrażliwość na memantynę lub którąkolwiek substancję pomocniczą.²³²⁴²⁵

Lekarz przed przepisaniem memantyny powinien dokładnie ocenić historię alergii i nadwrażliwości pacjenta oraz uwzględnić zawartość substancji pomocniczych w konkretnym preparacie, zwłaszcza u osób z potwierdzonymi nietolerancjami lub schorzeniami, które mogą stanowić przeciwwskazanie do przyjmowania określonych składników.²⁶

Wybór odpowiedniego preparatu memantyny powinien być dostosowany indywidualnie, z uwzględnieniem specyficznych potrzeb i przeciwwskazań u danego pacjenta, co umożliwi bezpieczne i skuteczne stosowanie tej substancji w leczeniu choroby Alzheimera o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu.²⁷