Buprenorfina – Działania niepożądane

Działania niepożądane
Buprenorfina

Buprenorfina, będąca częściowym agonistą receptorów opioidowych, jest stosowana w leczeniu silnego bólu oraz terapii substytucyjnej uzależnienia od opioidów. Jej profil bezpieczeństwa obejmuje szeroki zakres działań niepożądanych, których częstość występowania waha się od bardzo częstych (≥1/10) do bardzo rzadkich (<1/10 000). Najczęstsze działania systemowe to nudności (≥1/10) i wymioty (≥1/100 do <1/10), szczególnie u pacjentów ambulatoryjnych, a miejscowe reakcje przy stosowaniu systemów transdermalnych to rumień i świąd (≥1/10). Istotne są także rzadkie, ale potencjalnie ciężkie reakcje alergiczne (≥1/10 000 do <1/1 000), takie jak skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny. Działania niepożądane ze strony układu nerwowego obejmują bóle i zawroty głowy, senność (≥1/100 do <1/10), a także rzadziej omamy i stany psychotyczne, które częściej występują u osób w podeszłym wieku. Depresja oddechowa, choć sporadyczna (≥1/10 000 do <1/1 000), stanowi poważne zagrożenie życia, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu innych leków depresyjnych na OUN.

Działania niepożądane buprenorfiny – wprowadzenie

Buprenorfina jest częściowym agonistą receptorów opioidowych, stosowanym głównie w leczeniu silnego bólu oraz w terapii substytucyjnej uzależnienia od opioidów. Podobnie jak w przypadku innych substancji z tej grupy, jej stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, których nasilenie i charakter mogą różnić się w zależności od dawki, drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Warto podkreślić, że tolerancja na działania niepożądane jest zazwyczaj wyższa u osób uzależnionych od opioidów niż w populacji ogólnej.¹

Układowe działania niepożądane

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje alergiczne na buprenorfinę występują stosunkowo rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), ale mogą mieć potencjalnie poważny przebieg. Odnotowano przypadki ciężkich reakcji alergicznych, w tym skurczu oskrzeli, obrzęku naczynioruchowego i wstrząsu anafilaktycznego.<sup data-drug="Bunondol" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko (≥1/10 000 do 2 Warto zauważyć, że w niektórych przypadkach reakcje alergiczne mogą występować z pewnym opóźnieniem i objawiać się widocznymi objawami zapalenia skóry. W takiej sytuacji konieczne jest natychmiastowe przerwanie stosowania buprenorfiny.³ Sporadycznie obserwowano także występowanie wysypek skórnych.⁴

Zaburzenia psychiczne

Działania niepożądane ze strony układu nerwowego obejmują przede wszystkim omamy i inne działania o charakterze psychomimetycznym. Co istotne, występują one rzadziej po zastosowaniu buprenorfiny niż po zastosowaniu innych agonistów/antagonistów opioidowych.⁵ Do innych zaburzeń psychicznych należą:

Splątanie
Zaburzenia snu
Niepokój ruchowy
Działania psychotyczne (np. omamy, lęk, koszmary senne)
Zmniejszenie popędu płciowego
Zmiany nastroju

⁶

Ryzyko wystąpienia działań psychomimetycznych jest wyższe u pacjentów w podeszłym wieku.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi ze strony układu nerwowego są bóle i zawroty głowy oraz senność. Występują one często (≥1/100 do <1/10), szczególnie u pacjentów leczonych ambulatoryjnie.⁸ Do rzadziej występujących zaburzeń neuropsychicznych należą:

Zaburzenia koncentracji
Zaburzenia mowy
Uczucie zdrętwienia
Zaburzenia równowagi
Parestezje (np. uczucie kłucia lub pieczenia skóry)
Drżenia pęczkowe mięśni
Nieprawidłowe odczuwanie smaku

⁹

Zaburzenia narządów zmysłów

W zakresie narządu wzroku obserwowano sporadycznie zaburzenia widzenia, nieostre widzenie oraz obrzęk powiek.¹⁰¹¹ Bardzo rzadko może również dochodzić do zwężenia źrenic.¹²

Zaburzenia ze strony narządu słuchu są bardzo rzadkie i manifestują się głównie jako ból ucha.¹³

Zaburzenia naczyniowe

Wśród działań niepożądanych ze strony układu naczyniowego najistotniejsze jest niedociśnienie tętnicze, które w skrajnych przypadkach może prowadzić do omdleń lub zapaści krążeniowej.¹⁴¹⁵ Rzadziej obserwuje się uderzenia gorąca.¹⁶

