Przedawkowanie
Glicerol triazotanu

Przedawkowanie glicerolu triazotanu

Glicerol triazotan (nitrogliceryna) jest substancją powszechnie stosowaną w leczeniu choroby wieńcowej. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych ze względu na jej silne działanie rozszerzające naczynia krwionośne. W przypadku aplikacji nadmiernych dawek glicerolu triazotanu, zarówno w postaci maści (Nitrocard) jak i tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Sustonit), dochodzi do szeregu objawów związanych przede wszystkim z gwałtownym spadkiem ciśnienia tętniczego oraz zaburzeniami hemodynamicznymi.¹

Patofizjologia przedawkowania

Mechanizm przedawkowania glicerolu triazotanu wiąże się z jego podstawowym działaniem farmakodynamicznym. Wysokie dawki tej substancji prowadzą do nadmiernego rozszerzenia naczyń krwionośnych i zastoju krwi w naczyniach obwodowych. Konsekwencją jest znaczący spadek ciśnienia tętniczego. Co istotne, tak gwałtowny spadek ciśnienia wyzwala odruchowe pobudzenie układu adrenergicznego. Paradoksalnie, reakcja ta zwiększa zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen, co może nasilać objawy choroby wieńcowej, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do zawału serca lub nawet migotania komór.²³

Warto zaznaczyć, że w przypadku glicerolu triazotanu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Sustonit 6,5 mg), ryzyko ciężkich objawów po niezamierzonym przedawkowaniu jest mniejsze z uwagi na powolne wchłanianie substancji czynnej.⁴

Objawy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie glicerolu triazotanu manifestuje się szerokim spektrum objawów, które w większości przypadków są wynikiem działań niepożądanych związanych z rozszerzeniem łożyska naczyniowego, jednak o znacznie większym nasileniu. Klinicznie można zaobserwować zarówno objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego, jak i objawy neurologiczne oraz gastroenterologiczne.⁵

W przypadku maści Nitrocard (20 mg/g), do najczęstszych objawów przedawkowania należą: zapaść, drgawki, bradykardia, nadmierne pocenie, zaburzenia oddychania oraz utrata przytomności. Ponadto opisywano przypadki methemoglobinemii będące wynikiem przypadkowego przedawkowania.⁶

Przy stosowaniu tabletek Sustonit, po znacznym przedawkowaniu mogą wystąpić ciężkie zaburzenia przepływu krwi, utrata przytomności, sinica, methemoglobinemia oraz tachykardia. Dodatkowo, po podaniu dużych dawek może dojść do zwiększenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego z towarzyszącymi objawami mózgowymi. Odnotowano również ból o charakterze kolki jelitowej i biegunkę.⁷

Warto zauważyć, że w zależności od preparatu mogą wystąpić odmienne objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego – bradykardia w przypadku Nitrocardu lub tachykardia w przypadku Sustonitu.⁸⁹

Postępowanie terapeutyczne

Leczenie przedawkowania glicerolu triazotanu ma charakter głównie objawowy i zależy od nasilenia objawów. W przypadku przedawkowania należy natychmiast odstawić lek.¹⁰

W lekkich przypadkach przedawkowania Sustonitu wystarczające może być ułożenie pacjenta z uniesionymi kończynami dolnymi. Podobne postępowanie zaleca się w przypadku niedociśnienia lub zasłabnięcia po zastosowaniu Nitrocardu – należy unieść nogi pacjenta lub zastosować opaskę uciskową.¹¹¹²

Przy nasilonych objawach przedawkowania Sustonitu może być konieczne dożylne podanie płynów w celu wypełnienia łożyska naczyniowego. Przesłanki farmakologiczne wskazują na celowość podania leków zwężających naczynia, jednak ich skuteczności nie potwierdzono jednoznacznie. Należy zachować ostrożność przy takim postępowaniu u pacjentów ze współistniejącą chorobą nerek lub układu krążenia (niewydolność serca, choroba niedokrwienna, nadciśnienie).¹³

W przypadku bradykardii wywołanej przedawkowaniem Nitrocardu, dożylne podanie atropiny jest zwykle skuteczne.¹⁴

Szczególnej uwagi wymaga wystąpienie methemoglobinemii, która może pojawić się przy przedawkowaniu obu preparatów. W przypadku nasilonej methemoglobinemii stosuje się tlenoterapię, a w razie potrzeby podaje się dożylnie błękit metylenowy.¹⁵

Jeśli pacjent zażył dużą ilość produktu Sustonit, wskazane jest usunięcie go z przewodu pokarmowego poprzez spowodowanie wymiotów lub płukanie żołądka.¹⁶

Tabela objawów przedawkowania glicerolu triazotanu

Wnioski kliniczne

Przedawkowanie glicerolu triazotanu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, głównie ze względu na jego silne działanie rozszerzające naczynia krwionośne. Objawy przedawkowania mogą się różnić w zależności od postaci farmaceutycznej – maści (Nitrocard) lub tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Sustonit), jednak w obu przypadkach dominują zaburzenia hemodynamiczne.¹⁷¹⁸

Postępowanie terapeutyczne jest głównie objawowe i polega na natychmiastowym odstawieniu leku, odpowiednim ułożeniu pacjenta, a w cięższych przypadkach – wyrównaniu zaburzeń hemodynamicznych poprzez dożylne podanie płynów. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia methemoglobinemii, która wymaga specyficznego leczenia.¹⁹

W przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu, należy rozważyć usunięcie leku z przewodu pokarmowego poprzez wywołanie wymiotów lub płukanie żołądka, co może zmniejszyć nasilenie objawów przedawkowania.²⁰