Właściwości farmakodynamiczne
Cytalopram

Właściwości farmakodynamiczne cytalopramu – wprowadzenie

Cytalopram jest lekiem przeciwdepresyjnym należącym do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), oznaczonym kodem ATC: N06AB04. Charakteryzuje się silnym i wybiórczym działaniem hamującym wychwyt zwrotny 5-hydroksytryptaminy (5-HT, serotoniny) w neuronach mózgu.^{1 2}

Struktura chemiczna cytalopramu

Pod względem strukturalnym cytalopram jest bicykliczną pochodną izobenzofuranu, niezwiązaną chemicznie ani z trój- i czteropierścieniowymi, ani z innymi dostępnymi lekami przeciwdepresyjnymi.^{3 4} Jest dostępny w formie mieszaniny racemicznej, przy czym farmakologicznie aktywny jest enancjomer S.⁵

Mechanizm działania cytalopramu

Mechanizm działania cytalopramu opiera się na wybiórczym hamowaniu wychwytu serotoniny w neuronach mózgowych, co prawdopodobnie odpowiada za jego działanie przeciwdepresyjne.^{6 7} Badania biochemiczne i behawioralne jednoznacznie potwierdziły, że cytalopram jest silnym inhibitorem wychwytu serotoniny (5-HT).^{8 9}

Selektywność działania

Cytalopram charakteryzuje się bardzo wysoką selektywnością działania. Działa minimalnie lub w ogóle nie działa na wychwyt noradrenaliny (NA), dopaminy (DA) oraz kwasu γ-aminomasłowego (GABA).^{10 11 12}

Istotnym aspektem farmakodynamicznym jest brak lub bardzo niewielkie powinowactwo cytalopramu do różnych receptorów, w tym:^{13 14}

• receptorów serotoninergicznych (5-HT1A, 5-HT2)
• receptorów dopaminergicznych (D1 i D2)
• receptorów adrenergicznych (α1, α2 i β)
• receptorów histaminowych (H1)
• receptorów cholinergicznych (muskarynowych)
• receptorów benzodiazepinowych
• receptorów opioidowych

¹⁵

To specyficzne działanie farmakodynamiczne zostało potwierdzone licznymi badaniami funkcjonalnymi, zarówno in vitro na wyizolowanych narządach, jak i badaniami funkcjonalnymi in vivo.^{16 17}

Brak tolerancji na działanie farmakologiczne

Ważną właściwością farmakodynamiczną cytalopramu jest brak rozwoju tolerancji podczas długotrwałego stosowania. Długotrwałe leczenie cytalopramem nie wywołuje tolerancji na hamowanie wychwytu 5-HT.^{18 19 20}

Metabolity cytalopramu i ich działanie

Główne metabolity cytalopramu również należą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), jednak ich siła i selektywność działania jest mniejsza niż związku macierzystego.^{21 22} Mimo to, wskaźniki selektywności metabolitów są większe niż u wielu nowszych leków z grupy SSRI.^{23 24} Istotny jest fakt, że metabolity nie przyczyniają się do ogólnego działania przeciwdepresyjnego leku.^{25 26}

Działania farmakodynamiczne cytalopramu

Wpływ na strukturę snu

Istotnym wskaźnikiem działania przeciwdepresyjnego jest wpływ na strukturę snu. Podobnie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inne selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) oraz inhibitory monoaminooksydazy (MAO), cytalopram skraca fazę snu REM (rapid eye movement) i wydłuża fazę wolnofalową.^{27 28 29}

Działanie przeciwbólowe

Chociaż cytalopram nie wiąże się bezpośrednio z receptorami opioidowymi, wykazano, że nasila działanie przeciwbólowe powszechnie stosowanych opioidowych leków przeciwbólowych.^{30 31 32}

Interakcje farmakodynamiczne z amfetaminą

W badaniach farmakodynamicznych zaobserwowano, że po podaniu cytalopramu występowało nasilenie hiperaktywności wywołanej przez d-amfetaminę.³³

Wpływ na funkcje poznawcze i psychomotoryczne

U ludzi cytalopram nie zaburza sprawności poznawczej (funkcji intelektualnej) ani psychoruchowej. Nie ma działania uspokajającego lub wywiera je w minimalnym stopniu, również w przypadku jednoczesnego stosowania z alkoholem.^{34 35 36}

Wpływ na układ krążenia i parametry elektrokardiograficzne

W przeprowadzonych badaniach u zdrowych ochotników cytalopram nie wpłynął istotnie na parametry czynności serca i naczyń.^{37 38}

Jednak w kontrolowanych placebo badaniach EKG z podwójnie ślepą próbą u zdrowych osób zaobserwowano zależne od dawki wydłużenie odstępu QTc (po korekcji metodą Fridericia). Dla dawki 20 mg/dobę zmiana w stosunku do wartości wyjściowej wynosiła 7,5 ms (90% CI 5,9-9,1), a dla dawki 60 mg/dobę wynosiła 16,7 ms (90% CI 15,0-18,4).^{39 40 41}

Wpływ na wydzielanie ślinowe

Cytalopram nie zmniejszał wydzielania śliny w badaniach z zastosowaniem pojedynczej dawki, przeprowadzonych u ochotników.^{42 43}

Wpływ na wydzielanie hormonów

Cytalopram nie wywiera wpływu na stężenie hormonu wzrostu w surowicy.^{44 45} Natomiast podobnie jak inne leki z grupy SSRI, cytalopram może powodować zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu, co jest wtórne do pobudzania wydzielania prolaktyny przez serotoninę i nie ma znaczenia klinicznego.^{46 47}

Korzystny profil działań niepożądanych cytalopramu

Brak działania na różne receptory przekłada się na korzystny profil działań niepożądanych cytalopramu. Lek powoduje mniej typowych działań niepożądanych niż tradycyjne leki przeciwdepresyjne, takich jak:^{48 49}

• suchość błon śluzowych jamy ustnej
• zaburzenia pęcherza i funkcji jelit
• niewyraźne widzenie
• uspokojenie polekowe
• toksyczny wpływ na serce
• niedociśnienie ortostatyczne

⁵⁰

Podsumowanie kluczowych właściwości farmakodynamicznych cytalopramu

Cytalopram charakteryzuje się następującymi głównymi właściwościami farmakodynamicznymi: