Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Cefazolina

Nadwrażliwość i alergie krzyżowe

Przed zastosowaniem cefazoliny konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu dotyczącego potencjalnej nadwrażliwości pacjenta na antybiotyki beta-laktamowe. Osoby uczulone na penicyliny mogą wykazywać nadwrażliwość również na cefalosporyny (tzw. alergia krzyżowa), co zwiększa ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych¹. Udokumentowano występowanie reakcji krzyżowych pomiędzy penicylinami i cefalosporynami, dlatego szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów, u których po zastosowaniu penicyliny wystąpiły reakcje uczuleniowe, zwłaszcza wstrząs anafilaktyczny².

Znacznie podwyższone ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji nadwrażliwości dotyczy pacjentów ze skłonnością do reakcji alergicznych, takich jak alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa czy katar sienny³. Przed rozpoczęciem leczenia należy ustalić, czy u pacjenta wystąpiły w przeszłości ciężkie reakcje nadwrażliwości na cefazolinę, inne cefalosporyny lub jakiekolwiek inne antybiotyki beta-laktamowe⁴.

Postępowanie w przypadku reakcji alergicznej

W razie wystąpienia reakcji alergicznej należy natychmiast przerwać podawanie cefazoliny i zastosować odpowiednie leczenie⁵. W przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości może być konieczne wdrożenie natychmiastowych działań ratujących życie⁶. W razie wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej może być konieczne zastosowanie adrenaliny i innych leków przeciwwstrząsowych, w tym leków podtrzymujących krążenie, kortykosteroidów i leków przeciwhistaminowych⁷. Należy również monitorować podstawowe czynności życiowe, takie jak oddech, tętno i ciśnienie tętnicze krwi⁸.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego

Bardzo rzadko w trakcie lub po zakończeniu leczenia cefazoliną może wystąpić rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego na skutek nadmiernego wzrostu niewrażliwych na produkt bakterii Clostridioides difficile⁹. W przypadku wystąpienia tego powikłania nasilenie objawów może wahać się od łagodnego do zagrażającego życiu¹⁰.

W razie wystąpienia biegunki należy brać pod uwagę możliwość tego powikłania. W lżejszych przypadkach wystarczy odstawić produkt, w cięższych, po odstawieniu produktu, należy właściwie nawodnić pacjenta, uzupełnić elektrolity i wykonać badanie w celu wykrycia bakterii¹¹. Jeśli stwierdzi się obecność C. difficile, należy zastosować doustnie metronidazol lub wankomycynę¹². W przypadku wystąpienia zapalenia jelita grubego związanego z leczeniem antybiotykiem, należy natychmiast przerwać stosowanie cefazoliny i wdrożyć odpowiednie leczenie¹³.

Istotne jest, że nie należy podawać leków hamujących perystaltykę ani innych leków działających zapierająco u pacjentów z podejrzeniem lub potwierdzonym rzekomobłoniastym zapaleniem jelita grubego¹⁴.

Nadkażenia i kandydoza

Stosowanie cefazoliny, podobnie jak innych antybiotyków, może spowodować kandydozę jamy ustnej i narządów płciowych lub nadmierny rozwój niewrażliwych bakterii¹⁵. Długotrwałe i powtarzalne stosowanie cefazoliny może być przyczyną wzrostu opornych drobnoustrojów¹⁶. Jeśli w trakcie terapii wystąpi dodatkowe zakażenie, konieczne jest zastosowanie odpowiedniego leczenia¹⁷.

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów z zaburzoną czynnością nerek należy odpowiednio zmniejszyć dawkę antybiotyku¹⁸. W przypadku zaburzenia czynności nerek ze współczynnikiem przesączania kłębuszkowego poniżej 55 ml/min, należy mieć na uwadze kumulację cefazoliny¹⁹. Z tego powodu dawkowanie należy odpowiednio zmniejszyć lub wydłużyć okres pomiędzy kolejnymi dawkami²⁰.

U pacjentów z niewydolnością nerek stosowanie cefazoliny może wiązać się z napadami padaczkowymi²¹. Wprawdzie cefazolina rzadko powoduje zaburzenia czynności nerek, jednak zaleca się kontrolowanie parametrów czynności nerek, zwłaszcza u osób ciężko chorych, które otrzymują dawki maksymalne oraz u pacjentów przyjmujących jednocześnie inne mogące działać nefrotoksycznie produkty lecznicze (tj. antybiotyki aminoglikozydowe lub silne leki moczopędne, np. furosemid lub kwas etakrynowy)²².

