Działania niepożądane
Meglumina

Działania niepożądane związane z zastosowaniem megluminy

Meglumina (N-metylo-D-glukamina) jest organicznym związkiem chemicznym wykorzystywanym jako aminowy składnik w środkach kontrastowych stosowanych w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego (MRI). W formulacjach farmaceutycznych meglumina pełni rolę kationu przeciwstawnego dla związków gadolinu, tworząc chelaty, które zmniejszają toksyczność wolnego gadolinu i poprawiają stabilność roztworu. Działania niepożądane obserwowane po podaniu tych preparatów mogą być związane zarówno z obecnością samej megluminy, jak i kompleksu z gadolinem.¹²

Ogólny profil bezpieczeństwa

Środki kontrastowe zawierające meglumine, takie jak gadobenian dimegluminy (MultiHance) czy kwas gadoterynowy w postaci soli z megluminą (Cyclolux multidose), charakteryzują się dobrym profilem bezpieczeństwa. Większość działań niepożądanych ma nasilenie od łagodnego do umiarkowanego oraz charakter przejściowy. Reakcje występują najczęściej bezpośrednio podczas wstrzyknięcia lub w ciągu godziny po podaniu, choć zdarzają się również reakcje opóźnione (od 1 godziny do kilku dni po iniekcji), których objawami są głównie reakcje skórne.³

Częstość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych kategoryzuje się zgodnie z przyjętą konwencją:<sup data-drug="Cyclolux multidose" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione są w poniższej tabeli zgodnie z klasyfikacją układów i narządów oraz zgodnie z częstością występowania określoną przez następującą konwencję: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (4

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Cyclolux multidose" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione są w poniższej tabeli zgodnie z klasyfikacją układów i narządów oraz zgodnie z częstością występowania określoną przez następującą konwencję: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (5

W przypadku kwasu gadoterynowego (Cyclolux multidose), najczęstsze działania niepożądane obserwowane podczas badań klinicznych to nudności, ból głowy, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, uczucie zimna, niedociśnienie tętnicze, senność, zawroty głowy, uczucie gorąca, uczucie pieczenia, wysypka, astenia, zaburzenia smaku i nadciśnienie tętnicze. Wszystkie występowały niezbyt często (≥1/1000 do <1/100).<sup data-drug="Cyclolux multidose" data-section="Działania niepożądane" title="Podczas badań klinicznych najczęstszymi, niezbyt często obserwowanymi (≥1/1000 do 6

W okresie po wprowadzeniu do obrotu, najczęściej raportowane działania niepożądane to nudności, wymioty, świąd i reakcje nadwrażliwości.⁷

Działania niepożądane według układów i narządów

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia układu immunologicznego

Zarówno w przypadku kwasu gadoterynowego (Cyclolux multidose), jak i gadobenianu dimegluminy (MultiHance), zgłaszano występowanie reakcji nadwrażliwości, w tym reakcji anafilaktycznych i anafilaktoidalnych. Reakcje te mogą mieć różny stopień nasilenia, aż do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego.⁸⁹

Dla kwasu gadoterynowego reakcje nadwrażliwości występują niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), natomiast reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne bardzo rzadko (<1/10000).¹⁰

W przypadku gadobenianu dimegluminy (MultiHance) częstość występowania reakcji anafilaktycznych i anafilaktoidalnych określono jako rzadką (≥1/10000 do <1/1000), podczas gdy wstrząs anafilaktyczny występował z częstością nieznaną.<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia układu immunologicznego Rzadko (≥1/10 000 do 11

Zaburzenia układu nerwowego

Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym dotyczącym układu nerwowego jest ból głowy, występujący niezbyt często w przypadku kwasu gadoterynowego i często w przypadku gadobenianu dimegluminy. Dodatkowo, dla obu substancji raportowano zaburzenia smaku, zawroty głowy, parestezje.¹²<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia układu nerwowego Często (≥1/100 do <1/10): Ból głowy Niezbyt często (≥1/1 000 do 13

Rzadziej występującymi objawami są: stan przedomdleniowy, drżenie, drgawki, śpiączka, omdlenie i zaburzenia węchu.¹⁴<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko (≥1/10 000 do 15

U pacjentów z wcześniejszymi drgawkami, guzami mózgu, przerzutami lub innymi zaburzeniami mózgu, po podaniu gadobenianu dimegluminy zgłaszano wystąpienie napadów drgawkowych.¹⁶

Zaburzenia układu krążenia

Zaburzenia układu krążenia obejmują szereg objawów kardiologicznych i naczyniowych. W przypadku preparatu Cyclolux multidose zaobserwowano niezbyt często występujące nadciśnienie i niedociśnienie tętnicze.¹⁷ Bardzo rzadko zgłaszano: bladość, rozszerzenie naczyń krwionośnych, kołatanie serca, częstoskurcz, zatrzymanie serca, zaburzenia rytmu serca i rzadkoskurcz.¹⁸

Dla gadobenianu dimegluminy (MultiHance) odnotowano: blok przedsionkowo-komorowy Iº i tachykardię z rzadką częstotliwością, oraz niedokrwienie mięśnia sercowego, bradykardię, zatrzymanie akcji serca, zespół Kounisa (ostry alergiczny zespół wieńcowy) i sinicę z częstością nieznaną. Z zaburzeń naczyniowych zgłaszano niezbyt często nadciśnienie, niedociśnienie i zaczerwienienie.<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia serca Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000): Blok przedsionkowo-komorowy Iº, tachykardia Częstość nieznana: Niedokrwienie mięśnia sercowego, bradykardia, Zatrzymanie akcji serca, zespół Kounisa***, sinica […] Zaburzenia naczyniowe Niezbyt często (≥1/1 000 do 19

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Poważne zaburzenia oddechowe mogą wystąpić jako część reakcji nadwrażliwości. W przypadku kwasu gadoterynowego rzadko obserwowano kichanie, a bardzo rzadko: kaszel, duszność, przekrwienie błony śluzowej nosa, zatrzymanie oddechu, skurcz oskrzeli, skurcz krtani, obrzęk gardła, suchość gardła i obrzęk płuc.²⁰

Dla gadobenianu dimegluminy rzadko zgłaszano obrzęk płuc, duszność, skurcz krtani, sapanie, katar i kaszel. Z częstością nieznaną występowały: niewydolność oddechowa, obrzęk krtani, niedotlenienie i skurcz oskrzeli.<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Rzadko (≥1/10 000 do 21

Zaburzenia żołądka i jelit

Nudności są najczęściej zgłaszanym objawem żołądkowo-jelitowym i występują niezbyt często w przypadku obu preparatów. Dla kwasu gadoterynowego dodatkowo niezbyt często obserwowano ból brzucha, a rzadko: wymioty, biegunkę, nadmierną produkcję śliny.²²

W przypadku gadobenianu dimegluminy niezbyt często występowały wymioty, a rzadko biegunka i suchość błony śluzowej jamy ustnej. Z nieznaną częstością obserwowano nadmierne wydzielanie śliny, ból brzucha i obrzęk jamy ustnej.<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia żołądka i jelit Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100): Nudności Rzadko (≥1/10 000 do 23

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Najczęstszymi skórnymi objawami niepożądanymi są: wysypka (niezbyt często dla kwasu gadoterynowego), pokrzywka (rzadko dla kwasu gadoterynowego, niezbyt często dla gadobenianu dimegluminy), świąd i nadmierna potliwość (rzadko dla kwasu gadoterynowego).²⁴<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100): Pokrzywka, wysypka w tym wysypka rumieniowa, plamista i plamisto-grudkowa, świąd Rzadko (≥1/10 000 do 25

Bardzo rzadko występują: rumień, wyprysk i obrzęk naczynioruchowy dla kwasu gadoterynowego, a dla gadobenianu dimegluminy – obrzęk naczynioruchowy z nieznaną częstością.²⁶²⁷