Zaburzenia układu oddechowego

Najpoważniejszym działaniem niepożądanym ze strony układu oddechowego jest depresja oddechowa, która występuje sporadycznie, ale stanowi potencjalne zagrożenie życia.¹⁷ Częściej obserwowanym objawem jest duszność.¹⁸ Bardzo rzadko może wystąpić hiperwentylacja lub czkawka.¹⁹

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego to przede wszystkim nudności i wymioty, które są najczęściej zgłaszanymi układowymi działaniami niepożądanymi po zastosowaniu buprenorfiny.²⁰ Występują one częściej u pacjentów leczonych ambulatoryjnie.²¹ Do innych zaburzeń żołądkowo-jelitowych należą:

Zaparcia
Suchość w jamie ustnej
Zgaga
Odruchy wymiotne

²²

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Sporadycznie występują zaburzenia oddawania moczu, w tym zatrzymanie moczu.²³²⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W rzadkich przypadkach może dojść do uszkodzenia wątroby manifestującego się jako martwica wątroby lub zapalenie wątroby.²⁵ Szczególne ryzyko występuje przy niewłaściwym stosowaniu dożylnym, które może prowadzić do potencjalnie ciężkiego ostrego zapalenia wątroby.²⁶

Zaburzenia układu rozrodczego

Rzadko obserwuje się zaburzenia erekcji lub zmniejszenie wzwodu.²⁷

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Do często występujących ogólnych działań niepożądanych należą obrzęki i uczucie zmęczenia.²⁸ Ponadto może występować potliwość, osłabienie oraz bezsenność.²⁹

Miejscowe działania niepożądane

W przypadku stosowania przezskórnych systemów transdermalnych (plastrów) z buprenorfiną, najczęściej zgłaszanymi miejscowymi działaniami niepożądanymi są rumień i świąd.³⁰ Mniej częste reakcje miejscowe obejmują:

Wysypkę
Osutkę
Pokrzywkę
Powstawanie krost i pęcherzyków
Kontaktowe zapalenie skóry
Przebarwienie skóry w miejscu podania

³¹

Specjalne grupy ryzyka

Pacjenci uzależnieni od opioidów

U pacjentów w znacznym stopniu uzależnionych od opioidów, początkowe dawki buprenorfiny mogą wywoływać objawy odstawienne, podobne do występujących po podaniu naloksonu.³² Tolerancja na działania niepożądane jest zazwyczaj wyższa u osób uzależnionych od opioidów niż w populacji ogólnej.³³

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych o charakterze psychomimetycznym, takich jak omamy i stany splątania.³⁴

Ciąża i laktacja

Po zastosowaniu buprenorfiny u kobiet w ciąży obserwowano samoistne poronienia, chociaż nie ustalono związku przyczynowego, ponieważ zazwyczaj stosowano również inne leki lub występowały inne czynniki ryzyka.³⁵

U noworodków, których matki przyjmowały buprenorfinę w czasie ciąży, może wystąpić zespół abstynencyjny. Zespół ten zazwyczaj ma łagodniejszy i dłuższy przebieg niż obserwowany po podaniu krótko działających pełnych agonistów receptorów μ-opioidowych. Obraz kliniczny zespołu może różnić się w zależności od historii stosowania opioidów przez matkę.³⁶

Zespół abstynencyjny po odstawieniu

Buprenorfina charakteryzuje się niskim potencjałem uzależniającym. Wystąpienie objawów odstawiennych po przerwaniu jej stosowania jest mało prawdopodobne, co wynika z bardzo powolnej dysocjacji buprenorfiny z receptora opioidowego i stopniowego zmniejszania się jej stężenia w surowicy (zwykle ponad 30 godzin od usunięcia ostatniego plastra).³⁷

Jednak po długotrwałym stosowaniu produktu nie można całkowicie wykluczyć wystąpienia objawów odstawiennych, podobnych do tych, które występują po odstawieniu opioidów. Do objawów tych należą:

Pobudzenie
Uczucie lęku
Nerwowość
Bezsenność
Nadmierna ruchliwość
Drżenia
Zaburzenia żołądka i jelit

³⁸

Przedawkowanie

Buprenorfina ma szeroki margines bezpieczeństwa. Wystąpienie dużego czy toksycznego stężenia buprenorfiny w surowicy nie jest prawdopodobne ze względu na kontrolowane uwalnianie małej dawki substancji do krwi, zwłaszcza w przypadku systemów transdermalnych.³⁹

W przypadku przedawkowania buprenorfiny można spodziewać się objawów podobnych do występujących po innych opioidach działających ośrodkowo. Są to:

