Działania niepożądane
Cyproteron

Działania niepożądane octanu cyproteronu

Octan cyproteronu jest substancją o działaniu antyandrogenowym, stosowaną w leczeniu różnych stanów zależnych od androgenów. Działania niepożądane związane z tą substancją różnią się w zależności od dawki, płci pacjenta oraz długości terapii. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem octanu cyproteronu, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa terapii.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Profil działań niepożądanych octanu cyproteronu jest zróżnicowany w zależności od płci pacjenta. U mężczyzn do najczęściej obserwowanych reakcji należą: spadek libido, zaburzenia wzwodu oraz odwracalne zahamowanie spermatogenezy. Z kolei u kobiet najczęściej występuje plamienie miesiączkowe, zwiększenie masy ciała oraz nastroje depresyjne.² W przypadku preparatu Cyprodiol, który zawiera 2 mg cyproteronu octanu w połączeniu z 0,035 mg etynyloestradiolu, najczęściej zgłaszane działania niepożądane to: nudności, ból brzucha, wzrost masy ciała, ból głowy, obniżenie nastroju, zmiany nastroju, ból piersi oraz tkliwość piersi – występują one u ≥1% do <10% kobiet stosujących ten produkt.<sup data-drug="Cyprodiol" data-section="Działania niepożądane" title="Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane ze stosowaniem produktu leczniczego Cyprodiol to: nudności, ból brzucha, wzrost masy ciała, ból głowy, obniżenie nastroju, zmiany nastroju, ból piersi, tkliwość piersi. Występują one u ≥ 1% do 3

Najcięższe działania niepożądane

Do najpoważniejszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem octanu cyproteronu (Androcur) należą: toksyczne działanie na wątrobę, łagodne oraz złośliwe nowotwory wątroby, które mogą prowadzić do krwotoku do jamy brzusznej, a także zaburzenia zakrzepowo-zatorowe.⁴ W przypadku preparatu Cyprodiol należy zwrócić szczególną uwagę na zwiększone ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej, które dotyczy wszystkich kobiet stosujących ten produkt. Ryzyko to może być dodatkowo zwiększone przez współistniejące czynniki, takie jak palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia krzepnięcia lub metabolizmu lipidów, znaczna otyłość, żylaki oraz wcześniejsze epizody zapalenia żył lub zakrzepicy.⁵

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych octanu cyproteronu

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem octanu cyproteronu jest ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych. Ryzyko to dotyczy zarówno żylnej, jak i tętniczej choroby zakrzepowo-zatorowej, obejmującej takie stany jak: zawał mięśnia sercowego, udar, przemijające ataki niedokrwienne, zakrzepica żył i zatory płucne.⁶ Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze współistniejącymi czynnikami ryzyka, takimi jak nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia krzepnięcia.

Działania niepożądane wątrobowe

Octan cyproteronu może wykazywać toksyczne działanie na wątrobę, prowadząc do łagodnych i złośliwych nowotworów tego narządu, które w skrajnych przypadkach mogą skutkować krwotokiem do jamy brzusznej.⁷ U pacjentów stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające octan cyproteronu mogą wystąpić ostre lub przewlekłe zaburzenia czynności wątroby, które mogą wymagać odstawienia leku do czasu normalizacji parametrów wątrobowych.⁸

Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne

U pacjentek z hirsutyzmem stosujących octan cyproteronu, u których ostatnio pojawiły się lub nasiliły objawy choroby, konieczna jest diagnoza różnicowa, ponieważ może to wskazywać na nowotwór wytwarzający androgeny lub defekt enzymów nadnerczowych.⁹ Ponadto obserwowano zaburzenia metaboliczne, w tym w pojedynczych przypadkach zaburzenia metabolizmu kwasu foliowego i tryptofanu.¹⁰

Wpływ na układ nerwowy i psychikę

Octan cyproteronu może wpływać na nastrój, powodując stany depresyjne i zmiany nastroju. U kobiet stosujących Cyprodiol często obserwuje się ból głowy, migreny oraz zmiany w zakresie libido (zarówno zmniejszenie, jak i zwiększenie).¹¹ U mężczyzn przyjmujących Androcur często dochodzi do spadku libido i zaburzeń wzwodu.¹²

Wpływ na układ rozrodczy

U mężczyzn stosujących octan cyproteronu (Androcur) obserwuje się odwracalne zahamowanie spermatogenezy.¹³ U kobiet mogą wystąpić takie działania niepożądane jak: ból piersi, tkliwość piersi, krwawienie śródcykliczne, powiększenie piersi, wydzielina z gruczołów piersiowych oraz zmiany w wydzielinie pochwy.¹⁴

