Działania niepożądane
Cefazolina

Działania niepożądane cefazoliny

Cefazolina, jako substancja należąca do grupy cefalosporyn pierwszej generacji, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia. Podobnie jak w przypadku innych antybiotyków β-laktamowych, spektrum działań niepożądanych obejmuje zarówno reakcje miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Monitorowanie pacjentów pod kątem potencjalnych działań niepożądanych podczas terapii cefazoliną stanowi istotny element bezpiecznej farmakoterapii.¹ <sup data-drug="Cefazolin AptaPharma" data-section="Działania niepożądane" title="W klasyfikacji częstości występowania działań niepożądanych zastosowano następującą konwencję: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), Bardzo rzadko (2

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Stosowanie cefazoliny może prowadzić do różnorodnych zaburzeń hematologicznych, które stanowią istotny aspekt bezpieczeństwa terapii. Wśród obserwowanych zmian wymienia się:^{3 4}

• Eozynofilię – zwiększoną liczbę eozynofili we krwi
• Neutropenię – zmniejszenie liczby neutrofili
• Leukopenię – obniżenie całkowitej liczby leukocytów
• Małopłytkowość (trombocytopenię) – zmniejszenie liczby płytek krwi
• Agranulocytozę – ciężkie zmniejszenie liczby granulocytów
• Niedokrwistość hemolityczną – rozpad erytrocytów prowadzący do niedokrwistości

⁵

Dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia w zakresie metabolizmu glukozy, takie jak hiperglikemia lub hipoglikemia. W niektórych przypadkach obserwowano zaburzenia krzepnięcia krwi i w konsekwencji krwawienia. Pacjentami szczególnie narażonymi na te działania niepożądane są osoby z niedoborem witaminy K lub innych czynników krzepnięcia, a także pacjenci otrzymujący sztuczne żywienie, stosujący nieodpowiednią dietę, z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, z trombocytopenią oraz pacjenci z zaburzeniami lub chorobami prowadzącymi do krwawień (np. hemofilia, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy).⁶

Zaburzenia układu immunologicznego

Cefazolina, jak każdy antybiotyk, może wywoływać reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu. Spektrum reakcji immunologicznych jest szerokie i obejmuje:⁷

• Reakcje skórne: rumień, rumień wielopostaciowy, wysypka, pokrzywka, świąd
• Obrzęk naczynioruchowy – przemijająca miejscowa przepuszczalność naczyń krwionośnych, stawów lub błon śluzowych
• Gorączkę polekową
• Ciężkie reakcje skórne: zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella)
• Reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny z obrzękiem krtani, zwężeniem dróg oddechowych, tachykardią, dusznością, spadkiem ciśnienia krwi

⁸

Opisywane są również śródmiąższowe zapalenie płuc lub zapalenie płuc wywołane czynnikami nieinfekcyjnymi. W przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie podawania leku i wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego.⁹

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego należą do częstych objawów towarzyszących terapii cefazoliną. Do najczęściej występujących należą:¹⁰

• Utrata apetytu (brak łaknienia)
• Biegunka
• Nudności i wymioty
• Wzdęcia i bóle brzucha

¹¹

Objawy te zazwyczaj mają umiarkowane nasilenie i często ustępują podczas leczenia lub po jego zakończeniu. Poważnym, choć rzadko występującym powikłaniem jest rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego związane z nadmiernym namnażaniem się Clostridioides difficile. Może ono pojawić się zarówno w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia cefazoliną.^{12 13}

W przypadku wystąpienia ciężkiej i długotrwałej biegunki podczas leczenia cefazoliną lub po jego zakończeniu, należy natychmiast skonsultować się z lekarzem, ponieważ może to być objaw poważnego schorzenia (rzekomobłoniaste zapalenie jelita), które wymaga natychmiastowego leczenia. Pacjent powinien powstrzymać się od samodzielnego stosowania leków przeciwbiegunkowych hamujących perystaltykę jelit.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas stosowania cefazoliny mogą występować przemijające zaburzenia funkcji wątroby manifestujące się jako:¹⁵

• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych: AspAT, AlAT, gamma-GT, fosfatazy zasadowej
• Zwiększenie stężenia bilirubiny
• Przemijające zapalenie wątroby
• Przejściowa żółtaczka cholestatyczna

¹⁶

Zmiany w parametrach biochemicznych wątroby są zazwyczaj przemijające i ustępują po zakończeniu leczenia. W większości przypadków nie wymagają one przerwania terapii, jednak w przypadku utrzymywania się objawów lub przy znacznym wzroście aktywności enzymów wątrobowych, należy rozważyć modyfikację leczenia.¹⁷

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Cefazolina może wpływać na funkcję nerek, powodując następujące zaburzenia:¹⁸

• Zwiększenie stężenia mocznika we krwi bez klinicznych objawów niewydolności nerek
• Śródmiąższowe zapalenie nerek
• Nefropatię o niezdefiniowanej przyczynie
• Proteinurię (białkomocz)

¹⁹

Zaburzenia czynności nerek występują częściej u pacjentów otrzymujących jednocześnie inne leki o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym. W większości przypadków mają one charakter przemijający i ustępują po zakończeniu leczenia. Pacjenci z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek wymagają szczególnej uwagi i ewentualnej modyfikacji dawki cefazoliny.²⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Podczas stosowania cefazoliny mogą wystąpić następujące działania niepożądane ze strony układu nerwowego:²¹

