Właściwości farmakodynamiczne
Glicerol triazotanu

Właściwości farmakodynamiczne glicerolu triazotanu

Glicerol triazotan (nitrogliceryna) jest substancją o silnym i szybkim działaniu rozkurczowym na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych i innych narządów. Należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki układu sercowo-naczyniowego, leki rozszerzające naczynia stosowane w chorobach serca, azotany (organiczne), kod ATC: C01DA02.^{1 2}

Mechanizm działania

Mechanizm działania nitrogliceryny nie jest w pełni poznany, jednak uważa się, że wolne rodniki azotynowe (NO●) wywierają efekt podobny do tlenku azotu, wydzielanego przez śródbłonek naczyniowy. Końcowym efektem działania azotanów jest zmniejszenie puli wolnego jonu wapniowego w cytosolu.³

Mechanizm działania rozszerzającego mięśnie gładkie przez azotany polega na tym, że powstające z nich wolne rodniki azotynowe (NO) aktywują cyklazę guanylową, zwiększając syntezę cyklicznego 3′,5’guanozynofosforanu, który powoduje defosforylację lekkich łańcuchów miozyny (skurcz mięśni gładkich występuje pod wpływem miozyny będącej w postaci sfosforylowanej), a w konsekwencji zahamowanie czynności skurczowych mięśni gładkich.⁴

Do działania azotanów konieczne są wolne grupy sulfhydrylowe (SH) w cytosolu. Wyczerpanie się ich w miarę działania azotanów jest powodem narastania tachyfilaksji, utrzymującej się aż do chwili ponownego pojawienia się grup sulfhydrylowych w wystarczającej ilości. Powoduje to konieczność przerywanego stosowania nitrogliceryny, tzw. dawkowania niesymetrycznego.⁵

Efekty hemodynamiczne

W zalecanych dawkach działanie glicerolu triazotanu polega na rozszerzeniu głównie naczyń żylnych, w wyniku uwalniania tlenku azotu. W konsekwencji następuje obniżenie ciśnienia późnorozkurczowego w komorach serca, co powoduje zmniejszenie obciążenia wstępnego serca. Następuje też istotne zmniejszenie ciśnienia skurczowego komór, a zatem obciążenia następczego serca.⁶

Opisane zjawiska, zmniejszając pracę serca, w znacznym stopniu obniżają zapotrzebowanie mięśnia serca na tlen. Duże dawki nitrogliceryny, poprzez rozkurcz tętniczek, zmniejszają także obciążenie następcze serca, czemu towarzyszy zmniejszenie powrotu żylnego. Może to powodować obniżenie ciśnienia tętniczego, szczególnie w czasie gwałtownej pionizacji (omdlenie ortostatyczne).⁷

Działanie glicerolu triazotanu związane jest z rozkurczem żył, głównie pozawłośniczkowych, prowadzącym do gromadzenia się krwi na obwodzie i zmniejszenia powrotu żylnego oraz ujawniającego się w większych stężeniach rozkurczu drobnych tętniczek przedwłośniczkowych i zmniejszenia oporu naczyniowego oraz ciśnienia tętniczego, co odciąża mięsień sercowy. Oba efekty w konsekwencji zmniejszają zapotrzebowanie na tlen.⁸

Efekty farmakologiczne na narządy i tkanki

Nitrogliceryna powoduje rozkurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych i innych narządów zbudowanych z mięśni gładkich, a więc:⁹

• oskrzeli
• dróg żółciowych i moczowych
• wszystkich zwieraczy
• mięśni gładkich żołądka i jelit
• mięśnia macicy

¹⁰

Nitrogliceryna zastosowana przez skórę wykazuje działanie miejscowe: rozszerzenie naczyń, przekrwienie, zaczerwienienie, uczucie ciepła.¹¹

Efekty terapeutyczne w chorobie niedokrwiennej serca

W postaciach choroby niedokrwiennej serca z komponentą skurczową może mieć znaczenie bezpośrednie działanie rozkurczowe glicerolu triazotanu na tętnice wieńcowe.¹²

Dzięki przedłużonemu uwalnianiu glicerolu triazotanu z produktu, mimo szybkiej jego eliminacji, stężenie utrzymuje się we krwi przez kilka godzin na poziomie wystarczającym do zmniejszenia częstości napadów wieńcowych i zwiększenia wydolności wysiłkowej.¹³

W przypadku postaci o przedłużonym działaniu, podstawowe znaczenie terapeutyczne ma efekt rozszerzenia drobnych tętniczek i zmniejszenia oporu naczyniowego, stąd konieczność stosowania w leczeniu długotrwałym stosunkowo dużych dawek.¹⁴