Zahamowanie czynności ośrodka oddechowego
Nadmierne uspokojenie
Senność
Nudności
Wymioty
Zapaść krążeniowa
Zwężenie źrenic

⁴⁰

Tabela działań niepożądanych buprenorfiny

Klasyfikacja układów i narządów	Częstość występowania	Działanie niepożądane	Opis
Zaburzenia układu immunologicznego	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Reakcje alergiczne o ciężkim przebiegu	Mogą wystąpić nawet po jednorazowej dawce. Obejmują skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy, wstrząs anafilaktyczny.
Zaburzenia układu immunologicznego	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Opóźnione reakcje alergiczne	Z widocznymi objawami zapalenia skóry, wymagające przerwania stosowania leku.
Zaburzenia psychiczne	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Splątanie, zaburzenia snu, niepokój ruchowy	Częściej u pacjentów w podeszłym wieku.
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Działania psychotyczne	Omamy, lęk, koszmary senne.
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zmniejszenie popędu płciowego	–
	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Uzależnienie, zmiany nastroju	Buprenorfina ma niski potencjał uzależniający.
Zaburzenia układu nerwowego	Często (≥1/100 do <1/10)	Zawroty głowy, ból głowy	Częstsze u pacjentów leczonych ambulatoryjnie.
	Często (≥1/100 do <1/10)	Senność	Częściej u pacjentów leczonych ambulatoryjnie.
	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Uspokojenie polekowe	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zaburzenia koncentracji, zaburzenia mowy	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Uczucie zdrętwienia, zaburzenia równowagi, parestezje	Odczucie kłucia lub pieczenia skóry.
	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Drżenia pęczkowe mięśni, nieprawidłowe odczuwanie smaku	–
Zaburzenia oka	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zaburzenia widzenia	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Nieostre widzenie, obrzęk powiek	–
	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Zwężenie źrenic	–
Zaburzenia ucha i błędnika	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Ból ucha	–
Zaburzenia naczyniowe	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Niedociśnienie tętnicze	Może prowadzić do omdlenia lub zapaści naczyniowej.
Zaburzenia naczyniowe	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Uderzenia gorąca	–
Zaburzenia układu oddechowego	Często (≥1/100 do <1/10)	Duszność	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Depresja oddechowa	Potencjalnie zagrażająca życiu.
	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Hiperwentylacja, czkawka	–
Zaburzenia żołądka i jelit	Bardzo często (≥1/10)	Nudności	Częstsze u pacjentów leczonych ambulatoryjnie.
	Często (≥1/100 do <1/10)	Wymioty	Częstsze u pacjentów leczonych ambulatoryjnie.
	Często (≥1/100 do <1/10)	Zaparcia	–
	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Suchość w jamie ustnej	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zgaga, odruchy wymiotne	–
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zapalenie wątroby	Szczególnie przy niewłaściwym stosowaniu dożylnym.
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Martwica wątroby	–
Zaburzenia nerek i dróg moczowych	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Zatrzymanie moczu, zaburzenia mikcji	–
Zaburzenia układu rozrodczego	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zaburzenia erekcji	–
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Bardzo często (≥1/10)	Rumień, świąd	Najczęstsze miejscowe działania niepożądane przy stosowaniu systemów transdermalnych.
	Często (≥1/100 do <1/10)	Osutka, obfite pocenie się	–
	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Wysypka	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Pokrzywka	–
	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Krosty, pęcherzyki	–
	Częstość nieznana	Kontaktowe zapalenie skóry, przebarwienie skóry w miejscu podania	Przy stosowaniu systemów transdermalnych.
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania	Często (≥1/100 do <1/10)	Obrzęki, uczucie zmęczenia	–
	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Znużenie	–
	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)	Zespół abstynencyjny, reakcje w miejscu podania	Zespół abstynencyjny rzadko występuje ze względu na powolną dysocjację leku z receptora.

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴¹

Buprenorfina, pomimo szerokiego marginesu bezpieczeństwa, może powodować szereg działań niepożądanych, z których najczęstszymi są nudności i wymioty (działania systemowe) oraz rumień i świąd (działania miejscowe przy stosowaniu systemów transdermalnych). Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne zagrożenie depresją oddechową, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu z innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy. Ze względu na specyfikę farmakodynamiczną buprenorfiny, ryzyko uzależnienia i wystąpienia zespołu abstynencyjnego po jej odstawieniu jest niższe niż w przypadku pełnych agonistów receptorów opioidowych.⁴²

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Działania niepożądaneBuprenorfina