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Przedłużony czas protrombinowy może występować u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby albo niedożywionych, a także u pacjentów po długotrwającej terapii przeciwbakteryjnej oraz u pacjentów uprzednio ustabilizowanych lekami przeciwzakrzepowymi²³. U tych pacjentów podczas leczenia cefazoliną należy monitorować przedłużenie czasu protrombinowego, ponieważ bardzo rzadko może to wywoływać zaburzenia krzepnięcia krwi²⁴.

Większe ryzyko zaburzeń krzepliwości krwi występuje u pacjentów z następującymi czynnikami ryzyka:

• Choroby dziedziczne (np. hemofilia)²⁵
• Mechanizmy nabyte, takie jak żywienie pozajelitowe, niedobory żywieniowe, zaburzenia czynności wątroby lub nerek, trombocytopenia²⁶
• Zaburzenia wywołane przez leki, np. heparynę lub inne leki przeciwkrzepliwe²⁷
• Choroby, które mogą wywoływać krwotoki (np. wrzody żołądka i dwunastnicy)²⁸

U pacjentów z wymienionymi powyżej czynnikami ryzyka należy regularnie monitorować międzynarodowy współczynnik znormalizowany (INR)²⁹. W przypadku niedoboru witaminy K można ją suplementować (10 mg na tydzień)³⁰.

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Cefazolina nie powinna być stosowana u noworodków i niemowląt w pierwszym miesiącu życia, ponieważ dotychczas brak wystarczających danych dotyczących stosowania cefazoliny w tej grupie wiekowej oraz nie określono bezpieczeństwa stosowania³¹³².

Wpływ leku na wyniki badań laboratoryjnych

W rzadko występujących przypadkach nieenzymatyczne badanie glukozy w moczu i test Coombsa mogą dawać fałszywie dodatnie wyniki³³. Wyniki testów laboratoryjnych wykrywających stężenie glukozy w moczu, przeprowadzane z zastosowaniem roztworu Benedicta, Fehlinga lub tabletek Clinitest, mogą być fałszywie dodatnie u pacjentów otrzymujących cefazolinę³⁴. Cefazolina nie wpływa natomiast na wyniki testów enzymatycznych stosowanych do pomiaru stężenia glukozy w moczu³⁵.

Wyniki pośrednich i bezpośrednich testów Coombsa również mogą być fałszywie dodatnie, np. u noworodków, których matki otrzymywały cefalosporyny przed porodem³⁶.

Przeciwwskazania dotyczące podawania

Cefazolina nie może być podawana dokanałowo. Odnotowano przypadki ciężkiego zatrucia ośrodkowego układu nerwowego (w tym drgawki) po podaniu dokanałowym³⁷. Ponadto, ze względu na niewystarczające przenikanie do płynu mózgowo-rdzeniowego, cefazolina nie nadaje się do leczenia zapalenia opon mózgowych³⁸.

W przypadku stosowania roztworu lidokainy jako rozpuszczalnika, roztwory cefazoliny mogą być stosowane wyłącznie do wstrzyknięć domięśniowych³⁹. Przed zastosowaniem lidokainy należy wziąć pod uwagę przeciwwskazania, ostrzeżenia i inne istotne informacje wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego lidokainy⁴⁰. Roztwór lidokainy nigdy nie powinien być podawany dożylnie⁴¹.

Zawartość sodu w produkcie

Produkty zawierające cefazolinę zawierają sód, co należy uwzględnić u pacjentów stosujących dietę z ograniczoną zawartością sodu, a szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub niewydolnością serca⁴²⁴³.

Zawartość sodu w poszczególnych produktach:

* W przypadku Cefazolin Phagecon 2 g, zawartość sodu wg ChPL wynosi 48,3 mg (2,2 mmol) na fiolkę, co stanowi informację wymagającą weryfikacji, ponieważ dawka 2 g powinna zawierać proporcjonalnie więcej sodu niż dawka 1 g⁴⁴.

Zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być brana pod uwagę w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu⁴⁵. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika⁴⁶.

Monitorowanie podczas długotrwałego leczenia

Podczas długotrwałego leczenia lub stosowania dużych dawek cefazoliny zaleca się regularne kontrolowanie czynności układów narządów, w tym czynności nerek, wątroby i hematopoezy⁴⁷. Zgłaszano przypadki podwyższonej aktywności enzymów wątrobowych oraz zmiany w komórkach krwi podczas długotrwałego stosowania cefazoliny⁴⁸.