Przeciwwskazania stosowania
Hormon folikulotropowy

Przeciwwskazania stosowania hormonu folikulotropowego

Hormon folikulotropowy (FSH) stanowi jeden z kluczowych elementów preparatów gonadotropinowych stosowanych w medycynie rozrodu. Występuje w preparatach zawierających menotropinę (ludzką gonadotropinę menopauzalną, hMG), gdzie jest połączony z hormonem luteinizującym (LH). Przy podejmowaniu decyzji o wdrożeniu terapii z wykorzystaniem preparatów zawierających FSH, niezbędne jest dokładne zapoznanie się z przeciwwskazaniami, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych i zapewnić bezpieczeństwo pacjenta.¹²

Przeciwwskazania ogólne

Istnieją przeciwwskazania, które dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn, uniemożliwiające zastosowanie preparatów zawierających hormon folikulotropowy. Do najważniejszych należą:³⁴

• Nadwrażliwość na menotropinę (substancję czynną) lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie
• Nowotwory przysadki mózgowej lub podwzgórza

³⁴

Przeciwwskazania specyficzne dla kobiet

W przypadku pacjentek płci żeńskiej istnieje szereg dodatkowych przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających FSH. Wynikają one z potencjalnych zagrożeń związanych z wpływem hormonu na układ rozrodczy kobiety oraz możliwych interakcji z istniejącymi stanami patologicznymi.⁵⁶

• Ciąża i laktacja – stosowanie FSH jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią
• Powiększenie jajników lub torbiele jajników niespowodowane zespołem policystycznych jajników (PCOS)
• Krwawienia z dróg rodnych o nieznanej etiologii
• Nowotwory narządu rodnego lub piersi, w tym:
  • Rak jajnika
  • Rak macicy
  • Rak piersi

⁵⁶

Przeciwwskazania specyficzne dla mężczyzn

U pacjentów płci męskiej preparaty zawierające hormon folikulotropowy są przeciwwskazane w przypadku występowania:⁷

• Raka gruczołu krokowego
• Nowotworów jąder

⁷

Stany obniżające skuteczność leczenia

Istnieją również sytuacje kliniczne, w których stosowanie preparatów zawierających FSH jest niewskazane ze względu na małe prawdopodobieństwo uzyskania pozytywnego wyniku leczenia. W takich przypadkach należy rozważyć alternatywne metody terapeutyczne.⁸⁹

U pacjentek z następującymi stanami klinicznymi stosowanie produktów Menopur i Mensinorm Set jest przeciwwskazane:

• Pierwotna niewydolność jajników – stan charakteryzujący się przedwczesnym wygaśnięciem funkcji jajników
• Wady rozwojowe narządów płciowych uniemożliwiające prawidłowy rozwój i przebieg ciąży
• Włókniakomięśniaki/włókniaki macicy na tyle rozległe, że uniemożliwiają prawidłowy rozwój i przebieg ciąży

⁸⁹

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie hormonu folikulotropowego

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją również sytuacje, w których lekarz powinien rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania preparatów zawierających FSH lub wdrożyć je z zachowaniem szczególnej ostrożności i przy zapewnieniu systematycznej kontroli.

Pacjentki z ryzykiem hiperstymulacji jajników

Kobiety ze stanami predysponującymi do nadmiernej odpowiedzi jajników na stymulację gonadotropinami powinny być szczegółowo zdiagnozowane przed wdrożeniem leczenia. W niektórych przypadkach może być konieczne odroczenie terapii lub zastosowanie zmodyfikowanych schematów dawkowania. Dotyczy to szczególnie pacjentek z:¹⁰

• Zespołem policystycznych jajników (PCOS) – choć sama obecność PCOS nie stanowi przeciwwskazania, to wymaga szczególnej ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko zespołu hiperstymulacji jajników (OHSS)
• Historią nadmiernej odpowiedzi na wcześniejszą stymulację gonadotropinami
• Wysokim poziomem hormonu antymüllerowskiego (AMH)

¹⁰

Pacjenci z zaburzeniami funkcjonowania gruczołów wydzielania wewnętrznego

Należy rozważyć odradzenie terapii FSH pacjentom z niewyrównanymi zaburzeniami funkcji gruczołów dokrewnych mających wpływ na oś podwzgórze-przysadka-gonady, takimi jak:

• Niekontrolowana niedoczynność lub nadczynność tarczycy
• Hiperprolaktynemia
• Niewyrównana cukrzyca
• Nadczynność lub niedoczynność kory nadnerczy

Pacjenci z chorobami współtowarzyszącymi zwiększającymi ryzyko powikłań

W niektórych przypadkach choroby współistniejące mogą zwiększać ryzyko wystąpienia powikłań związanych z terapią preparatami zawierającymi FSH. W takich sytuacjach należy dokładnie rozważyć stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka. Dotyczy to pacjentów z:

• Zaburzeniami krzepnięcia lub chorobami zakrzepowo-zatorowymi w wywiadzie
• Wysokim ryzykiem zakrzepicy
• Ciężkimi chorobami układu sercowo-naczyniowego
• Niewydolnością nerek lub wątroby

Pacjenci z niewystarczoną diagnostyką lub niewyjąśnionymi objawami

Przed rozpoczęciem terapii hormonem folikulotropowym niezbędne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki przyczyn niepłodności lub innych stanów wymagających interwencji hormonalnej. Terapię należy odroczyć w przypadku:¹¹¹²

• Niezdiagnozowanych krwawień z dróg rodnych
• Niewyjaśnionego powiększenia jajników lub obecności torbieli jajników
• Niezidentyfikowanych guzów w obrębie narządów rozrodczych
• Niewyjaśnionego podwyższenia poziomu markerów nowotworowych (np. CA-125, CEA)

¹¹¹²

Pacjenci z historycznym brakiem odpowiedzi na leczenie

Brak odpowiedzi na wcześniejsze cykle leczenia preparatami zawierającymi FSH może wskazywać na niewielkie prawdopodobieństwo powodzenia kolejnych prób, szczególnie gdy:¹³¹⁴

• U kobiet – potwierdzono pierwotną niewydolność jajników z wysokim poziomem FSH i niskim AMH
• U mężczyzn – stwierdzono nieodwracalne uszkodzenie tkanki jąder lub brak komórek prekursorowych plemników w biopsji jądra

¹³¹⁴

Pacjenci z uniemożliwiającymi rozwój ciąży warunkami anatomicznymi

W przypadku kobiet z warunkami anatomicznymi, które uniemożliwiają prawidłowy rozwój ciąży, stosowanie FSH w celu indukcji owulacji należy uznać za nieuzasadnione. Dotyczy to:¹⁵¹⁶

• Znacznych wad rozwojowych macicy (np. macica jednorożna, dwurożna, przegrodzona) uniemożliwiających zagnieżdżenie i prawidłowy rozwój ciąży
• Rozległych włókniakomięśniaków lub włókniaków macicy zniekształcających jamę macicy
• Ciężkiej niewydolności szyjki macicy
• Poważnych zrostów wewnątrzmacicznych (zespół Ashermana)

¹⁵¹⁶

Pacjenci z podejrzeniem lub historią choroby nowotworowej

Ze względu na potencjalny wpływ hormonów na wzrost niektórych nowotworów, stosowanie preparatów z FSH jest przeciwwskazane w określonych przypadkach. Należy odradzić terapię pacjentom z:¹⁷¹⁸

• Aktywną chorobą nowotworową dowolnego narządu
• Historią hormonozależnych nowotworów (np. rak piersi, rak endometrium, rak jajnika)
• Podejrzeniem nowotworu narządów rozrodczych lub przysadki mózgowej/podwzgórza
• U mężczyzn – nowotworem jąder lub gruczołu krokowego w wywiadzie

¹⁷¹⁸