Działania niepożądane
Beklometazon

Działania niepożądane beklometazonu – wprowadzenie

Beklometazon dipropionian jest syntetycznym glikokortykosteroidem stosowanym głównie w terapii astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz schorzeń alergicznych górnych dróg oddechowych. Substancja ta występuje w różnych postaciach farmaceutycznych, przede wszystkim jako aerozole inhalacyjne, roztwory do nebulizacji oraz aerozole do nosa. Mimo wysokiej skuteczności terapeutycznej, stosowanie beklometazonu wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnorodnych działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów.¹

Beklometazon może być stosowany jako monoterapia lub w skojarzeniu z innymi substancjami, jak np. formoterol fumaran dwuwodny w przypadku produktów takich jak Beclocomb, Befoair, Formodual czy Fostex. W przypadku preparatów złożonych profil działań niepożądanych jest sumą działań obu składników, choć należy podkreślić, że nie odnotowano wystąpienia dodatkowych działań niepożądanych po jednoczesnym zastosowaniu tych substancji.²

Miejscowe działania niepożądane beklometazonu

Miejscowe działania niepożądane występują głównie w obrębie układu oddechowego i dotyczą przede wszystkim górnych dróg oddechowych, gdzie osadza się większość dawki leku. W zależności od postaci farmaceutycznej, beklometazon może powodować różne reakcje miejscowe.³

Infekcje jamy ustnej i gardła

Jednym z najczęstszych miejscowych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem beklometazonu jest kandydoza jamy ustnej i gardła. Zakażenia grzybicze tego typu występują bardzo często (≥1/10) i są częstsze przy stosowaniu wyższych dawek leku.⁴

Choć zakażenia te mogą wystąpić u wszystkich pacjentów, są bardziej prawdopodobne u osób ze zwiększonym stężeniem precypityn Candida we krwi, co wskazuje na wcześniejsze zarażenie.⁵

Kandydozy jamy ustnej można uniknąć lub złagodzić jej objawy poprzez:⁶

• wypłukanie jamy ustnej wodą lub umycie zębów po każdym zastosowaniu leku
• zastosowanie komory inhalacyjnej Volumatic (w przypadku postaci wziewnych)
• stosowanie miejscowych leków przeciwgrzybiczych (bez przerywania terapii beklometazonem)

⁷

Działania na gardło i krtań

Beklometazon może powodować również inne miejscowe działania niepożądane w obrębie jamy ustnej i gardła, takie jak:⁸

• Dysfonia (zaburzenia głosu) – często (≥1/100 do <1/10)
• Podrażnienie gardła – często (≥1/100 do <1/10)
• Chrypka – często (≥1/100 do <1/10)
• Zapalenie gardła – często (≥1/100 do <1/10)

⁹

Działania na drogi oddechowe

W przypadku stosowania beklometazonu w postaci wziewnej mogą wystąpić również następujące działania niepożądane:¹⁰

• Kaszel – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Kaszel z odkrztuszaniem – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Paradoksalny skurcz oskrzeli – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Duszność – bardzo rzadko (<1/10 000)
• Zaostrzenie astmy – bardzo rzadko (<1/10 000)

¹¹

Szczególnie istotnym działaniem niepożądanym jest paradoksalny skurcz oskrzeli, który może wystąpić, podobnie jak w przypadku innych produktów podawanych wziewnie. Polega on na wystąpieniu świszczącego oddechu, kaszlu i duszności natychmiast po podaniu leku. Jest to Stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.¹²

Działania niepożądane beklometazonu w postaci donosowej

W przypadku stosowania beklometazonu w postaci donosowej (Beclonasal Aqua), charakterystyczne miejscowe działania niepożądane obejmują:¹³

• Suchość oraz podrażnienie błony śluzowej nosa i gardła
• Kichanie
• Krwawienie z nosa
• Owrzodzenie błony śluzowej
• Perforacja przegrody nosowej

¹⁴

Ogólnoustrojowe działania niepożądane beklometazonu

Choć beklometazon stosowany jest głównie miejscowo (wziewnie lub donosowo), część dawki może przedostawać się do krążenia ogólnego, prowadząc do wystąpienia działań ogólnoustrojowych. Ryzyko tych działań wzrasta podczas długotrwałego stosowania dużych dawek leku.¹⁵

Działania na układ endokrynologiczny

Ogólnoustrojowe działania beklometazonu na układ endokrynologiczny obejmują:¹⁶

• Zahamowanie czynności nadnerczy – bardzo rzadko (<1/10 000)
• Zespół Cushinga – bardzo rzadko (<1/10 000)
• Cechy cushingoidalne – bardzo rzadko (<1/10 000)

¹⁷

W badaniach laboratoryjnych można zaobserwować następujące zmiany:¹⁸

• Zmniejszenie stężenia kortyzolu we krwi – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Zmniejszenie stężenia wolnego kortyzolu w moczu – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Hiperglikemia (zwiększone stężenie glukozy we krwi) – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Hipokaliemia – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)

¹⁹

Działania niepożądane na układ kostny

Długotrwałe stosowanie beklometazonu może wpływać negatywnie na tkankę kostną, prowadząc do:²⁰

