Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Kwas acetylosalicylowy

Wpływ kwasu acetylosalicylowego na płodność, ciążę i laktację

Kwas acetylosalicylowy (ASA) jest powszechnie stosowaną substancją o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym. W mniejszych dawkach (75-160 mg) wykorzystywany jest głównie jako lek przeciwpłytkowy w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Jego stosowanie w czasie ciąży i karmienia piersią wymaga szczególnej ostrożności ze względu na potencjalne zagrożenia dla płodu i noworodka. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz powinien przekazać kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią na temat stosowania kwasu acetylosalicylowego.¹

Wpływ kwasu acetylosalicylowego na ciążę

Mechanizm działania i ogólne zagrożenia

Kwas acetylosalicylowy hamuje syntezę prostaglandyn, co może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Inhibitory syntezy prostaglandyn, do których należy ASA, stosowane we wczesnym okresie ciąży zwiększają ryzyko poronienia, występowania wad wrodzonych serca i wytrzewień wrodzonych.²

Badania epidemiologiczne wykazały, że całkowite ryzyko wystąpienia wrodzonych wad sercowo-naczyniowych zwiększa się z mniej niż 1% do około 1,5% przy stosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn. Ryzyko to zwiększa się wraz z dawką i długością okresu terapii.³

W badaniach na zwierzętach podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn powodowało zwiększone ryzyko obumarcia zapłodnionego jaja zarówno przed jak i po zagnieżdżeniu się w macicy oraz zwiększone ryzyko obumarcia zarodka lub płodu. Dodatkowo u zwierząt, którym podawano te inhibitory w okresie organogenezy, obserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad rozwojowych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego.⁴

Zalecenia w zależności od dawki kwasu acetylosalicylowego

Rekomendacje dotyczące stosowania kwasu acetylosalicylowego u kobiet w ciąży różnią się w zależności od dawki:

Małe dawki (do 100 mg na dobę)

Badania kliniczne wskazują, że dawki do 100 mg na dobę do ograniczonego stosowania w położnictwie, które wymaga specjalistycznego monitorowania, wydają się być bezpieczne.⁵

Dawki od 100 do 500 mg na dobę

Doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania dawek dobowych od ponad a 100 mg do 500 mg jest niewystarczające. Dlatego zalecenia dotyczące dawek 500 mg na dobę i większych odnoszą się również do tego zakresu dawkowania.⁶

Dawki 500 mg na dobę i większe

Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w dawkach 500 mg na dobę i większych wiąże się ze znaczącym wzrostem ryzyka dla płodu i przebiegu ciąży.⁷

Zalecenia w zależności od trymestru ciąży

U kobiet od 20. tygodnia ciąży stosowanie kwasu acetylosalicylowego może powodować małowodzie wynikające z zaburzeń czynności nerek płodu. Może ono wystąpić wkrótce po rozpoczęciu leczenia i zwykle ustępuje po przerwaniu leczenia. Zgłaszano również przypadki zwężenia przewodu tętniczego po stosowaniu ASA w drugim trymestrze ciąży, z których większość ustępowała po przerwaniu leczenia.⁸

Należy rozważyć obserwację przedporodową pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego po kilkudniowej ekspozycji na kwas acetylosalicylowy od 20. tygodnia ciąży. W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego należy przerwać stosowanie ASA.⁹

Szczególne ryzyko w trzecim trymestrze ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą powodować narażenie płodu na:

• Działanie toksyczne na układ krążenia i oddechowy (włącznie z przedwczesnym zamknięciem przewodu tętniczego i nadciśnieniem płucnym)¹⁰
• Zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do niewydolności nerek i małowodzia¹¹

W końcowym okresie ciąży wszystkie inhibitory prostaglandyn mogą spowodować narażenie matki i noworodka na:

• Możliwość wydłużenia czasu krwawienia oraz działanie antyagregacyjne, które może ujawnić się nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek¹²
• Zahamowanie czynności skurczowej macicy prowadzące do opóźnienia porodu lub przedłużenia akcji porodowej¹³

W związku z powyższym kwas acetylosalicylowy w dawkach 100 mg na dobę i większych jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży.¹⁴