Z częstością nieznaną dla kwasu gadoterynowego zgłaszano nerkopochodne włóknienie układowe (NSF), szczególnie u pacjentów otrzymujących jednocześnie inny środek kontrastowy zawierający gadolin.²⁸

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi w tej kategorii są reakcje w miejscu wstrzyknięcia, które występują niezbyt często dla kwasu gadoterynowego. Obejmują one: ból, dyskomfort, obrzęk, stan zapalny, uczucie chłodu, wynaczynienie.²⁹

W przypadku gadobenianu dimegluminy często obserwowano gorączkę, uczucie gorąca i różne reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, stan zapalny, pieczenie, ciepło, chłód, dyskomfort, rumień, świąd i parestezje).<sup data-drug="MultiHance" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Często (≥1/100 do 30

W przypadku wynaczynienia środka kontrastowego w miejscu podania mogą wystąpić: miejscowy ból, uczucie pieczenia, obrzęk, powstawanie pęcherzy, a w rzadkich przypadkach, gdy miejscowy obrzęk jest ciężki – nawet martwica.³¹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa środków kontrastowych zawierających meglumine u dzieci jest podobny do obserwowanego u dorosłych. W przypadku kwasu gadoterynowego większość reakcji to objawy żołądkowo-jelitowe lub objawy nadwrażliwości.³²

W badaniach klinicznych z gadobenianem dimegluminy u dzieci obserwowano nieciężkie działania niepożądane, w tym:³³

• Często (≥1/100 do <1/10): wymioty, ból brzucha
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100): zawroty głowy, ból oka, obrzęk powiek, zaczerwienienie, wysypka, zwiększona potliwość, ból w klatce piersiowej, ból w miejscu wstrzyknięcia, gorączka

^{1/100 to 1/1 000 to 34}

Tabela działań niepożądanych związanych z megluminą

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem środków kontrastowych zawierających meglumine, wraz z ich częstością występowania i nasileniem.

Czynniki ryzyka ciężkich działań niepożądanych

Grupami pacjentów, u których może wystąpić zwiększone ryzyko poważnych działań niepożądanych są:³⁵³⁶

• Pacjenci z wcześniejszymi reakcjami alergicznymi na środki kontrastowe
• Pacjenci z astmą lub innymi alergiami
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek, zwłaszcza otrzymujący jednocześnie inne środki kontrastowe zawierające gadolin (ryzyko NSF)
• Pacjenci z wcześniejszymi drgawkami, guzami mózgu, przerzutami lub innymi zaburzeniami mózgu (zwiększone ryzyko napadów drgawkowych)

³⁷

Monitorowanie i postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych, a nawet zagrażających życiu reakcji nadwrażliwości, środki kontrastowe zawierające meglumine powinny być podawane pod nadzorem lekarza w warunkach, gdzie dostępne są środki do natychmiastowej interwencji w przypadku reakcji anafilaktycznej. Pacjenci powinni być monitorowani przez co najmniej 30-60 minut po podaniu, ponieważ większość poważnych reakcji występuje w tym czasie.³⁸

W przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości, podawanie środka kontrastowego należy natychmiast przerwać i w razie potrzeby wdrożyć odpowiednie leczenie. Kluczowe jest posiadanie przez ośrodki wykonujące badania z użyciem środków kontrastowych zawierających meglumine protokołów postępowania w przypadku wystąpienia reakcji niepożądanych, w tym dostępu do leków i sprzętu ratującego życie.³⁹⁴⁰

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, ze względu na ryzyko wystąpienia nerkopochodnego włóknienia układowego. U tych pacjentów należy unikać jednoczesnego podawania różnych środków kontrastowych zawierających gadolin.⁴¹

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴²⁴³

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych
• Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: +48 22 49 21 301
• Faks: +48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

⁴⁴

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego dla danego leku.⁴⁵⁴⁶