• Zmniejszenia gęstości mineralnej kości (osteoporozy posteroidowej) – bardzo rzadko (<1/10 000)
• Opóźnienia wzrostu u dzieci i młodzieży – bardzo rzadko (<1/10 000)

²¹

U dzieci i młodzieży, szczególnie istotne jest monitorowanie tempa wzrostu podczas terapii beklometazonem. W badaniach klinicznych z zastosowaniem pediatrycznego skojarzenia beklometazonu dipropionianu z formoterolem fumaranem w dawce (50+6) mikrogramów, podawanego dzieciom chorym na astmę w wieku 5-11 lat, zaobserwowano wpływ na wzrost kończyn dolnych.²²

Działania niepożądane na narząd wzroku

Długotrwałe stosowanie beklometazonu może również prowadzić do działań niepożądanych dotyczących narządu wzroku:²³

• Jaskra – bardzo rzadko (<1/10 000)
• Zaćma – bardzo rzadko (<1/10 000)
• Nieostre widzenie – częstość nieznana

²⁴

Działania niepożądane na układ immunologiczny

Beklometazon może powodować reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu:²⁵

• Alergiczne zapalenie skóry – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Wysypka, pokrzywka, świąd, rumień – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Obrzęk naczynioruchowy (obrzęk okolic oczu, twarzy, ust i gardła) – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Reakcje anafilaktyczne lub anafilaktoidalne – bardzo rzadko (<1/10 000)

²⁶

Działania niepożądane na układ nerwowy i psychiczne

Podczas stosowania beklometazonu mogą wystąpić następujące działania niepożądane związane z układem nerwowym i zaburzeniami psychicznymi:²⁷

• Ból głowy – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) lub częstość nieznana
• Niepokój, zwłaszcza ruchowy – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Nadpobudliwość psychoruchowa – częstość nieznana
• Zaburzenia snu – częstość nieznana
• Lęk – częstość nieznana
• Depresja – częstość nieznana
• Agresja – częstość nieznana
• Zmiany w zachowaniu (głównie u dzieci) – częstość nieznana

²⁸

Działania niepożądane na układ sercowo-naczyniowy

Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego są rzadkie i obejmują:²⁹

• Zwiększenie ciśnienia krwi – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Zmniejszenie ciśnienia krwi – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)

³⁰

Działania niepożądane na układ pokarmowy

Ze strony układu pokarmowego mogą wystąpić następujące działania niepożądane:³¹

• Biegunka – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Suchość błony śluzowej jamy ustnej – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Niestrawność – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Dysfagia (trudności w połykaniu) – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Uczucie pieczenia warg – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Nudności – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Zaburzenia smaku – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)

³²

Działania niepożądane w populacjach szczególnych

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży stosujących beklometazon należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalne działania niepożądane, zwłaszcza dotyczące wzrostu i rozwoju.³³

W 12-tygodniowym badaniu z udziałem młodzieży z astmą, profil bezpieczeństwa skojarzenia beklometazonu dipropionianu i formoterolu fumaranu w dawce (100 + 6) mikrogramów na dawkę nie różnił się od profilu bezpieczeństwa monoterapii beklometazonem dipropionianem.³⁴

W przypadku pediatrycznej postaci beklometazonu dipropionianu z formoterolem fumaranem (50 + 6) mikrogramów na dawkę, podawanej dzieciom w wieku 5-11 lat przez 12 tygodni, profil bezpieczeństwa był podobny do profilu bezpieczeństwa monoterapii beklometazonem.³⁵

Jednak w 2-tygodniowym badaniu stosowania tej samej postaci pediatrycznej u dzieci w wieku 5-11 lat, zaobserwowano wpływ na tempo wzrostu kończyn dolnych.³⁶

Działania niepożądane u pacjentów z POChP

U pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) odnotowano specyficzne działania niepożądane związane ze stosowaniem beklometazonu w skojarzeniu z formoterolem:³⁷

• Zapalenie płuc – często (≥1/100 do <1/10)
• Zmniejszenie stężenia kortyzolu we krwi
• Migotanie przedsionków

³⁸

Tabela działań niepożądanych beklometazonu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych beklometazonu dipropionianu, ich opis oraz częstość występowania. Działania niepożądane pogrupowano według klasyfikacji układów i narządów.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:³⁹

• Al. Jerozolimskie 181C
• 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

⁴⁰

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.⁴¹

Minimalizacja ryzyka działań niepożądanych beklometazonu

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych podczas stosowania beklometazonu, zaleca się:⁴²

1. Stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez jak najkrótszy czas
2. Regularne płukanie jamy ustnej wodą po każdym zastosowaniu preparatu wziewnego
3. Stosowanie komory inhalacyjnej (np. Volumatic) przy lekach wziewnych
4. Regularne kontrole lekarskie, zwłaszcza u pacjentów stosujących lek długotrwale
5. Szczególny nadzór nad dziećmi i młodzieżą, z regularnym monitorowaniem wzrostu
6. Okresowe badania okulistyczne u pacjentów długotrwale stosujących wysokie dawki
7. Monitorowanie gęstości mineralnej kości u pacjentów z czynnikami ryzyka osteoporozy

⁴³