Właściwości farmakokinetyczne
Fosfomycyna

Właściwości farmakokinetyczne fosfomycyny

Fosfomycyna jest antybiotykiem stosowanym głównie w leczeniu zakażeń układu moczowego. Substancja ta, podawana najczęściej w postaci fosfomycyny z trometamolem (jako granulat lub proszek do sporządzania roztworu doustnego), charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które determinują jej skuteczność terapeutyczną. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis parametrów farmakokinetycznych tej substancji leczniczej.¹

Wchłanianie

Po jednokrotnym podaniu doustnym dawki fosfomycyny z trometamolem, całkowita dostępność biologiczna substancji wynosi około 33-53%. Substancja bardzo szybko wchłania się z przewodu pokarmowego zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Sam trometamol nie zaburza farmakokinetyki fosfomycyny, natomiast zapewnia jej bardzo dobrą rozpuszczalność w wodzie, co wpływa korzystnie na biodostępność całkowitą.^{2 3}

Istotnym czynnikiem wpływającym na proces wchłaniania fosfomycyny jest obecność pokarmu. Pokarm może zmniejszać szybkość i stopień wchłaniania substancji, a także przedłużyć ten proces. Dodatkowo może nieznacznie zmniejszyć maksymalne stężenie fosfomycyny we krwi i w moczu, które jednak nadal pozostaje w zakresie wartości terapeutycznych. Mimo tego, całkowita ilość substancji czynnej wydalanej z moczem w czasie jest taka sama, niezależnie od obecności pokarmu.^{4 5}

Średnie stężenie fosfomycyny w moczu utrzymuje się powyżej poziomu minimalnego stężenia hamującego (MIC), które wynosi 128 μg/ml, przez co najmniej 24 godziny po podaniu doustnym dawki wynoszącej 3 g, zarówno na czczo, jak i po posiłku. Należy jednak zaznaczyć, że czas osiągnięcia stężenia maksymalnego w moczu wydłuża się o około cztery godziny przy podaniu leku po posiłku.⁶

Dodatkowym istotnym aspektem jest fakt, że trometamol fosfomycyny bierze udział w krążeniu wątrobowo-jelitowym. Obserwowane dwukrotne wystąpienie stężenia maksymalnego w surowicy po 6 i 10 godzinach od podania wskazuje właśnie na ten proces.^{7 8}

Dystrybucja

Według dostępnych danych, nie wydaje się, aby fosfomycyna była metabolizowana w organizmie. Po wchłonięciu, substancja ta jest transportowana do różnych tkanek, w tym do nerek, ściany pęcherza moczowego, gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych.^{9 10}

Ważną cechą fosfomycyny jest fakt, że nie wiąże się ona z białkami osocza. Dzięki temu większa ilość substancji pozostaje w formie wolnej, aktywnej farmakologicznie. Dodatkowo, fosfomycyna przenika przez barierę łożyskową, co ma znaczenie przy rozważaniu jej stosowania u kobiet w ciąży.¹¹

Po 24-48 godzinach od podania doustnego, w moczu utrzymuje się stężenie fosfomycyny przewyższające minimalne stężenie hamujące (MIC), co jest istotne z punktu widzenia skuteczności terapeutycznej w leczeniu zakażeń układu moczowego.¹²

Eliminacja

Fosfomycyna jest wydalana z organizmu głównie w postaci niezmienionej z moczem, poprzez proces przesączania kłębuszkowego. W moczu wykrywane jest około 40-50% podanej dawki. Okres półtrwania fosfomycyny w fazie eliminacji wynosi około 4 godziny po podaniu doustnym.¹³

W mniejszym stopniu fosfomycyna jest wydalana z kałem (18-28% dawki). Ten mechanizm eliminacji ma znaczenie drugorzędne w porównaniu z wydalaniem nerkowym.¹⁴

Jak już wspomniano wcześniej, chociaż pokarm może wydłużać czas wchłaniania leku, to całkowita ilość fosfomycyny wydalana z moczem w czasie pozostaje taka sama. Jest to istotny czynnik wpływający na utrzymanie skuteczności terapeutycznej leku, niezależnie od warunków jego podania (na czczo czy po posiłku).¹⁵

Parametry farmakokinetyczne w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek obserwuje się zmiany w farmakokinetyce fosfomycyny. Okres półtrwania w fazie eliminacji wydłuża się proporcjonalnie do stopnia niewydolności nerek. Jest to spowodowane zmniejszonym klirensem nerkowym substancji.¹⁶

Mimo to, stężenia fosfomycyny w moczu pacjentów z zaburzeniami czynności nerek pozostają w zakresie zapewniającym skuteczność działania przez 48 godzin po podaniu normalnej dawki, o ile klirens kreatyniny wynosi powyżej 10 ml/min. To oznacza, że u pacjentów z łagodną do umiarkowanej niewydolnością nerek nie jest konieczna modyfikacja dawkowania.¹⁷

U pacjentów z niewydolnością nerek lek może ulegać kumulacji. Ustalono zależności liniowe pomiędzy parametrami farmakokinetycznymi fosfomycyny a wartościami przesączania kłębuszkowego, co może być pomocne przy określaniu dawkowania u takich pacjentów.¹⁸

Pacjenci w podeszłym wieku

U starszych pacjentów klirens fosfomycyny zmniejsza się wraz ze związanym z wiekiem upośledzeniem czynności nerek. Jest to naturalny proces fizjologiczny, który należy uwzględnić przy stosowaniu leku w tej grupie wiekowej.¹⁹

Pacjentki w ciąży

Warto zaznaczyć, że na parametry farmakokinetyczne fosfomycyny nie wpływa ciąża. Oznacza to, że u kobiet ciężarnych farmakokinetyka substancji pozostaje niezmieniona w porównaniu do populacji ogólnej.²⁰

^{21 22 23}