Działania niepożądane
Fentermine

Działania niepożądane fenterminy

Fentermina, będąca aktywnym składnikiem produktu leczniczego Qsiva (występującego w różnych dawkach od 3,75 mg+23 mg do 15 mg+92 mg), jest substancją stosowaną w leczeniu otyłości. Bezpieczeństwo stosowania tego leku oceniano w badaniach klinicznych obejmujących znaczącą liczbę pacjentów – 3879 osób w kohorcie 1-rocznej (z czego 2318 leczonych produktem Qsiva, a 1561 otrzymujących placebo) oraz 675 osób w kohorcie 2-letniej (w tym 448 leczonych Qsivą).¹

Najczęstsze działania niepożądane

Podczas terapii fenterminą w produkcie Qsiva najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były: suchość w jamie ustnej (15%), parestezje (15%) oraz zaparcia (10% pacjentów).²

Szczegółowe działania niepożądane w zależności od układów i narządów

Działania niepożądane obserwowane w trakcie badań klinicznych występowały z różną częstotliwością i dotyczyły wielu układów organizmu. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis najważniejszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem fenterminy.³

Parestezje

Parestezje były jednym z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych, których częstość występowania zależała od dawki produktu. W badaniach klinicznych (kohorta 1-roczna) parestezje występowały u 3,3%, 11,8% i 17,3% pacjentów stosujących odpowiednio dawki 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg Qsiva, w porównaniu z zaledwie 1,2% w grupie placebo. Objawy były zazwyczaj opisywane jako mrowienie w dłoniach i stopach. Istotne jest, że nie zgłoszono poważnych działań niepożądanych związanych z parestezjami, a objawy miały łagodne nasilenie u większości pacjentów (80-86%). Objawy parestezji utrzymywały się przez około 3 miesiące i ustępowały samoistnie u około 75-80% pacjentów podczas kontynuowania leczenia.⁴

Zaburzenia psychiczne

Stosowanie fenterminy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń psychicznych, których częstość również zależy od dawki. W badaniach klinicznych (kohorta 1-roczna) zaburzenia psychiczne występowały u 15,8%, 14,5% i 20,6% pacjentów stosujących Qsivę w dawkach 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 10,3% w grupie placebo. Zaburzenia te obejmowały przeważnie zaburzenia snu, stany depresyjne lub związane z lękiem. Większość (94%) tych działań niepożądanych miała nasilenie łagodne do umiarkowanego, i nie zgłaszano poważnych zdarzeń.

Zdarzenia niepożądane wskazujące na depresję zgłaszano u 5,0%, 3,8% i 7,7% pacjentów leczonych Qsivą w dawkach 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 3,4% w grupie placebo. Lęk i pokrewne zdarzenia zgłaszano u 4,6%, 4,8% i 7,9% pacjentów leczonych Qsivą w dawkach 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 2,6% w grupie placebo. Ponadto w grupie otrzymującej produkt leczniczy Qsiva i grupie otrzymującej placebo zgłoszono po jednym przypadku myśli samobójczych o umiarkowanym nasileniu.⁵

Zaburzenia funkcji poznawczych

Fentermina może powodować zaburzenia funkcji poznawczych, których częstość występowania również zależy od dawki. W badaniach klinicznych (kohorta 1-roczna) częstość występowania zdarzeń niepożądanych wskazujących na zaburzenia funkcji poznawczych wynosiła 2,1%, 5,0% i 7,6% dla pacjentów przyjmujących Qsivę w dawkach 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 1,5% dla placebo. Zaburzenia te obejmowały przeważnie zaburzenia uwagi i zaburzenia pamięci. Większość (97%) zdarzeń miała nasilenie łagodne do umiarkowanego. Nie zgłaszano poważnych zdarzeń.⁶

Zaburzenia serca

Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania fenterminy są jej potencjalne działania niepożądane na układ sercowo-naczyniowy. W badaniach klinicznych (kohorta 1-roczna) zdarzenia niepożądane wskazujące na zaburzenia serca zgłaszano z częstością 1,7%, 3,8% i 3,5% dla pacjentów leczonych Qsivą w dawkach 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 1,8% dla placebo. Zaburzenia te były przeważnie związane z zaburzeniami rytmu serca.

Zdarzenia niepożądane wskazujące na zaburzenia rytmu serca (głównie kołatania, zwiększenie częstości akcji serca, tachykardia) zgłaszano u 1,3%, 4,2% i 4,7% pacjentów leczonych Qsivą w dawkach 3,75+23 mg, 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 1,8% w grupie placebo. Poważne zdarzenia zaburzeń rytmu serca zgłoszono u 0,2% pacjentów leczonych produktem leczniczym Qsiva, w porównaniu z 0,3% w grupie placebo. Wszystkie działania niepożądane miały nasilenie łagodne do umiarkowanego.⁷

Wpływ na funkcję nerek

Fentermina może wpływać na funkcję nerek, co przejawia się zwiększeniem stężenia kreatyniny w surowicy, odzwierciedlającym obniżenie współczynnika przesączania kłębuszkowego (GFR). W 4-tygodniowym badaniu (OB-404) z udziałem zdrowych dorosłych z nadwagą i otyłością, leczenie Qsivą w dawce 15+92 mg było związane ze zmniejszeniem GFR według pomiaru klirensu joheksolu (iGFR) o 14,9 ml/min/1,73 m² (-15,8%) w porównaniu ze zmianą o 1,08 ml/min/1,73 m² (1,2%) w grupie placebo. Po 4 tygodniach od przerwania leczenia średnia zmiana iGFR od wartości początkowej wynosiła -3,8 ml/min/1,73 m² (-4,0%) dla produktu Qsiva w porównaniu z 2,34 ml/min/1,73 m² (2,6%) dla placebo.⁸

