Działania niepożądane
Memantyna

Działania niepożądane memantyny – charakterystyka ogólna

Memantyna jest substancją aktywną stosowaną w leczeniu choroby Alzheimera o nasileniu od łagodnego do ciężkiego. W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z otępieniem o nasileniu łagodnym do ciężkiego, obejmujących 1784 pacjentów leczonych memantyną oraz 1595 pacjentów otrzymujących placebo, ogólny wskaźnik częstości występowania działań niepożądanych nie różnił się znacząco między grupami. Działania niepożądane miały zwykle nasilenie łagodne do umiarkowanego. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi, które z większą częstością występowały w grupie leczonej memantyną niż w grupie otrzymującej placebo, były: zawroty głowy (odpowiednio 6,3% versus 5,6%), ból głowy (5,2% versus 3,9%), zaparcia (4,6% versus 2,6%), senność (3,4% versus 2,2%) i nadciśnienie tętnicze (4,1% versus 2,8%).^{1 2}

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Zgodnie z konwencją stosowaną w klasyfikacji działań niepożądanych, częstość występowania określa się następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000), nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).³

Często występujące działania niepożądane (≥1/100 do <1/10)

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych memantyny należą:⁴

• Zaburzenia układu immunologicznego: nadwrażliwość na lek⁵
• Zaburzenia psychiczne: senność⁶
• Zaburzenia układu nerwowego: zawroty głowy, zaburzenia równowagi⁷
• Zaburzenia naczyniowe: nadciśnienie tętnicze⁸
• Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia: duszność⁹
• Zaburzenia żołądka i jelit: zaparcia¹⁰
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych¹¹
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: ból głowy¹²

Niezbyt często występujące działania niepożądane (≥1/1 000 do <1/100)

Do działań niepożądanych występujących niezbyt często zaliczamy:¹³

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: zakażenia grzybicze¹⁴
• Zaburzenia psychiczne: splątanie, omamy¹⁵
• Zaburzenia układu nerwowego: nieprawidłowy chód¹⁶
• Zaburzenia serca: niewydolność serca¹⁷
• Zaburzenia naczyniowe: zakrzepica żylna/zatorowość¹⁸
• Zaburzenia żołądka i jelit: wymioty¹⁹
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: zmęczenie²⁰

Bardzo rzadko występujące działania niepożądane (<1/10 000)

W tej grupie odnotowano:²¹

• Zaburzenia układu nerwowego: napady padaczkowe²²

Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania

Działania niepożądane o nieznanej częstości (nie może być określona na podstawie dostępnych danych) obejmują:²³

• Zaburzenia psychiczne: reakcje psychotyczne²⁴
• Zaburzenia żołądka i jelit: zapalenie trzustki²⁵
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: zapalenie wątroby²⁶

Szczegółowy opis działań niepożądanych

Zaburzenia układu nerwowego

Zawroty głowy są najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym, występującym u około 6,3% pacjentów leczonych memantyną w porównaniu do 5,6% pacjentów otrzymujących placebo. Zaburzenia równowagi również często występują podczas terapii memantyną. Niezbyt często zgłaszane są zaburzenia chodu, co może zwiększać ryzyko upadków, szczególnie u osób starszych. Bardzo rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym są napady padaczkowe.²⁷

Zaburzenia psychiczne

Senność jest częstym działaniem niepożądanym występującym u 3,4% pacjentów leczonych memantyną w porównaniu do 2,2% pacjentów otrzymujących placebo. Niezbyt często obserwuje się splątanie i omamy. Należy zauważyć, że omamy obserwowano głównie u pacjentów z ciężkim nasileniem choroby Alzheimera. Z nieznaną częstością występują reakcje psychotyczne, które zgłaszano w pojedynczych przypadkach po wprowadzeniu leku do obrotu.²⁸

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcia są częstym działaniem niepożądanym występującym u 4,6% pacjentów leczonych memantyną w porównaniu do 2,6% pacjentów otrzymujących placebo. Wymioty zgłaszane są niezbyt często. Zapalenie trzustki to działanie niepożądane o nieznanej częstości, zgłaszane pojedynczo po wprowadzeniu leku do obrotu.²⁹

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Nadciśnienie tętnicze występuje często (4,1% vs 2,8% w grupie placebo). Niezbyt często raportowana jest niewydolność serca oraz zakrzepica żylna/zatorowość, co stanowi istotne ryzyko u pacjentów w starszym wieku.³⁰

Zaburzenia oddechowe

Duszność jest często zgłaszanym działaniem niepożądanym u pacjentów przyjmujących memantynę.³¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często obserwuje się zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych u pacjentów leczonych memantyną. Zapalenie wątroby występuje z nieznaną częstością i zostało odnotowane w pojedynczych przypadkach po wprowadzeniu leku do obrotu.³²

Zaburzenia układu immunologicznego

Nadwrażliwość na lek jest częstym działaniem niepożądanym u pacjentów przyjmujących memantynę.³³

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Niezbyt często u pacjentów leczonych memantyną występują zakażenia grzybicze.³⁴

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Ból głowy zgłaszany jest często u 5,2% pacjentów przyjmujących memantynę w porównaniu do 3,9% pacjentów otrzymujących placebo. Niezbyt często występuje zmęczenie.³⁵

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Ryzyko depresji i samobójstwa

Choroba Alzheimera wiąże się z depresją, myślami samobójczymi i samobójstwami. Po wprowadzeniu leku do obrotu u pacjentów leczonych memantyną zgłaszano takie przypadki. Jest to istotny aspekt bezpieczeństwa wymagający uwagi lekarzy prowadzących terapię.^{36 37}

Pacjenci z ciężkim otępieniem

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że omamy obserwowano głównie u pacjentów z ciężkim nasileniem choroby Alzheimera. Stanowi to ważną informację przy ocenie bezpieczeństwa stosowania memantyny u pacjentów w zaawansowanym stadium choroby.³⁸

Pacjenci z chorobami współistniejącymi

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z chorobami sercowo-naczyniowymi, ze względu na ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca oraz zakrzepicy żylnej/zatorowości. Podobnie, pacjenci z chorobami wątroby powinni być monitorowani z uwagi na możliwość zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych i rzadkie przypadki zapalenia wątroby.³⁹

Zestawienie działań niepożądanych memantyny

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku pojawienia się działań niepożądanych podczas terapii memantyną, należy rozważyć następujące postępowanie:⁴⁰

• Monitorowanie pacjenta – należy regularnie oceniać występowanie i nasilenie działań niepożądanych, zwłaszcza na początku leczenia i po każdej zmianie dawki
• Ocena ryzyka i korzyści – w przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy rozważyć, czy korzyści z leczenia przewyższają ryzyko związane z kontynuacją terapii
• Leczenie objawowe – zastosowanie odpowiedniego postępowania objawowego w celu złagodzenia działań niepożądanych (np. leki przeciwnadciśnieniowe w przypadku nadciśnienia tętniczego)
• Modyfikacja dawki – w przypadku nasilonych działań niepożądanych można rozważyć redukcję dawki memantyny
• Przerwanie leczenia – w przypadku ciężkich działań niepożądanych, które zagrażają zdrowiu pacjenta, należy rozważyć przerwanie leczenia memantyną

Obowiązek zgłaszania działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴¹

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy zawierający memantynę.⁴²