Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Cyproteron

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania cyproteronu

Cyproteron, substancja czynna o działaniu antyandrogennowym, stosowana jest w produktach leczniczych o różnych wskazaniach i dawkach. Ze względu na potencjalne zagrożenia związane z jego stosowaniem, konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności i przestrzeganie odpowiednich zaleceń dotyczących monitorowania pacjentów podczas terapii.¹

Hepatotoksyczność i nowotwory wątroby

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem cyproteronu jest jego potencjalne toksyczne działanie na wątrobę. Obserwowano przypadki bezpośredniego toksycznego oddziaływania na wątrobę, obejmujące żółtaczkę, zapalenie wątroby oraz niewydolność wątroby. Ryzyko to jest szczególnie istotne przy stosowaniu wysokich dawek preparatów zawierających cyproteron (np. Androcur 50 mg).²

Przypadki prowadzące do zgonu odnotowano u pacjentów stosujących cyproteron w dawce 100 mg i większej, przy czym większość zgłoszonych przypadków śmiertelnych wystąpiła u mężczyzn z zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego. Toksyczność jest związana z wielkością dawki i na ogół pojawia się po kilku miesiącach od rozpoczęcia leczenia.³

W związku z ryzykiem hepatotoksyczności konieczne jest wykonywanie badań czynności wątroby:

• przed rozpoczęciem leczenia
• w regularnych odstępach w trakcie leczenia
• przy każdym pojawieniu się jakichkolwiek objawów podmiotowych lub przedmiotowych sugerujących hepatotoksyczność⁴

W przypadku potwierdzenia hepatotoksyczności należy odstawić preparaty zawierające cyproteron (np. Androcur), chyba że stwierdzone objawy można wyjaśnić obecnością innych czynników, np. przerzutów nowotworowych – wówczas można kontynuować stosowanie leku, jeżeli spodziewane korzyści przeważają nad ryzykiem.⁵

Ponadto po zastosowaniu cyproteronu (Androcur) obserwowano występowanie łagodnych oraz złośliwych nowotworów wątroby (u mężczyzn bardzo rzadko), które mogą prowadzić do zagrażającego życiu krwotoku do jamy brzusznej. W razie wystąpienia nasilonych dolegliwości brzusznych, powiększenia wątroby lub objawów krwotoku do jamy brzusznej, w diagnostyce różnicowej należy uwzględnić potencjalną obecność nowotworu wątroby.⁶

Ryzyko oponiaków

Istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem cyproteronu jest zwiększone ryzyko rozwoju oponiaków. Zgłaszano przypadki oponiaków (pojedynczych i mnogich) związanych ze stosowaniem cyproteronu octanu, głównie w dawkach 25 mg i większych. Ryzyko wystąpienia oponiaka zwiększa się wraz ze zwiększającymi się skumulowanymi dawkami cyproteronu.⁷

Duże dawki skumulowane można osiągnąć w przypadku długotrwałego (kilkuletniego) stosowania lub krótszego stosowania dużych dawek dobowych. Pacjentów leczonych cyproteronem należy monitorować pod kątem oponiaków zgodnie z praktyką kliniczną.⁸

Jeśli u pacjenta leczonego cyproteronem (np. Androcur) wykryto oponiaka, leczenie produktem Androcur i innymi produktami zawierającymi cyproteron należy na stałe przerwać. Istnieją pewne dowody wskazujące na to, że ryzyko oponiaka może zmniejszyć się po przerwaniu leczenia cyproteronem.⁹

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

U pacjentów stosujących cyproteron stwierdzano zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, chociaż nie ustalono jednoznacznego związku przyczynowego. Pacjenci z wyższym ryzykiem to osoby z przebytymi incydentami żylnych bądź tętniczych zaburzeń zakrzepowych lub zakrzepowo-zatorowych (np. zakrzepicą żył głębokich, zatorem tętnicy płucnej, zawałem serca) lub z udarem mózgu w wywiadzie, a także pacjenci z zaawansowanymi chorobami nowotworowymi.¹⁰

W kontekście produktów zawierających kombinację cyproteronu z etynyloestradiolem (np. Cyprodiol 2 mg + 0,035 mg), ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych jest większe. Badania epidemiologiczne wykazały, że ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE) jest 1,5 do 2-krotnie większe u kobiet stosujących produkty zawierające tę kombinację w porównaniu do kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające lewonorgestrel.¹¹

U pacjentów z nieoperacyjnym rakiem gruczołu krokowego i zaburzeniami zakrzepowo-zatorowymi w wywiadzie, chorych na niedokrwistość sierpowatokrwinkową lub ciężką cukrzycę ze zmianami naczyniowymi, przed przepisaniem cyproteronu (Androcur) należy przeprowadzić staranną ocenę bilansu korzyści do ryzyka leczenia.¹²

Czynniki zwiększające ryzyko tętniczych powikłań zakrzepowo-zatorowych lub udaru mózgu u pacjentów stosujących cyproteron to:

• wiek
• palenie tytoniu
• dyslipoproteinemia
• otyłość (wskaźnik masy ciała powyżej 30 kg/m²)
• wady zastawkowe serca
• migotanie przedsionków
• nadciśnienie tętnicze
• migrena
• dodatni wywiad rodzinny (występowanie tętniczych zaburzeń zakrzepowych u rodzeństwa bądź rodziców w stosunkowo młodym wieku)¹³

Objawy żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowych lub udaru mózgu, które powinny skłonić pacjenta do pilnej konsultacji lekarskiej, obejmują:

• nietypowy ból i/lub obrzęk kończyny dolnej
• nagły silny ból w klatce piersiowej promieniujący bądź niepromieniujący do lewego ramienia
• nagłą duszność
• nagle pojawiający się kaszel
• nietypowy, silny, długotrwały ból głowy
• nagła częściowa lub całkowita utrata wzroku
• podwójne widzenie
• niewyraźną mowę lub afazję
• zawroty głowy
• zapaść z drgawkami lub bez drgawek ogniskowych
• nagłe osłabienie bądź silne zdrętwienie połowiczne lub w jednej części ciała
• zaburzenia motoryczne
• „ostry” brzuch¹⁴

Anemia

U mężczyzn stosujących cyproteron raportowano przypadki anemii. Z tego względu podczas terapii należy regularnie kontrolować liczbę krwinek czerwonych, szczególnie u pacjentów przyjmujących wyższe dawki.¹⁵

Zaburzenia metaboliczne

Cukrzyca

W przypadku pacjentów chorych na cukrzycę konieczna jest ścisła obserwacja lekarska, ponieważ podczas stosowania cyproteronu może dojść do zmiany zapotrzebowania na doustne leki przeciwcukrzycowe lub insulinę.¹⁶

Nietolerancja laktozy

Produkty zawierające cyproteron (Androcur, Cyprodiol) zawierają laktozę. Androcur zawiera 105,5 mg laktozy w tabletce, a Cyprodiol 47,4 mg laktozy jednowodnej. Dlatego preparaty te nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.^{17 18}

Układ oddechowy

W trakcie stosowania leczenia dużymi dawkami cyproteronu (Androcur) może wystąpić uczucie duszności. W diagnostyce różnicowej należy wówczas uwzględnić znane działanie stymulujące oddychanie wywierane przez progesteron i syntetyczne progestageny, z towarzyszącą hipokapnią i skompensowaną zasadowicą oddechową. Nie uważa się, aby te objawy wymagały leczenia.¹⁹

Czynność kory nadnerczy

Podczas leczenia cyproteronem należy regularnie kontrolować czynność kory nadnerczy, ponieważ wyniki badań przedklinicznych sugerują możliwość jej osłabienia ze względu na kortykosteroidowe działanie cyproteronu podawanego w wysokich dawkach.²⁰

Specjalne środki ostrożności dla kobiet

Przed rozpoczęciem leczenia cyproteronem u kobiet należy przeprowadzić staranne ogólne badanie fizykalne i badanie ginekologiczne (łącznie z badaniem piersi i wymazu cytologicznego z szyjki macicy) oraz wykluczyć ciążę.²¹

Przy stosowaniu produktów zawierających cyproteron w kombinacji z etynyloestradiolem (np. Cyprodiol) konieczne jest przeprowadzenie przed rozpoczęciem terapii dokładnego badania ogólnego obejmującego:

• określenie masy ciała
• pomiar ciśnienia tętniczego
• badanie serca
• badanie kończyn dolnych oraz skóry
• badanie stężenia glukozy w moczu
• w razie potrzeby, badania specyficznych parametrów czynności wątroby
• badania ginekologiczne (w tym badanie piersi i cytologia szyjki macicy i/lub pochwy)²²

Podczas leczenia preparatami zawierającymi cyproteron i etynyloestradiol zaleca się kontrole lekarskie w około półrocznych odstępach.²³

Jeżeli w trakcie leczenia skojarzonego wystąpi plamienie w ciągu 3 tygodni, podczas których przyjmowane są tabletki, nie należy przerywać ich przyjmowania. Jednak, jeżeli uporczywe lub nawracające krwawienia będą występować w nieregularnych odstępach czasu, należy wykonać badanie ginekologiczne w celu wykluczenia choroby organicznej.²⁴

Specjalne środki ostrożności dla mężczyzn

Jednoczesne przyjmowanie cyproteronu (Androcur) i spożywanie alkoholu, we wskazaniu „tłumienie popędu w dewiacjach seksualnych”, może zmniejszyć skuteczność działania produktu.²⁵

Na początku menopauzy należy ocenić stosunek korzyści do ryzyka leczenia z zastosowaniem cyproteronu (Androcur 50).²⁶

Czas trwania leczenia

W przypadku preparatów zawierających kombinację cyproteronu z etynyloestradiolem (np. Cyprodiol), czas potrzebny do złagodzenia objawów wynosi co najmniej 3 miesiące. Konieczność kontynuowania leczenia powinna być okresowo oceniana przez lekarza prowadzącego.²⁷