Przedawkowanie
Etenzamid

Etenzamid, będący składnikiem złożonych preparatów leczniczych takich jak Etopiryna (100 mg etenzamidu, 300 mg kwasu acetylosalicylowego, 50 mg kofeiny), w przypadku przedawkowania wywołuje objawy toksyczne wynikające głównie z działania kwasu acetylosalicylowego i kofeiny. Objawy zatrucia kwasem acetylosalicylowym obejmują nudności, wymioty, szumy uszne, przyspieszenie oddechu, utratę słuchu, zaburzenia widzenia, bóle głowy, pobudzenie ruchowe, senność, śpiączkę, drgawki oraz hipertermię. Dawki toksyczne kwasu acetylosalicylowego to: 150-300 mg/kg masy ciała (łagodne/umiarkowane objawy), 300-500 mg/kg (ciężkie zatrucie) oraz powyżej 500 mg/kg (potencjalnie śmiertelne). Historycznie dawka śmiertelna u dorosłych wynosiła 10-30 g. Kofeina powoduje pobudzenie OUN i układu sercowo-naczyniowego, manifestujące się bezsennością, drżeniem mięśni, majaczeniem, tachykardią i drgawkami.

  1. Przedawkowanie etenzamidu
    1. Objawy przedawkowania
    2. Dawki toksyczne
    3. Postępowanie terapeutyczne w przypadku przedawkowania
    4. Tabela objawów przedawkowania
    5. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie etenzamidu

Etenzamid (ethenzamidum) to substancja czynna wchodząca w skład złożonych produktów leczniczych, takich jak Etopiryna (zawierająca 100 mg etenzamidu w połączeniu z 300 mg kwasu acetylosalicylowego i 50 mg kofeiny). W przypadku przedawkowania preparatów zawierających etenzamid, objawy toksyczne są najczęściej związane z jednoczesnym działaniem wszystkich składników aktywnych.1

Objawy przedawkowania

W przypadku przedawkowania produktów zawierających etenzamid w kombinacji z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną, obraz kliniczny zatrucia będzie złożony. Ze względu na obecność kwasu acetylosalicylowego mogą wystąpić: nudności, wymioty, szumy uszne i przyspieszenie oddechu. Dodatkowo obserwowano utratę słuchu, zaburzenia widzenia, bóle głowy, pobudzenie ruchowe, senność, śpiączkę, drgawki oraz hipertemię. W ciężkich zatruciach dochodzi do zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej, manifestujących się jako kwasica metaboliczna i odwodnienie.2

Kofeina, jako kolejny składnik preparatów z etenzamidem, przy przedawkowaniu powoduje charakterystyczne objawy pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego i układu sercowo-naczyniowego: bezsenność, zmęczenie, drżenie mięśni, majaczenie, tachykardię, skurcze dodatkowe oraz drgawki.3

Dawki toksyczne

Nasilenie objawów toksycznych zależy od przyjętej dawki. W przypadku preparatów złożonych zawierających etenzamid, dawki toksyczne najczęściej określa się na podstawie zawartości kwasu acetylosalicylowego jako składnika o najsilniejszym potencjale toksycznym:

  • Łagodne lub średnio ciężkie objawy toksyczności – po zastosowaniu kwasu acetylosalicylowego w dawce 150-300 mg/kg masy ciała
  • Ciężkie objawy zatrucia – po zażyciu dawki 300-500 mg/kg masy ciała
  • Potencjalnie śmiertelna dawka – powyżej 500 mg/kg masy ciała

4

Historyczne dane wskazują, że zgon w przebiegu zatrucia kwasem acetylosalicylowym obserwowano po przyjęciu przez osoby dorosłe jednorazowej dawki 10-30 g.5

Postępowanie terapeutyczne w przypadku przedawkowania

Pacjent z podejrzeniem przedawkowania etenzamidu w preparacie złożonym powinien być niezwłocznie przewieziony do szpitala. Należy podkreślić, że nie istnieje specyficzna odtrutka dla etenzamidu ani dla kwasu acetylosalicylowego.6

Eliminacja trucizny

W pierwszej kolejności należy ograniczyć wchłanianie substancji poprzez:

  • Sprowokowanie wymiotów lub wykonanie płukania żołądka – metoda skuteczna w czasie 3-4 godzin po zażyciu kwasu acetylosalicylowego, a w przypadku dużej dawki nawet do 10 godzin
  • Podanie węgla aktywnego w postaci zawiesiny wodnej (50-100 g u dorosłych lub 30-60 g u dzieci)

7

Leczenie objawowe

Istotne elementy postępowania obejmują:

  1. Kontrola temperatury ciała – w przypadku hipertermii należy obniżać temperaturę poprzez utrzymywanie niskiej temperatury otoczenia oraz zastosowanie chłodnych okładów
  2. Monitorowanie i wyrównywanie zaburzeń wodno-elektrolitowych – stała kontrola i interwencja w przypadku zaburzeń
  3. Alkalizacja moczu – w celu przyspieszenia wydalania kwasu acetylosalicylowego przez nerki oraz w leczeniu kwasicy należy podać dożylnie wodorowęglan sodu

8

Metody eliminacji pozaustrojowej

W przypadku pacjentów z prawidłową czynnością nerek można zastosować diurezę alkaliczną, dążąc do uzyskania pH moczu w granicach 7,5-8,0. W ciężkich zatruciach konieczne może być zastosowanie technik nerkozastępczych – hemodializy lub dializy otrzewnowej. Dializa skutecznie usuwa kwas acetylosalicylowy z organizmu oraz ułatwia wyrównanie zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej.9

Leczenie dodatkowe

W przebiegu leczenia przedawkowania produktów zawierających etenzamid i kwas acetylosalicylowy może być konieczne:

  • Podanie witaminy K w przypadkach wydłużenia czasu protrombinowego
  • Unikanie leków działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy (np. barbituranów) ze względu na ryzyko zahamowania ośrodka oddechowego
  • Tlenoterapia u pacjentów z zaburzeniami oddychania, a w razie konieczności intubacja dotchawicza i zastosowanie oddechu zastępczego
  • Typowe postępowanie przeciwwstrząsowe w przypadku wystąpienia wstrząsu
  • Systematyczne uzupełnianie płynów oraz prowadzenie ogólnego leczenia objawowego

10

Tabela objawów przedawkowania

Układ/narząd Objawy przedawkowania Składnik odpowiedzialny Dawka wywołująca objawy
Układ pokarmowy Nudności, wymioty Kwas acetylosalicylowy ≥ 150 mg/kg mc.
Układ nerwowy Szumy uszne, utrata słuchu, zaburzenia widzenia, bóle głowy Kwas acetylosalicylowy 150-300 mg/kg mc.
Układ nerwowy Pobudzenie ruchowe, senność, śpiączka, drgawki Kwas acetylosalicylowy 300-500 mg/kg mc.
Układ nerwowy Bezsenność, zmęczenie, drżenie mięśni, majaczenie, drgawki Kofeina Nie określono
Układ krążenia Tachykardia, skurcze dodatkowe Kofeina Nie określono
Układ oddechowy Przyspieszenie oddechu, zaburzenia oddychania Kwas acetylosalicylowy ≥ 300 mg/kg mc.
Gospodarka kwasowo-zasadowa Kwasica metaboliczna Kwas acetylosalicylowy ≥ 300 mg/kg mc.
Gospodarka wodno-elektrolitowa Odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe Kwas acetylosalicylowy ≥ 300 mg/kg mc.
Termoregulacja Hipertermia Kwas acetylosalicylowy ≥ 300 mg/kg mc.
Układ krzepnięcia Wydłużenie czasu protrombinowego Kwas acetylosalicylowy ≥ 300 mg/kg mc.

Należy podkreślić, że objawy przedawkowania preparatów zawierających etenzamid są złożone i wynikają głównie z toksyczności kwasu acetylosalicylowego oraz kofeiny. Potencjalnie śmiertelna dawka kwasu acetylosalicylowego przekracza 500 mg/kg masy ciała, co dla osoby dorosłej odpowiada przyjęciu 10-30 g substancji.11

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl