Dawkowanie i sposób podawania
Kwas acetylosalicylowy

Dawkowanie kwasu acetylosalicylowego

Kwas acetylosalicylowy (ASA) jest substancją o szerokim zastosowaniu w kardiologii i neurologii. Dawkowanie różni się w zależności od wskazań klinicznych, postaci farmaceutycznej oraz indywidualnych cech pacjenta. Prawidłowe dawkowanie ma kluczowe znaczenie dla uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego przy minimalizacji ryzyka działań niepożądanych.¹

Wskazania kardiologiczne

W przypadku wskazań kardiologicznych dawkowanie kwasu acetylosalicylowego różni się w zależności od sytuacji klinicznej:²

• Profilaktyka wtórna zawału mięśnia sercowego: zalecana dawka wynosi 75-160 mg raz na dobę³
• Zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym u pacjentów ze stabilną dławicą piersiową: zalecana dawka wynosi 75-160 mg raz na dobę⁴
• Stwierdzona w wywiadzie niestabilna dławica piersiowa (z wyjątkiem fazy ostrej): zalecana dawka wynosi 75-160 mg raz na dobę⁵
• Ostry zawał serca lub podejrzenie świeżego zawału serca: jednorazowo 300 mg (tabletki dojelitowe należy bardzo dokładnie rozgryźć dla szybszego wchłaniania)^{6 7}
• Stan po wszczepieniu pomostów aortalno-wieńcowych (CABG): zalecana dawka wynosi 75-160 mg raz na dobę⁸
• Stan po angioplastyce wieńcowej (z wyjątkiem fazy ostrej): zalecana dawka wynosi 75-160 mg raz na dobę⁹
• Zapobieganie zakrzepicy naczyń wieńcowych u pacjentów z mnogimi czynnikami ryzyka: zalecana dawka wynosi 75-150 mg raz na dobę¹⁰

Wskazania neurologiczne

W schorzeniach neurologicznych sposób dawkowania kwasu acetylosalicylowego przedstawia się następująco:¹¹

• Profilaktyka wtórna przemijającego napadu niedokrwiennego mózgu (TIA) i niedokrwiennego udaru mózgu u pacjentów z TIA: zalecana dawka wynosi 75-300 mg raz na dobę¹²
• Po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu u pacjentów z TIA: zalecana dawka wynosi 75-300 mg raz na dobę¹³

Inne wskazania

• Zarostowa miażdżyca tętnic obwodowych: zalecana dawka wynosi 75-150 mg raz na dobę¹⁴
• Zapobieganie zakrzepicy żylnej i zatorowi płuc u pacjentów długotrwale unieruchomionych (np. po dużych zabiegach chirurgicznych) jako uzupełnienie innych sposobów profilaktyki: zalecana dawka wynosi 75-150 mg raz na dobę¹⁵

Dawkowanie w celach przeciwbólowych i przeciwgorączkowych

W przypadku stosowania kwasu acetylosalicylowego jako leku przeciwbólowego lub przeciwgorączkowego:¹⁶

• Dorośli: jednorazowo 500-1000 mg, w razie konieczności dawkę można powtarzać co 4-8 godzin; maksymalna dawka dobowa to 4000 mg¹⁷
• Młodzież w wieku powyżej 12 lat: jednorazowo 500 mg, w razie konieczności dawkę można powtarzać co 4-8 godzin; maksymalna dawka dobowa to 1500 mg¹⁸

Dawkowanie w stanach zapalnych

W stanach zapalnych dawkowanie powinno być ustalane przez lekarza:¹⁹

• Gorączka reumatyczna: 900 mg 4 razy na dobę²⁰
• Reumatoidalne zapalenie stawów: 600 mg 3-4 razy na dobę²¹

Sposób podawania kwasu acetylosalicylowego

Sposób podawania kwasu acetylosalicylowego różni się w zależności od postaci farmaceutycznej i konkretnego wskazania:²²

Tabletki dojelitowe

Tabletki dojelitowe mają specjalną otoczkę, która nie rozpada się w żołądku, chroniąc przed drażniącym działaniem kwasu acetylosalicylowego na błonę śluzową żołądka.²³

• Tabletki należy przyjmować doustnie, połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć ani nie żuć²⁴
• Tabletkę należy popić wystarczającą ilością płynu (1/2 szklanki wody)²⁵
• W przypadku wskazań kardiologicznych tabletki dojelitowe najlepiej przyjmować 30 minut przed posiłkiem²⁶
• W przypadku prewencji wtórnej zawału mięśnia sercowego i innych wskazań tabletki dojelitowe można przyjmować w trakcie lub po posiłku²⁷

Wyjątek w ostrym zawale serca: W przypadku świeżego zawału serca lub podejrzenia świeżego zawału serca, gdy nie jest dostępny kwas acetylosalicylowy w tabletkach niepowlekanych, tabletki dojelitowe należy bardzo dokładnie rozgryźć, aby uzyskać szybkie wchłanianie.²⁸

Tabletki niepowlekane

Tabletki niepowlekane (zwykłe):²⁹

• Należy przyjmować doustnie, najlepiej po posiłkach, z dużą ilością wody³⁰
• Tabletki można też rozpuścić w 1/2 szklanki wody lub mleka³¹

Tabletki musujące

Tabletki musujące:³²

• Przed zażyciem tabletkę należy rozpuścić w szklance wody i wypić musujący płyn³³
• Należy przyjmować po posiłkach³⁴

Granulat

Granulat (Aspirin Effect):³⁵

• Granulat należy umieścić bezpośrednio na języku i poczekać, aż się rozpuści³⁶
• Rozpuszczone granulki należy połknąć, a jeśli to konieczne, można popić wodą³⁷
• Nie należy przyjmować na czczo³⁸

Dawkowanie u szczególnych grup pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku kwas acetylosalicylowy należy stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności:³⁹

• Pacjenci w podeszłym wieku są bardziej podatni na występowanie działań niepożądanych⁴⁰
• Jeśli nie występuje ciężka niewydolność nerek lub wątroby, zalecana jest zwykła dawka stosowana u pacjentów dorosłych⁴¹
• Leczenie powinno być oceniane w regularnych odstępach czasu⁴²

Dzieci i młodzież

Stosowanie kwasu acetylosalicylowego u dzieci i młodzieży podlega istotnym ograniczeniom:⁴³

• Kwasu acetylosalicylowego nie należy podawać dzieciom i młodzieży w wieku poniżej 16 lat⁴⁴
• Wyjątek stanowią wyraźne zalecenia lekarza, gdy korzyści z leczenia przeważają nad ryzykiem⁴⁵

W przypadku konieczności zastosowania kwasu acetylosalicylowego jako leku przeciwbólowego u dzieci powyżej 12 lat:⁴⁶

• Produkt może być stosowany u młodzieży w wieku powyżej 12 lat wyłącznie na zlecenie lekarza⁴⁷
• Jednorazowo 500 mg kwasu acetylosalicylowego⁴⁸
• W razie konieczności dawka jednorazowa może być powtarzana co 4-8 godzin⁴⁹
• Nie stosować więcej niż 1500 mg kwasu acetylosalicylowego na dobę⁵⁰

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby i nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek kwas acetylosalicylowy należy stosować ze szczególną ostrożnością:⁵¹

• Kwas acetylosalicylowy należy stosować ostrożnie u pacjentów z nieprawidłową czynnością wątroby⁵²
• Kwas acetylosalicylowy należy stosować ostrożnie u pacjentów z nieprawidłową czynnością nerek⁵³

Czas trwania leczenia

Czas trwania leczenia kwasem acetylosalicylowym różni się w zależności od wskazania:⁵⁴

• W przypadku wskazań kardiologicznych i neurologicznych leczenie jest zazwyczaj długotrwałe⁵⁵
• Należy stosować możliwie jak najmniejszą skuteczną dawkę⁵⁶
• W przypadku bólu, bez konsultacji z lekarzem, nie należy stosować dłużej niż 3-4 dni⁵⁷
• W przypadku gorączki, bez konsultacji z lekarzem, nie należy stosować dłużej niż 3 dni⁵⁸

Szczegółowa tabela dawkowania kwasu acetylosalicylowego

Uwagi dotyczące dawkowania

Podczas ustalania dawki kwasu acetylosalicylowego należy uwzględnić krajowe i lokalne wytyczne.⁵⁹

Nie należy przekraczać dawki kwasu acetylosalicylowego zaleconej przez lekarza. W przypadku wskazań kardiologicznych i neurologicznych dawka dobowa nie powinna być większa niż 325 mg.⁶⁰

Leczenie kwasem acetylosalicylowym powinno być systematycznie oceniane, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku oraz osób z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek.⁶¹

W przypadku ostrego zawału serca pacjent powinien natychmiast zadzwonić na pogotowie ratunkowe, a następnie przyjąć kwas acetylosalicylowy.⁶²