Przeciwwskazania stosowania
Buprenorfina

Przeciwwskazania stosowania substancji buprenorfina. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Buprenorfina jest częściowym agonistą receptorów opioidowych, stosowanym głównie w leczeniu przewlekłego bólu o średnim i dużym nasileniu oraz w leczeniu substytucyjnym uzależnienia od opioidów. Ze względu na specyfikę działania oraz potencjalne działania niepożądane, istnieje szereg przeciwwskazań do jej stosowania, które należy bezwzględnie przestrzegać w praktyce klinicznej.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania buprenorfiny, wspólnym dla wszystkich preparatów zawierających tę substancję, jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu.^{2 3} Jest to istotne szczególnie w przypadku stosowania preparatów transdermalnymi, które mogą zawierać dodatkowe substancje pomocnicze o potencjale alergizującym, np. olej sojowy w systemach transdermalnych Melodyn.⁴ W przypadku produktu Melodyn, nadwrażliwość na soję lub orzeszki ziemne również stanowi przeciwwskazanie do jego stosowania.⁵

Zaburzenia oddechowe

Istotnym przeciwwskazaniem do stosowania buprenorfiny są stany z istniejącą lub zagrażającą niewydolnością oddechową.^{6 7 8 9 10}

Buprenorfina, jak wszystkie opioidy, może powodować depresję oddechową, która u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami czynności układu oddechowego może prowadzić do poważnych powikłań, włącznie ze zgonem. Z tego powodu buprenorfina jest przeciwwskazana u pacjentów z niewydolnością oddechową, niezależnie od jej stopnia i przyczyny.¹¹

Niewydolność wątroby

Ciężka niewydolność wątroby stanowi przeciwwskazanie do stosowania buprenorfiny, co jest szczególnie istotne w przypadku preparatu Bunorfin.¹² Wynika to z faktu, że buprenorfina jest metabolizowana głównie w wątrobie, a zaburzenia jej funkcji mogą prowadzić do nieprzewidywalnych stężeń leku w surowicy i nasilenia działań niepożądanych.

Problemy neurologiczne i psychiatryczne

Istnieją specyficzne przeciwwskazania neurologiczne i psychiatryczne do stosowania buprenorfiny, które obejmują:

• Miastenia (myasthenia gravis) – choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się osłabieniem i męczliwością mięśni^{13 14 15 16}
• Majaczenie alkoholowe (delirium tremens) – poważny zespół abstynencyjny u osób uzależnionych od alkoholu^{17 18 19 20}
• Ostre upojenie alkoholowe²¹

Uzależnienie od opioidów i zespół abstynencyjny

Większość systemów transdermalnych z buprenorfiną jest przeciwwskazana w przypadku:

• Uzależnienia od opioidów^{22 23 24}
• Leczenia narkotykowego zespołu odstawiennego^{25 26 27}

Preparaty Transtec są przeciwwskazane przy stosowaniu w celu leczenia pacjentów uzależnionych od opioidów i zespołu abstynencyjnego.^{28 29 30}

Warto zauważyć, że to przeciwwskazanie dotyczy głównie systemów transdermalnych, które nie są przeznaczone do leczenia uzależnienia od opioidów, w przeciwieństwie do preparatów podjęzykowych w odpowiednich dawkach, które mogą być stosowane w leczeniu substytucyjnym.

Interakcje z inhibitorami monoaminooksydazy

Stosowanie buprenorfiny jest przeciwwskazane u pacjentów przyjmujących inhibitory monoaminooksydazy (MAO) obecnie lub w ciągu ostatnich 2 tygodni.^{31 32 33 34}

Jest to istotne przeciwwskazanie, wynikające z potencjalnych niebezpiecznych interakcji między inhibitorami MAO a opioidami, które mogą prowadzić do zespołu serotoninowego, potencjalnie zagrażającego życiu stanu charakteryzującego się pobudzeniem, zaburzeniami świadomości, hipertermią i zaburzeniami wegetatywnymi.

Przeciwwskazania związane z ciążą

Niektóre preparaty z buprenorfiną mają wyraźne przeciwwskazanie dotyczące stosowania w ciąży.^{35 36 37 38 39}

Dotyczy to przede wszystkim systemów transdermalnych (plastry) z buprenorfiną. Przeciwwskazanie to wynika z ryzyka rozwoju zespołu abstynencyjnego u noworodków matek przyjmujących opioidy w okresie ciąży oraz potencjalnego wpływu na rozwój płodu.

Szczególne grupy pacjentów wymagające uwagi

Oprócz omówionych wyżej bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją grupy pacjentów, u których stosowanie buprenorfiny powinno być szczególnie ostrożne lub wręcz odradzane z uwagi na zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych:

Pacjenci z zaburzeniami funkcji wątroby

U pacjentów z łagodną i umiarkowaną niewydolnością wątroby należy zachować szczególną ostrożność, monitorując objawy przedawkowania, gdyż metabolizm buprenorfiny może być upośledzony, co prowadzi do wyższych stężeń leku w surowicy.⁴⁰

Pacjenci z zaburzeniami oddychania

Nawet przy braku bezwzględnych przeciwwskazań, buprenorfina powinna być stosowana z dużą ostrożnością u pacjentów z:

• Astmą
• Przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)
• Zespołem bezdechu sennego
• Innymi stanami predysponującymi do depresji oddechowej

U tych pacjentów ryzyko depresji oddechowej jest znacząco zwiększone, co może prowadzić do poważnych powikłań.^{41 42}

Osoby z ryzykiem upadków i seniorzy

Buprenorfina może powodować sedację i zawroty głowy, co zwiększa ryzyko upadków, szczególnie u osób starszych. U pacjentów w podeszłym wieku oraz osób z innymi czynnikami ryzyka upadków stosowanie buprenorfiny powinno być szczególnie ostrożne, a w niektórych przypadkach odradzane.

Pacjenci z ryzykiem nadużywania substancji psychoaktywnych

Mimo że buprenorfina charakteryzuje się niższym potencjałem uzależniającym niż pełni agoniści receptorów opioidowych (np. morfina), to nadal istnieje ryzyko rozwoju uzależnienia. U pacjentów z wywiadem w kierunku uzależnienia od substancji psychoaktywnych należy dokładnie rozważyć ryzyko i korzyści przed rozpoczęciem leczenia.

Wnioski i zalecenia praktyczne

Buprenorfina jako częściowy agonista receptorów opioidowych ma szereg przeciwwskazań, które muszą być starannie ocenione przed rozpoczęciem leczenia. Lekarz powinien przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący chorób współistniejących, stosowanych leków oraz stanu fizjologicznego pacjenta.

Podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia buprenorfiną należy w szczególności wziąć pod uwagę:^{43 44}

• Historię nadwrażliwości na opioidy lub składniki preparatu
• Stan układu oddechowego i funkcji wątroby
• Współistniejące choroby neurologiczne, zwłaszcza miastenię
• Aktualne i niedawne stosowanie inhibitorów MAO
• Ryzyko i historię nadużywania substancji psychoaktywnych
• Stan fizjologiczny (ciąża)
• Współistniejący problem alkoholowy

Zastosowanie buprenorfiny wymaga indywidualnego dostosowania dawki i starannego monitorowania pacjenta, szczególnie na początku leczenia, w celu identyfikacji potencjalnych działań niepożądanych. W przypadku wystąpienia przeciwwskazań lub poważnych działań niepożądanych, należy rozważyć alternatywne metody leczenia bólu lub uzależnień.⁴⁵