W badaniach fazy III zaobserwowano maksymalne zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy o około 15% po okresie od 4 do 8 tygodni leczenia. Stężenie to następnie stopniowo zmniejszało się, ale pozostawało podwyższone w stosunku do początkowych wartości. W dłuższych badaniach (1-rocznych) częstość występowania zwiększenia stężenia kreatyniny w surowicy o ≥0,3 mg/dl w dowolnym momencie podczas leczenia wynosiła 7,2% i 8,4% dla Qsiva w dawkach 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 2,0% dla placebo. Zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy wynoszące ≥50% powyżej wartości początkowej wystąpiło u 2,0% i 2,8% pacjentów stosujących Qsivę w dawkach 7,5+46 mg i 15+92 mg, w porównaniu z 0,6% dla placebo.⁹

Z uwagi na możliwy wpływ fenterminy na funkcję nerek, zaleca się monitorowanie stężenia kreatyniny w surowicy przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia.¹⁰

Tabela działań niepożądanych fenterminy

Poniższa tabela przedstawia kompletne zestawienie działań niepożądanych fenterminy występujących podczas leczenia produktem Qsiva, które obserwowano w badaniach klinicznych z częstością większą niż w grupie placebo.¹¹

¹²

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi fenterminy

Stosowanie fenterminy wiąże się z różnymi potencjalnymi niebezpieczeństwami, które wymagają szczególnej uwagi klinicznej:¹³

Zagrożenia sercowo-naczyniowe

Fentermina może powodować istotne działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego, takie jak tachykardia i kołatania serca. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia, jak migotanie przedsionków i inne zaburzenia rytmu serca. Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano przypadki niewydolności serca. U pacjentów z istniejącymi chorobami serca te działania niepożądane mogą stanowić poważne zagrożenie i wymagają ścisłego monitorowania.¹⁴

Zagrożenia neuropsychiatryczne

Znaczącym niebezpieczeństwem związanym ze stosowaniem fenterminy są działania niepożądane neuropsychiatryczne. Obejmują one depresję, lęk, bezsenność, ale także poważniejsze zdarzenia, jak myśli samobójcze i próby samobójcze. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wywiadem zaburzeń psychicznych. Pacjenci przyjmujący fenterminę powinni być regularnie monitorowani pod kątem zmian nastroju i zachowania, a w przypadku rozwoju lub nasilenia objawów psychiatrycznych należy rozważyć przerwanie leczenia.¹⁵

Ryzyko uszkodzenia nerek

Stosowanie fenterminy może wpływać na funkcję nerek, prowadząc do wzrostu stężenia kreatyniny i zmniejszenia współczynnika przesączania kłębuszkowego (GFR). W trakcie badań klinicznych obserwowano zmniejszenie GFR o 15,8%. Zmiany te mogą być szczególnie niebezpieczne dla pacjentów z wcześniej istniejącymi chorobami nerek. W niektórych przypadkach może dojść do ostrego uszkodzenia nerek. Dlatego istotne jest monitorowanie parametrów nerkowych przed i w trakcie leczenia.¹⁶

Zaburzenia metaboliczne

Fentermina może powodować różne zaburzenia metaboliczne, w tym hipokaliemię, hipoglikemię i kwasicę metaboliczną. Te zaburzenia mogą być niebezpieczne, szczególnie u pacjentów z cukrzycą lub innymi zaburzeniami metabolicznymi. Wskazane jest monitorowanie elektrolitów i parametrów metabolicznych u pacjentów przyjmujących fenterminę, zwłaszcza w przypadku występowania objawów wskazujących na takie zaburzenia.¹⁷

Zaburzenia neurologiczne

Oprócz parestezji, które są bardzo częstym działaniem niepożądanym, fentermina może powodować inne zaburzenia neurologiczne, takie jak zawroty głowy, zaburzenia pamięci i zaburzenia uwagi. W rzadkich przypadkach zgłaszano drgawki i neuralgię. Te działania niepożądane mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta, a w niektórych przypadkach mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.¹⁸

Zaburzenia wzroku

Fentermina może powodować różne działania niepożądane dotyczące oczu, które mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Do najpoważniejszych należą: jaskra z zamkniętym kątem przesączania, przemijająca ślepota, zaćma i zwyrodnienie plamki żółtej. Pacjenci z istniejącymi wcześniej chorobami oczu powinni być szczególnie monitorowani podczas leczenia fenterminą.¹⁹

Podsumowanie niebezpieczeństw związanych z działaniami niepożądanymi fenterminy

Fentermina, substancja czynna stosowana w leczeniu otyłości, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które mogą mieć istotne implikacje kliniczne. Najczęstsze działania niepożądane to suchość w jamie ustnej, parestezje i zaparcia, jednak to poważniejsze reakcje, takie jak zaburzenia psychiczne, sercowo-naczyniowe i metaboliczne, stanowią największe zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjentów.²⁰

Z perspektywy klinicznej, szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z istniejącymi wcześniej chorobami psychicznymi, sercowo-naczyniowymi lub nerkowymi. Regularne monitorowanie parametrów fizjologicznych i psychicznych jest niezbędne w celu wczesnego wykrycia potencjalnie niebezpiecznych działań niepożądanych. W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych lub znaczącego pogorszenia parametrów, należy rozważyć modyfikację dawki lub przerwanie leczenia.

Należy również podkreślić, że niektóre działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych mogą nie odzwierciedlać pełnego profilu bezpieczeństwa leku w praktyce klinicznej. Dlatego istotne jest zgłaszanie wszystkich podejrzewanych działań niepożądanych po wprowadzeniu produktu do obrotu, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku.²¹