Ryzyko dla noworodków

U noworodków, których matki stosowały kwas acetylosalicylowy przed porodem, obserwowano nieprawidłowe krwawienia, takie jak:

• Wylewy podspojówkowe
• Krwiomocz
• Wybroczyny
• Krwiak podokostnowy czaszki¹⁵

W innym badaniu obserwowano częstsze występowanie krwawień wewnątrzczaszkowych u wcześniaków urodzonych przez matki, które stosowały kwas acetylosalicylowy na tydzień przed porodem.¹⁶

Wpływ kwasu acetylosalicylowego na karmienie piersią

Kwas acetylosalicylowy i jego metabolity przenikają w niewielkich ilościach do mleka kobiet karmiących piersią. Zalecenia dotyczące stosowania ASA podczas karmienia piersią zależą od dawki i czasu trwania leczenia:¹⁷

Krótkotrwałe stosowanie

Ponieważ jak dotąd, podczas krótkotrwałego stosowania salicylanów przez matki, nie stwierdzono występowania działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią, przerywanie karmienia piersią z reguły nie jest konieczne.¹⁸

Długotrwałe stosowanie lub duże dawki

W przypadku regularnego przyjmowania dużych dawek kwasu acetylosalicylowego lub stosowania długotrwałego, karmienie piersią powinno być wcześniej przerwane.¹⁹

Potencjalne ryzyko dla karmionego dziecka

Należy zwrócić uwagę, że kwas acetylosalicylowy może powodować zaburzenia czynności płytek krwi u dziecka. W przypadku stosowania u kobiety karmiącej dużych dawek kwasu acetylosalicylowego może on powodować zaburzenia czynności płytek krwi u dziecka oraz zwiększać ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a.²⁰

Wpływ kwasu acetylosalicylowego na płodność

Istnieją dowody na to, że leki hamujące cyklooksygenazę (syntezę prostaglandyn), do których należy kwas acetylosalicylowy, mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet przez wpływ na owulację. Działanie to jest przemijające i ustępuje po zakończeniu terapii.²¹

W badaniach na zwierzętach kwas acetylosalicylowy wykazywał działanie teratogenne. Obserwowano:

• Zaburzenia zagnieżdżenia się jaja
• Działanie embrio- i fetotoksyczne
• Hamowanie owulacji u królików²²
• Zmniejszenie ilości plemników i nasienia u zwierząt eksperymentalnych²³

Informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentce

Lekarz powinien dokładnie poinformować kobietę w ciąży lub karmiącą piersią o wszystkich zagrożeniach związanych ze stosowaniem kwasu acetylosalicylowego:

1. W przypadku kobiet planujących ciążę:
   • Poinformować o potencjalnym ryzyku zaburzeń płodności
   • Wyjaśnić, że efekt jest odwracalny po odstawieniu leku
   • Jeśli stosowanie ASA jest konieczne, zalecić jak najmniejszą dawkę przez jak najkrótszy czas
2. W przypadku kobiet w I i II trymestrze ciąży:
   • Wyjaśnić ryzyko poronienia i wad wrodzonych
   • Podkreślić, że ASA należy stosować tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne
   • Zalecić jak najmniejszą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas
   • Poinformować o konieczności monitorowania w przypadku stosowania ASA po 20. tygodniu ciąży
3. W przypadku kobiet w III trymestrze ciąży:
   • Poinformować, że ASA w dawkach 100 mg/dobę i większych jest przeciwwskazany
   • Wyjaśnić wszystkie potencjalne zagrożenia dla płodu i matki
4. W przypadku kobiet karmiących piersią:
   • Wyjaśnić, że krótkotrwałe stosowanie małych dawek zazwyczaj nie wymaga przerwania karmienia piersią
   • Poinformować, że w przypadku długotrwałego stosowania lub dużych dawek należy przerwać karmienie piersią
   • Ostrzec o ryzyku wystąpienia zespołu Reye’a i zaburzeń czynności płytek krwi u niemowlęcia

Bardzo ważne jest, aby wszystkie powyższe informacje były przekazane w sposób zrozumiały dla pacjentki, a decyzja o stosowaniu kwasu acetylosalicylowego w ciąży lub podczas karmienia piersią była podjęta po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka w indywidualnym przypadku.²⁴