Przeciwwskazania stosowania
Ipratropium

Przeciwwskazania stosowania substancji ipratropium

Ipratropium jest substancją czynną o działaniu przeciwcholinergicznym, stosowaną głównie w leczeniu chorób układu oddechowego. Jako pochodna atropiny, wymaga szczególnej uwagi przy kwalifikacji pacjenta do leczenia. Prawidłowa ocena przeciwwskazań ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii.¹

Nadwrażliwość na substancję czynną i substancje pokrewne

Podstawowym przeciwwskazaniem stosowania preparatów zawierających ipratropium jest nadwrażliwość na samą substancję czynną (bromek ipratropiowy) lub jej pochodne. Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na atropinę lub inne substancje o podobnym działaniu, takie jak hioscyjamina i skopolamina.^{2 3}

W przypadku preparatów złożonych, takich jak Berodual (zawierający bromowodorek fenoterolu i bromek ipratropiowy), Ipratropium/Salbutamol Cipla (zawierający bromek ipratropiowy i salbutamol) czy Xedine Ipra MAX (zawierający chlorowodorek ksylometazoliny i bromek ipratropiowy), przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na drugą substancję czynną.^{4 5}

Przeciwwskazania związane z chorobami układu krążenia

W przypadku niektórych preparatów zawierających ipratropium w połączeniu z innymi substancjami czynnymi występują dodatkowe przeciwwskazania związane z układem sercowo-naczyniowym. Preparaty Berodual oraz Ipratropium/Salbutamol Cipla są przeciwwskazane u pacjentów z:

• Kardiomiopatią przerostową ze zwężeniem drogi odpływu – stan, w którym dochodzi do przerostu mięśnia sercowego i zwężenia drogi odpływu krwi z serca
• Tachyarytmią – zaburzeniami rytmu serca charakteryzującymi się przyspieszeniem czynności serca

^{6 7}

Przeciwwskazania związane z oczami

W przypadku preparatów donosowych zawierających ipratropium (Otrivin Ipra MAX, Xedine Ipra MAX) istotnym przeciwwskazaniem jest jaskra. Ze względu na działanie przeciwcholinergiczne ipratropium może powodować zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, co jest szczególnie niebezpieczne u pacjentów z tym schorzeniem.^{8 9}

Przeciwwskazania związane ze schorzeniami laryngologicznymi

Preparaty donosowe zawierające ipratropium (Otrivin Ipra MAX, Xedine Ipra MAX) nie powinny być stosowane u pacjentów z:

• Wysychającym zapaleniem błony śluzowej nosa – stan, w którym dochodzi do nadmiernego wysuszenia błony śluzowej nosa
• Zanikowym zapaleniem błony śluzowej nosa – stan charakteryzujący się zanikiem błony śluzowej nosa

^{10 11}

Przeciwwskazania po zabiegach neurochirurgicznych

Preparaty donosowe zawierające ipratropium (Otrivin Ipra MAX, Xedine Ipra MAX) są przeciwwskazane u pacjentów po zabiegach chirurgicznych w obrębie opony twardej, takich jak:

• Przezklinowe usunięcie przysadki
• Inne zabiegi przeprowadzane drogą przeznosową

^{12 13}

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

Preparaty donosowe zawierające ipratropium w połączeniu z ksylometazoliną (Otrivin Ipra MAX, Xedine Ipra MAX) są przeciwwskazane u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia ze względu na brak wystarczającej dokumentacji dotyczącej bezpieczeństwa stosowania w tej grupie wiekowej.^{14 15}

Specyficzne przeciwwskazania dla form złożonych zawierających ipratropium

W przypadku preparatu Ipratropium/Salbutamol Cipla, oprócz nadwrażliwości na ipratropium i atropinę, przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na inne leki przeciwcholinergiczne i β-adrenergiczne.¹⁶

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie ipratropium

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami wymienionymi powyżej, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu ipratropium lub odradzić jego stosowanie. Dotyczy to przede wszystkim pacjentów z:

• Podejrzeniem bądź rozpoznaną jaskrą z wąskim kątem przesączania, szczególnie w przypadku preparatów podawanych drogą wziewną
• Zatrzymaniem moczu lub tendencją do zatrzymania moczu (np. w przeroście gruczołu krokowego)
• Mukowiscydozą, ze względu na możliwe zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego

Monitorowanie pacjenta podczas terapii ipratropium

U pacjentów stosujących ipratropium, szczególnie w formach wziewnych, należy monitorować wystąpienie objawów takich jak:

• Objawy oczne: zaczerwienienie oczu, ból oka, niewyraźne widzenie, widzenie tęczowych kręgów wokół źródeł światła, nasilony wyciek z nosa – mogące świadczyć o podwyższonym ciśnieniu wewnątrzgałkowym
• Objawy zatrzymania moczu: zmniejszenie częstości oddawania moczu, trudności z rozpoczęciem mikcji, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
• Reakcje nadwrażliwości: wysypka, obrzęk, świąd, skurcz oskrzeli

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Stosowanie ipratropium należy odradzić lub zachować szczególną ostrożność u pacjentów:

1. Ze zdiagnozowaną przerostową kardiomiopatią zaporową lub tachyarytmią – leki zawierające ipratropium w połączeniu z lekami β-adrenergicznymi są w tych przypadkach przeciwwskazane
2. Z jaskrą lub predyspozycją do jaskry – szczególnie dotyczy to form donosowych
3. Po niedawnych zabiegach neurochirurgicznych w obrębie opony twardej – dotyczy to szczególnie form donosowych
4. Z wysychającym lub zanikowym zapaleniem błony śluzowej nosa – przeciwwskazanie dla form donosowych

Ostrożność stosowania u dzieci i młodzieży

Należy zwrócić szczególną uwagę na stosowanie ipratropium u dzieci i młodzieży. W przypadku preparatów donosowych zawierających ipratropium w połączeniu z ksylometazoliną (jak Otrivin Ipra MAX czy Xedine Ipra MAX), stosowanie u osób poniżej 18. roku życia jest przeciwwskazane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.^{17 18}