Zaburzenia skórne

Podczas stosowania produktów zawierających octan cyproteronu mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak: wysypka, pokrzywka, ostuda, rumień guzowaty oraz rumień wielopostaciowy.¹⁵

Wpływ na badania laboratoryjne

Stosowanie octanu cyproteronu może wpływać na wyniki badań laboratoryjnych. Obserwowano przyspieszone opadanie krwinek (OB) bez objawów chorobowych, zwiększenie stężenia jonów miedzi i żelaza w surowicy, jak również aktywności fosfatazy zasadowej leukocytów.¹⁶

Szczegółowe zaburzenia związane ze stosowaniem cyproteronu

Ryzyko nowotworów

Długotrwałe stosowanie octanu cyproteronu może być związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju określonych nowotworów. Dotyczy to zwłaszcza nowotworów wątroby, zarówno łagodnych, jak i złośliwych.¹⁷ U kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające octan cyproteronu częstość diagnozowania raka piersi jest w bardzo niewielkim stopniu zwiększona. Ponieważ rak piersi rzadko występuje u kobiet poniżej 40. roku życia, wzrost liczby zdiagnozowanych przypadków jest niewielki w porównaniu do całkowitego ryzyka wystąpienia raka piersi. Nie jest jednak znany związek przyczynowo-skutkowy między stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych a rakiem piersi.¹⁸

Interakcje lekowe i ich konsekwencje

Krwawienie przełomowe i/lub nieskuteczność metody antykoncepcyjnej mogą wynikać z interakcji innych leków (induktorów enzymów) z doustnymi środkami antykoncepcyjnymi zawierającymi octan cyproteronu.¹⁹ Dlatego istotne jest poinformowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach przed rozpoczęciem terapii octanem cyproteronu.

Przedawkowanie

W przypadku przedawkowania produktów zawierających octan cyproteronu mogą wystąpić takie objawy jak: nudności, wymioty oraz niespodziewane krwawienie z pochwy. Krwawienie z odstąpienia może wystąpić nawet u dziewcząt przed pierwszą miesiączką, jeśli omyłkowo przyjęły preparat zawierający octan cyproteronu. Nie istnieje specyficzna odtrutka; w razie konieczności należy zastosować leczenie objawowe.²⁰

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem octanu cyproteronu

<sup data-drug="Androcur" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych raportowanych dla produktu Androcur zestawiono w poniższej tabeli. Częstości występowania zdefiniowano jako: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 i < 1/10), niezbyt często (1/1,000 i < 1/100), rzadko (≥ 1/10,000 i 21 <sup data-drug="Cyprodiol" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych – Często (≥ 1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥ 1/1000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do 22

Szczególne grupy ryzyka

Pacjenci z czynnikami ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem chorób zakrzepowo-zatorowych. Czynniki zwiększające to ryzyko obejmują: palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia krzepnięcia lub metabolizmu lipidów, znaczną otyłość, żylaki oraz wcześniejsze epizody zapalenia żył lub zakrzepicy.²³

Pacjenci z chorobą wątroby

Stosowanie octanu cyproteronu jest przeciwwskazane u pacjentów z aktywnymi chorobami wątroby. Ostre lub przewlekłe zaburzenia czynności wątroby mogą wymagać odstawienia leków zawierających octan cyproteronu do czasu normalizacji parametrów wątrobowych.²⁴

Pacjenci z hirsutyzmem

U pacjentek z hirsutyzmem, u których ostatnio pojawiły się lub nasiliły objawy choroby, konieczna jest diagnoza różnicowa w kierunku nowotworu wytwarzającego androgeny lub defektu enzymów nadnerczowych.²⁵

Pacjentki z ryzykiem raka piersi

U kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające octan cyproteronu częstość diagnozowania raka piersi jest nieznacznie zwiększona. Szczególną ostrożność należy zachować u kobiet z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku raka piersi.²⁶

Monitorowanie pacjentów

Ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane związane ze stosowaniem octanu cyproteronu, pacjenci powinni być regularnie monitorowani. Należy zwrócić szczególną uwagę na funkcję wątroby, parametry układu krzepnięcia oraz objawy chorób zakrzepowo-zatorowych. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak silny ból głowy, zaburzenia widzenia, duszność, ból w klatce piersiowej lub kończynach, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.²⁷ Regularne przyjmowanie produktów zawierających octan cyproteronu jest bardzo ważne, ponieważ zapobiega zaburzeniom cyklu miesięcznego i ciąży (ze względu na możliwy wpływ cyproteronu octanu na płód).²⁸

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁹