Działania niepożądane
Klarytromycyna

Profil bezpieczeństwa klarytromycyny

Klarytromycyna należy do grupy antybiotyków makrolidowych i jak każdy lek może powodować działania niepożądane. Najczęstszymi i najbardziej powszechnymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem klarytromycyny, zarówno u pacjentów dorosłych jak i dzieci, są bóle brzucha, biegunka, nudności, wymioty i zaburzenia smaku. Te działania niepożądane są zazwyczaj lekkie i zgodne z poznanym profilem bezpieczeństwa antybiotyków makrolidowych.¹²

Podczas badań klinicznych nie stwierdzono istotnej różnicy w częstości występowania działań niepożądanych dotyczących przewodu pokarmowego między populacjami pacjentów z wcześniejszymi zakażeniami wywołanymi przez prątki i bez takich zakażeń.³

Częstotliwość i rodzaje działań niepożądanych

Działania niepożądane klarytromycyny są klasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania zgodnie z następującą konwencją:⁴

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Częstość nieznana (działania niepożądane notowane po wprowadzeniu produktu do obrotu, częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

⁵

Działania niepożądane ze strony układu pokarmowego

Najczęściej występujące działania niepożądane dotyczą układu pokarmowego. Do często zgłaszanych działań niepożądanych należą:⁶

• Biegunka
• Wymioty
• Niestrawność
• Nudności
• Bóle brzucha

⁷

Do rzadszych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, klasyfikowanych jako niezbyt często występujące, należą:⁸

• Zapalenie przełyku
• Choroba refluksowa przełyku
• Zapalenie błony śluzowej żołądka
• Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
• Zapalenie języka
• Rozdęcie brzucha
• Zaparcia
• Suchość w jamie ustnej
• Odbijanie się
• Wzdęcia z oddawaniem gazów

Z częstością nieznaną występują takie działania jak:⁹

• Rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy
• Ostre zapalenie trzustki
• Przebarwienie języka
• Przebarwienie zębów

Działania niepożądane ze strony układu nerwowego

Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi ze strony układu nerwowego są:¹⁰

• Zaburzenia smaku
• Ból głowy
• Bezsenność (bardzo często w niektórych badaniach)

¹¹

Do niezbyt często występujących działań niepożądanych ze strony układu nerwowego zalicza się:¹²

• Utrata przytomności
• Dyskineza
• Zawroty głowy
• Senność
• Drżenia

Z częstością nieznaną występują:¹³

• Drgawki
• Brak smaku
• Węch opaczny
• Utrata węchu
• Parestezje

Zaburzenia psychiczne

Wśród niezbyt często zgłaszanych zaburzeń psychicznych występują:¹⁴

• Lęk
• Nerwowość

Z częstością nieznaną zgłaszano:¹⁵

• Zaburzenia psychotyczne
• Stan splątania
• Depersonalizacja
• Depresja
• Dezorientacja
• Omamy
• Niezwykłe sny
• Mania

Zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego

Niezbyt często zgłaszane działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego obejmują:¹⁶

• Zatrzymanie akcji serca
• Migotanie przedsionków
• Wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG
• Skurcze dodatkowe
• Kołatanie serca

Z częstością nieznaną zgłaszano:¹⁷

• Zaburzenia rytmu serca typu torsade de pointes
• Tachykardia komorowa
• Migotanie komór

Zaburzenia ze strony układu immunologicznego

Niezbyt często występują:¹⁸

• Reakcja rzekomoanafilaktyczna
• Nadwrażliwość

Z częstością nieznaną zgłaszano:¹⁹

• Reakcja anafilaktyczna
• Obrzęk naczynioruchowy

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często występujące działania niepożądane to:²⁰

• Wysypka
• Nadmierna potliwość

Niezbyt często występują:²¹

• Pęcherzowe zapalenie skóry
• Świąd
• Pokrzywka
• Wysypka plamkowo-grudkowa

Z częstością nieznaną zgłaszano:²²

• Zespół Stevensa-Johnsona
• Toksyczna nekroliza naskórka
• Wysypka polekowa z eozynofilią i objawami narządowymi (DRESS)
• Trądzik
• Ostra uogólniona osutka krostkowa

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci pediatryczni

Uważa się, że częstość, rodzaj i nasilenie działań niepożądanych u dzieci będą takie same, jak u pacjentów dorosłych.²³

Badania kliniczne z zastosowaniem klarytromycyny w postaci zawiesiny doustnej przeprowadzono u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 12 lat. Dlatego u dzieci w wieku poniżej 12 lat zaleca się stosowanie klarytromycyny w postaci zawiesiny doustnej.²⁴

Pacjenci z obniżoną odpornością

U pacjentów z zespołem nabytego niedoboru odporności (AIDS) oraz z innymi stanami obniżenia odporności, leczonych przez długi okres dużymi dawkami klarytromycyny z powodu zakażeń wywołanych przez Mycobacterium, często trudno było odróżnić ewentualne działania niepożądane spowodowane przez lek od objawów zakażenia HIV lub chorób występujących w przebiegu tego zakażenia.²⁵

U dorosłych pacjentów otrzymujących całkowite dawki dobowe klarytromycyny wynoszące 1000 mg, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były:²⁶

• Nudności
• Wymioty
• Zmiany w odczuwaniu smaków
• Bóle brzucha
• Biegunka
• Wysypka
• Wzdęcia z oddawaniem gazów
• Ból głowy
• Zaparcia
• Zaburzenia słuchu
• Zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej (AspAT)
• Zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT)

Ponadto z mniejszą częstością obserwowano takie działania niepożądane, jak:²⁷

• Duszność
• Bezsenność
• Suchość w jamie ustnej

U pacjentów z obniżoną odpornością wyniki badań laboratoryjnych analizowano uwzględniając wartości znacznie wykraczające poza prawidłowe dla danego testu (tzn. skrajnie zwiększone lub skrajnie zmniejszone). Uwzględniając te kryteria u około 2% do 3% pacjentów, którzy otrzymywali 1000 mg klarytromycyny na dobę, stwierdzono:²⁸

• Istotne zwiększenie aktywności AspAT i AlAT w surowicy
• Nieprawidłowo małą liczbę białych krwinek
• Nieprawidłowo małą liczbę płytek krwi

U mniejszego odsetka pacjentów wystąpiło znaczne zwiększenie stężenia azotu mocznikowego we krwi.²⁹

Częstość występowania działań niepożądanych była porównywalna u pacjentów leczonych dawkami 1000 mg i 2000 mg, ale u pacjentów, którzy otrzymywali 4000 mg klarytromycyny na dobę, była ona od 3 do 4-krotnie większa.³⁰

Szczególne ostrzeżenia dotyczące działań niepożądanych

Rabdomioliza

W niektórych notowanych przypadkach rabdomiolizy klarytromycynę podawano jednocześnie z innymi lekami, które mogą wywoływać rabdomiolizę, takimi jak:³¹

• Statyny
• Fibraty
• Kolchicyna
• Allopurynol

Interakcje z lekami wpływającymi na OUN

Po wprowadzeniu klarytromycyny do obrotu odnotowano interakcje z lekami i działanie na ośrodkowy układ nerwowy (np. senność i splątanie) w związku z jednoczesnym stosowaniem klarytromycyny i triazolamu. Wskazane jest kontrolowanie, czy u pacjenta nie występuje nasilone działanie farmakologiczne na OUN.³²

Ciężkie reakcje skórne

W przypadku wystąpienia ciężkich, ostrych reakcji nadwrażliwości, takich jak anafilaksja, zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka, należy natychmiast przerwać podawanie klarytromycyny i pilnie zastosować odpowiednie leczenie.³³

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Działania niepożądane ze strony układów i narządów, które mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne:³⁴³⁵

• Biegunka związana z Clostridium difficile (CDAD) – od łagodnej biegunki do zapalenia jelita grubego mogącego prowadzić do zgonu.
• Wydłużenie odstępu QT, tachykardia komorowa i torsade de pointes (rzadko) – podobnie jak w przypadku innych antybiotyków makrolidowych.
• Ciężkie reakcje nadwrażliwości – w tym anafilaksja, zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka – wymagają natychmiastowego przerwania leczenia.
• Niewydolność wątroby – w bardzo rzadkich przypadkach donoszono o występowaniu niewydolności wątroby zakończonej zgonem, zazwyczaj związanej z ciężkimi chorobami współistniejącymi i/lub jednoczesnym przyjmowaniem innych leków.

Znaczenie monitorowania działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁶