Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Hormon folikulotropowy

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania hormonu folikulotropowego

Hormon folikulotropowy (FSH) wchodzący w skład preparatów menotropiny jest silnie działającą gonadotropiną, która w połączeniu z hormonem luteinizującym (LH) wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania klinicznego. Leki zawierające FSH mogą powodować działania niepożądane o nasileniu od łagodnego do ciężkiego, dlatego powinny być stosowane wyłącznie przez lekarzy posiadających gruntowną wiedzę i doświadczenie w leczeniu niepłodności.¹

Nadzór medyczny i kontrola leczenia

Terapia z wykorzystaniem hormonu folikulotropowego wymaga zaangażowania czasowego lekarzy i personelu medycznego, a także systematycznego monitorowania odpowiedzi jajników. Zaleca się przeprowadzanie regularnej kontroli za pomocą ultrasonografii lub, co jest bardziej optymalne, ultrasonografii w połączeniu z oznaczaniem stężeń estradiolu w surowicy krwi. Należy mieć na uwadze, że reakcja na podanie preparatów zawierających menotropinę może być zróżnicowana u poszczególnych pacjentek, a u niektórych z nich może być słaba. Zgodnie z zasadami racjonalnej farmakoterapii, należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę umożliwiającą osiągnięcie celu leczenia.²

Pierwsze podanie preparatu zawierającego FSH powinno zawsze odbywać się pod bezpośrednim nadzorem lekarskim. W przypadku produktów Menopur i Mensinorm Set, pierwsze wstrzyknięcie należy wykonać pod bezpośrednią kontrolą lekarza, a w przypadku Mensinorm Set w warunkach umożliwiających ewentualną resuscytację krążeniowo-oddechową, ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznych, szczególnie u pacjentek ze stwierdzoną nadwrażliwością na gonadotropiny.³⁴

Przygotowanie pacjentki do leczenia

Przed rozpoczęciem terapii hormonem folikulotropowym konieczne jest przeprowadzenie właściwej oceny niepłodności pary oraz wykluczenie możliwych przeciwwskazań do zajścia w ciążę. W szczególności zaleca się wykonanie badań w kierunku:⁵⁶

• niedoczynności tarczycy
• niedoboru hormonów kory nadnerczy
• hiperprolaktynemii
• guzów przysadki
• guzów podwzgórza

⁷⁸

W przypadku zidentyfikowania któregokolwiek z powyższych stanów, należy wdrożyć odpowiednie, swoiste leczenie przed rozpoczęciem terapii z wykorzystaniem FSH.⁹¹⁰

Dodatkowo, przed rozpoczęciem leczenia z wykorzystaniem Mensinorm Set, należy wykonać badanie USG w celu określenia stadium rozwoju pęcherzyków jajnikowych oraz oznaczyć stężenie estradiolu. Te parametry powinny być regularnie kontrolowane podczas całego leczenia, szczególnie na jego początku.¹¹

Samodzielne podawanie preparatu

W przypadku produktu Mensinorm Set, samodzielne wstrzyknięcia mogą być wykonywane wyłącznie przez pacjentki z silną motywacją i odpowiednio przeszkolone. Przed przystąpieniem do samodzielnych wstrzyknięć, pacjentka musi zostać dokładnie poinstruowana o:

• możliwych miejscach wstrzyknięć
• sposobie przygotowania roztworu do wstrzyknięcia
• technice wykonywania wstrzyknięć podskórnych

¹²

Zespół hiperstymulacji jajników (OHSS)

U pacjentek, u których stymulowany jest rozwój pęcherzyków jajnikowych za pomocą hormonu folikulotropowego, zarówno w leczeniu niepłodności spowodowanej brakiem owulacji, jak i w ramach procedur wspomaganego rozrodu (ART), może wystąpić powiększenie jajników lub zespół hiperstymulacji jajników (ang. Ovarian Hyperstimulation Syndrome, OHSS). Przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania i schematu podawania produktów zawierających FSH oraz uważna kontrola leczenia może znacząco ograniczyć występowanie takich przypadków.¹³

Podczas prowadzenia terapii z zastosowaniem FSH należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość szybkiego wzrostu stężenia estradiolu we krwi – może ono zwiększyć się ponad dwukrotnie w ciągu dwóch lub trzech kolejnych dni, osiągając nadmiernie wysokie wartości. Rozwojowi dużej liczby pęcherzyków jajnikowych często towarzyszy gwałtowny wzrost poziomu estradiolu. Rozpoznanie hiperstymulacji jajników potwierdza się badaniem ultrasonograficznym.¹⁴

W przypadku wystąpienia niepożądanej hiperstymulacji jajników (tj. niewystępującej w ramach kontrolowanej hiperstymulacji jajników w programach technik wspomaganego rozrodu), należy przerwać podawanie hormonu folikulotropowego. W takiej sytuacji należy unikać zajścia w ciążę oraz nie podawać ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (hCG), ponieważ może to spowodować, oprócz wielokrotnej owulacji, rozwój zespołu hiperstymulacji jajników.¹⁵

Objawy zespołu hiperstymulacji jajników

Kliniczne objawy OHSS można podzielić w zależności od nasilenia:

• Łagodny do umiarkowanego OHSS:
  • Ból brzucha
  • Nudności
  • Biegunka
  • Łagodne do umiarkowanego powiększenie jajników
  • Torbiele jajników
• Ciężki OHSS (występuje rzadko, może zagrażać życiu):
  • Duże torbiele jajników (bliskie pęknięcia)
  • Wodobrzusze
  • Częsty wysięk opłucnowy
  • Zwiększenie masy ciała

¹⁶

W rzadkich przypadkach przebieg OHSS może być powikłany żylną lub tętniczą chorobą zakrzepowo-zatorową.¹⁷

Wnikliwa interpretacja wskaźników rozwoju i dojrzewania pęcherzyka powinna być dokonywana przez lekarza doświadczonego w interpretowaniu odpowiednich badań, co pozwala na szybkie wykrycie rozwijającego się OHSS.¹⁸

Ryzyko ciąży mnogiej

Stosowanie preparatów zawierających FSH wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia ciąży mnogiej. U pacjentek poddawanych procedurom wspomaganego rozrodu (ART), ryzyko to jest związane głównie z liczbą przeniesionych zarodków. Natomiast u pacjentek poddawanych leczeniu mającemu na celu wzbudzenie owulacji, częstość występowania ciąż i porodów mnogich jest większa niż w przypadku zapłodnienia naturalnego.¹⁹

Większość ciąż mnogich to ciąże bliźniacze. W celu zminimalizowania ryzyka ciąży mnogiej zaleca się dokładne monitorowanie odpowiedzi jajników na stymulację hormonem folikulotropowym.²⁰

Możliwe powikłania związane z leczeniem FSH

Utrata ciąży

Częstość poronień spontanicznych u pacjentek leczonych hormonem folikulotropowym jest wyższa niż w populacji ogólnej, ale porównywalna z częstością występowania poronień u kobiet z innymi zaburzeniami płodności.²¹

Ciąża pozamaciczna

U niepłodnych kobiet poddawanych zabiegom wspomaganego rozrodu, szczególnie zapłodnieniu in vitro (IVF), często występują nieprawidłowości jajowodów, co zwiększa ryzyko ciąży pozamacicznej. Dlatego istotne jest wczesne ultrasonograficzne potwierdzenie prawidłowej lokalizacji ciąży (wewnątrzmacicznej).²²

Nowotwory układu rozrodczego

Istnieją doniesienia o nowotworach jajników oraz układu rozrodczego, zarówno łagodnych, jak i złośliwych, u kobiet poddawanych wielokrotnie leczeniu niepłodności. Nie ustalono jednak jednoznacznie, czy terapia z wykorzystaniem gonadotropin, w tym FSH, zwiększa podstawowe ryzyko wystąpienia tych nowotworów u niepłodnych kobiet.²³

Wady wrodzone

Częstość występowania wrodzonych wad rozwojowych po zastosowaniu technik wspomaganego rozrodu (ART) może być nieco większa niż w przypadku zapłodnień spontanicznych. Przypuszcza się, że jest to spowodowane różnicami w cechach rodzicielskich (np. wiekiem matki, parametrami nasienia) oraz zwiększoną częstością występowania ciąż mnogich.²⁴

Zdarzenia zakrzepowo-zatorowe

U niektórych pacjentek istnieje podwyższone ryzyko wystąpienia żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych w trakcie lub po zakończeniu leczenia gonadotropinami, w tym FSH. Do grupy podwyższonego ryzyka należą kobiety z:^{30 kg/m2) lub trombofilią, ryzyko wystąpienia żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych w trakcie lub po zakończeniu leczenia gonadotropinami może być większe. U kobiet tych należy ocenić stosunek korzyści do ryzyka podania gonadotropin (patrz punkt 4.8 Działania niepożądane).”>25}

• Ogólnie znanymi czynnikami ryzyka zaburzeń zakrzepowo-zatorowych w wywiadzie osobistym lub rodzinnym
• Otyłością olbrzymią (BMI > 30 kg/m²)
• Trombofilią

^{30 kg/m2) lub trombofilią, ryzyko wystąpienia żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych w trakcie lub po zakończeniu leczenia gonadotropinami może być większe. U kobiet tych należy ocenić stosunek korzyści do ryzyka podania gonadotropin (patrz punkt 4.8 Działania niepożądane).”>26}

U tych pacjentek należy dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka związanego z podaniem gonadotropin zawierających FSH.^{30 kg/m2) lub trombofilią, ryzyko wystąpienia żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych w trakcie lub po zakończeniu leczenia gonadotropinami może być większe. U kobiet tych należy ocenić stosunek korzyści do ryzyka podania gonadotropin (patrz punkt 4.8 Działania niepożądane).”>27}

Informacje dodatkowe

Preparaty zawierające hormon folikulotropowy, takie jak Mensinorm Set, zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w przygotowanym roztworze, dlatego uznaje się je za „wolne od sodu”.²⁸