Przedawkowanie
Memantyna

Przedawkowanie memantyny. Szczegółowy opis niebezpieczeństw związanych z przedawkowaniem

Memantyna jest substancją czynną z grupy antagonistów receptora NMDA, stosowaną w leczeniu choroby Alzheimera o umiarkowanym i ciężkim nasileniu. Przedawkowanie memantyny stanowi istotne zagrożenie kliniczne, które wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Dostępne dane dotyczące przedawkowania memantyny pochodzą głównie z badań klinicznych oraz doświadczeń zebranych po wprowadzeniu produktu do obrotu, jednak informacje te są stosunkowo ograniczone.¹²

Objawy przedawkowania

Nasilenie objawów przedawkowania memantyny zależy przede wszystkim od przyjętej dawki. Obserwuje się wyraźną zależność między wielkością przedawkowanej dawki a profilem objawów klinicznych.³ W przypadku przedawkowania memantyny, objawy kliniczne skupiają się głównie wokół ośrodkowego układu nerwowego oraz przewodu pokarmowego.⁴

Zanotowano różne reakcje organizmu w zależności od wielkości przyjętej dawki:⁵

• Przy umiarkowanym przedawkowaniu (odpowiednio 200 mg i 105 mg na dobę w ciągu 3 dni) obserwowano jedynie zmęczenie, osłabienie i/lub biegunkę, lub też objawy nie występowały wcale.⁶
• Przy przedawkowaniu poniżej 140 mg lub gdy dawka jest nieznana, u pacjentów obserwowano objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (splątanie, senność, zawroty głowy, pobudzenie, agresja, omamy oraz zaburzony chód) i/lub żołądkowo-jelitowe (wymioty i biegunka).⁷

Przypadki ekstremalnego przedawkowania

W literaturze medycznej opisano pojedyncze przypadki bardzo dużego przedawkowania memantyny:⁸

Pierwszy przypadek dotyczył pacjenta, który przeżył po doustnym przyjęciu 2000 mg memantyny. U pacjenta wystąpiła śpiączka trwająca 10 dni, a po wybudzeniu obserwowano podwójne widzenie i pobudzenie. Pomimo ciężkiego stanu klinicznego, po zastosowaniu leczenia objawowego oraz plazmaferezy, pacjent powrócił do zdrowia bez trwałych następstw.⁹

W drugim udokumentowanym przypadku dużego przedawkowania, pacjent przyjął doustnie 400 mg memantyny. Obserwowano u niego objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak: niepokój, psychoza, omamy wzrokowe, stan przeddrgawkowy, senność, stupor i utrata świadomości. Podobnie jak w pierwszym przypadku, pacjent przeżył i powrócił do zdrowia bez trwałych następstw.¹⁰

Szczegółowe objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego

Przedawkowanie memantyny najsilniej wpływa na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. W zależności od przyjętej dawki, mogą wystąpić następujące objawy:¹¹

• Zaburzenia świadomości: od splątania i senności, przez stupor, aż do śpiączki w najcięższych przypadkach
• Zaburzenia psychiczne: pobudzenie, agresja, niepokój, psychoza
• Zaburzenia percepcji: omamy wzrokowe, podwójne widzenie
• Zaburzenia neurologiczne: zawroty głowy, zaburzony chód, stan przeddrgawkowy

¹²

Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Przy przedawkowaniu memantyny często obserwuje się również objawy ze strony przewodu pokarmowego, które mogą obejmować:¹³

• Wymioty
• Biegunka

¹⁴

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania memantyny należy zastosować leczenie objawowe, ponieważ nie istnieje swoiste antidotum przy zatruciu lub przedawkowaniu tej substancji.¹⁵ Postępowanie kliniczne powinno obejmować następujące działania:¹⁶

• Płukanie żołądka
• Podanie węgla leczniczego (celem przerwania potencjalnego ponownego krążenia jelitowo-wątrobowego)
• Zakwaszenie moczu
• Wymuszona diureza

¹⁷

W przypadku objawów przedmiotowych i podmiotowych ogólnej nadpobudliwości ośrodkowego układu nerwowego, należy rozważyć ostrożne leczenie objawowe.¹⁸ W ciężkich przypadkach przedawkowania, zwłaszcza z wystąpieniem śpiączki, może być konieczne zastosowanie plazmaferezy.¹⁹

Tabela objawów przedawkowania memantyny

²⁰

Rokowanie po przedawkowaniu

Na podstawie analizy dostępnych danych klinicznych, rokowanie w przypadku przedawkowania memantyny jest stosunkowo dobre, nawet przy ekstremalnych dawkach. Opisane w literaturze przypadki wskazują, że pacjenci, którzy przeżyli przedawkowanie, zwykle powracali do zdrowia bez trwałych następstw neurologicznych, mimo poważnych objawów ostrych, takich jak śpiączka czy psychoza.²¹

Niemniej jednak, przedawkowanie memantyny stanowi poważny stan kliniczny, szczególnie przy dawkach powyżej 400 mg, i wymaga szybkiej interwencji medycznej oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego, by zminimalizować ryzyko trwałych powikłań.²²

Wnioski i zalecenia

Postępowanie w przypadku przedawkowania memantyny opiera się głównie na leczeniu objawowym i eliminacji substancji z organizmu, ponieważ swoiste antidotum nie jest dostępne. Podstawowe zasady postępowania klinicznego obejmują:²³

• Szybkie wdrożenie działań mających na celu usunięcie niewchłoniętej substancji z przewodu pokarmowego
• Monitorowanie funkcji życiowych, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji ośrodkowego układu nerwowego
• W ciężkich przypadkach rozważenie plazmaferezy jako metody eliminacji memantyny z krwiobiegu
• Leczenie objawowe zaburzeń ze strony OUN, z zachowaniem szczególnej ostrożności przy stosowaniu leków działających na ośrodkowy układ nerwowy

²⁴

Lekarze powinni być świadomi możliwości wystąpienia opóźnionych objawów neurotoksycznych, dlatego pacjenci po przedawkowaniu memantyny wymagają ścisłej obserwacji nawet po początkowej stabilizacji stanu klinicznego.²⁵