• Napady drgawkowe – szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, u których zastosowano niewłaściwie dobrane, wysokie dawki terapeutyczne
• Zawroty głowy – zarówno ośrodkowe (nieukładowe), jak i obwodowe (układowe)
• Zaburzenia snu – bezsenność, senność, koszmary senne
• Zmiany stanu psychicznego – apatia, nadmierna aktywność, nerwowość, niepokój, splątanie
• Inne objawy – zmęczenie, osłabienie, uderzenia gorąca, parestezje, zaburzenia widzenia barw

²²

Ryzyko wystąpienia drgawek zwiększa się u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, szczególnie w przypadku stosowania wysokich dawek leku bez odpowiedniej modyfikacji dawkowania. Objawy neurologiczne są zazwyczaj przejściowe i ustępują po zakończeniu leczenia.²³

Zaburzenia układu oddechowego

W trakcie leczenia cefazoliną mogą wystąpić następujące objawy ze strony układu oddechowego:²⁴

• Wysięk opłucnowy
• Ból w klatce piersiowej
• Duszność lub niewydolność oddechowa
• Kaszel
• Katar (zapalenie błony śluzowej nosa)

²⁵

Objawy ze strony układu oddechowego występują stosunkowo rzadko i zazwyczaj mają łagodny przebieg. W przypadku nasilonych objawów, szczególnie duszności czy bólu w klatce piersiowej, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.²⁶

Zaburzenia związane z miejscem podania

Sposób podania cefazoliny może wiązać się z miejscowymi działaniami niepożądanymi:²⁷

• Po podaniu domięśniowym: ból, stwardnienie i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia
• Po podaniu dożylnym: zapalenie żyły, zakrzepowe zapalenie żył

²⁸

W przypadku podania domięśniowego z użyciem rozpuszczalnika zawierającego lidokainę, mogą dodatkowo wystąpić ogólnoustrojowe reakcje na lidokainę. Miejscowe reakcje po wstrzyknięciu są zwykle przejściowe i ustępują samoistnie.²⁹

Zakażenia i zarażenia

Długotrwałe lub wielokrotne stosowanie cefazoliny może prowadzić do nadkażeń i kolonizacji przez niewrażliwe drobnoustroje:³⁰

• Kandydoza jamy ustnej (grzybica jamy ustnej) – szczególnie przy długotrwałym stosowaniu leku
• Kandydoza narządów płciowych (drożdżyca)
• Zapalenie pochwy

^{31 32}

Nadkażenia grzybicze są stosunkowo częstym powikłaniem antybiotykoterapii i mogą wymagać odpowiedniego leczenia przeciwgrzybiczego.³³

Inne działania niepożądane

Wśród innych działań niepożądanych cefazoliny można wymienić:³⁴

• Zaburzenia układu rozrodczego: świąd narządów płciowych i odbytu
• Badania diagnostyczne: zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie stężenia mocznika bez klinicznych objawów niewydolności nerek

³⁵

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych cefazoliny różni się w zależności od dokumentacji poszczególnych preparatów. Niektóre źródła wskazują, że na podstawie dostępnych danych nie można dokładnie określić częstości występowania wszystkich działań niepożądanych.³⁶ W innych przypadkach stosowana jest następująca klasyfikacja częstości:<sup data-drug="Cefazolin AptaPharma" data-section="Działania niepożądane" title="W klasyfikacji częstości występowania działań niepożądanych zastosowano następującą konwencję: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), Bardzo rzadko (37

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Niektóre działania niepożądane cefazoliny mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Do najbardziej niebezpiecznych należą:^{38 39}

Reakcje anafilaktyczne

Wstrząs anafilaktyczny jest najpoważniejszym powikłaniem, które wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Objawy obejmują obrzęk krtani ze zwężeniem dróg oddechowych, tachykardię, duszność, spadek ciśnienia krwi, obrzęk języka i twarzy. W przypadku wystąpienia objawów reakcji anafilaktycznej konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania leku i wdrożenie odpowiedniego postępowania ratunkowego.⁴⁰

Ciężkie reakcje skórne

Zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) to rzadkie, ale bardzo poważne reakcje skórne, które mogą zagrażać życiu. Charakteryzują się rozległymi zmianami pęcherzowymi i martwicą naskórka. Wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i intensywnej opieki specjalistycznej, podobnej do leczenia oparzeń.^{41 42}

Powikłania hematologiczne

Ciężkie zaburzenia hematologiczne takie jak agranulocytoza, neutropenia, małopłytkowość czy niedokrwistość hemolityczna mogą prowadzić do poważnych powikłań, w tym zakażeń oportunistycznych, krwawień czy niedotlenienia tkanek. Szczególnie narażeni są pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia, niedoborami witaminy K, zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek.⁴³

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego wywołane przez Clostridioides difficile jest poważnym powikłaniem antybiotykoterapii, które może wystąpić zarówno w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia. Objawia się ciężką, uporczywą biegunką, która może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, a w skrajnych przypadkach do toksycznego rozdęcia okrężnicy i perforacji jelit. Wymaga natychmiastowego rozpoznania i leczenia.⁴⁴

Nefrotoksyczność

Zaburzenia funkcji nerek, szczególnie śródmiąższowe zapalenie nerek, mogą w rzadkich przypadkach prowadzić do niewydolności nerek, zwłaszcza u pacjentów leczonych jednocześnie innymi lekami nefrotoksycznymi lub u osób z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek.⁴⁵

Napady drgawkowe

Napady drgawkowe mogą wystąpić szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, u których zastosowano zbyt wysokie dawki leku. W takich przypadkach konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania leku i wdrożenie odpowiedniego postępowania przeciwdrgawkowego.^{46 47}

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴⁸

Kontakt do zgłaszania działań niepożądanych:
Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych
Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany preparat zawierający cefazolinę.⁴⁹