Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Fosfomycyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania fosfomycyny

Fosfomycyna jest antybiotykiem stosowanym głównie w leczeniu niepowikłanych zakażeń układu moczowego. Mimo że substancja charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, podczas jej stosowania należy zachować szczególną ostrożność w określonych przypadkach klinicznych. Lekarze powinni zwrócić uwagę na wymienione poniżej ostrzeżenia i środki ostrożności związane z terapią fosfomycyną.^{1 2}

Reakcje nadwrażliwości

Podczas leczenia fosfomycyną mogą wystąpić ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny, które mogą mieć przebieg zagrażający życiu, a w niektórych przypadkach nawet doprowadzić do zgonu. W przypadku wystąpienia takich reakcji niezbędne jest natychmiastowe przerwanie podawania fosfomycyny i podjęcie odpowiednich działań doraźnych zgodnych z protokołami postępowania w reakcjach anafilaktycznych. U pacjentów, u których wystąpiła reakcja nadwrażliwości, fosfomycyna jest bezwzględnie przeciwwskazana w przyszłości.^{3 4 5}

Biegunka wywołana przez Clostridioides difficile

Terapia fosfomycyną, podobnie jak w przypadku innych antybiotyków, wiąże się z ryzykiem wystąpienia biegunki związanej z Clostridioides difficile (CDAD). W czasie stosowania fosfomycyny raportowano zarówno przypadki zapalenia jelita grubego, jak i rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego wywołane przez C. difficile, których nasilenie może wahać się od łagodnego do zagrażającego życiu. W związku z tym ważne jest uwzględnienie tego rozpoznania u pacjentów, u których w trakcie terapii fosfomycyną lub po jej zakończeniu wystąpi biegunka, szczególnie o charakterze ciężkim, uporczywym i/lub krwawym.^{6 7}

W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia zakażenia C. difficile należy:^{8 9}

• Rozważyć przerwanie leczenia fosfomycyną
• Wdrożyć odpowiednie leczenie przeciwko zakażeniu C. difficile
• Bezwzględnie unikać stosowania produktów leczniczych hamujących perystaltykę jelit, gdyż mogą one pogarszać przebieg choroby

^{10 11}

Dzieci i młodzież

Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność fosfomycyny nie zostały określone u dzieci w wieku poniżej 12 lat. Z tego względu nie zaleca się stosowania preparatów zawierających fosfomycynę u pacjentów pediatrycznych z tej grupy wiekowej. Leki takie jak Afastural, Fosfacin, Fosfomycin Sandoz, Fosfomycin US Pharmacia czy Symural nie powinny być podawane dzieciom poniżej 12. roku życia.^{12 13 14}

Przewlekłe zakażenia u pacjentów płci męskiej

W przypadku występowania przewlekłych zakażeń u mężczyzn, konieczne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki i weryfikacji rozpoznania. Przewlekłe zakażenia układu moczowego u pacjentów płci męskiej najczęściej są spowodowane:^{15 16}

• Powikłanymi zakażeniami układu moczowego
• Obecnością drobnoustrojów chorobotwórczych opornych na antybiotyki (np. Staphylococcus saprophyticus)

¹⁷

Należy podkreślić, że zakażenia dróg moczowych u mężczyzn co do zasady uznaje się za powikłane zakażenia układu moczowego, do leczenia których fosfomycyna nie jest wskazana. W przypadkach wymagających zastosowania leczenia przeciwbakteryjnego u mężczyzn z zakażeniami układu moczowego należy rozważyć inne opcje terapeutyczne.^{18 19 20}

Niewydolność nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy wziąć pod uwagę, że stężenie fosfomycyny w moczu pozostaje skuteczne przez 48 godzin po podaniu standardowej dawki tylko w przypadku, gdy klirens kreatyniny przekracza 10 ml/min. Przy niższych wartościach klirensu kreatyniny skuteczność leczenia może być niewystarczająca, co należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.²¹

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Preparaty fosfomycyny zawierają różne substancje pomocnicze, które mogą wywoływać działania niepożądane u predysponowanych pacjentów:

Sacharoza

Wszystkie preparaty fosfomycyny dostępne w postaci granulatu/proszku do sporządzania roztworu doustnego zawierają sacharozę, choć w różnych ilościach:^{22 23 24}

• Afastural – 1,923 g sacharozy na saszetkę
• Fosfacin – 2,153 g sacharozy na saszetkę
• Fosfomycin Sandoz – 2,2 g sacharozy na saszetkę
• Fosfomycin US Pharmacia – 1,923 g sacharozy na saszetkę
• Monural (2 g) – 2,1 g sacharozy na saszetkę
• Monural (3 g) – 2,2 g sacharozy na saszetkę
• Symural – 1,923 g sacharozy na saszetkę

^{25 26}

Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami, takimi jak:^{27 28}

• Nietolerancja fruktozy
• Zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy
• Niedobór sacharazy-izomaltazy

nie powinni przyjmować preparatów fosfomycyny zawierających sacharozę.^{29 30}

Glukoza

Niektóre preparaty fosfomycyny zawierają również glukozę:^{31 32}

• Fosfomycin Sandoz – do 14,5 mg glukozy (w postaci glukozy jednowodnej)
• Symural – zawiera glukozę (w postaci dekstrozy jednowodnej i maltodekstryny)

Podobnie jak w przypadku sacharozy, pacjenci z wymienionymi wcześniej zaburzeniami nie powinni przyjmować tych preparatów.³³

Barwniki

Niektóre preparaty fosfomycyny zawierają żółcień pomarańczową (E110), która może powodować reakcje alergiczne. Dotyczy to na przykład leku Fosfomycin US Pharmacia oraz Symural.^{34 35 36}

• Fosfomycin US Pharmacia – zawiera żółcień pomarańczową
• Symural – zawiera około 0,96 mg żółcieni pomarańczowej (E110)

Sód

Preparaty fosfomycyny zawierają niewielkie ilości sodu, co jest istotną informacją dla pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu. Jednakże w przypadku wszystkich omawianych produktów zawartość sodu jest niższa niż 1 mmol (23 mg) na saszetkę, dlatego są one uznawane za produkty „wolne od sodu”.^{37 38 39 40}