Przeciwwskazania stosowania
Aspartam

Przeciwwskazania stosowania aspartamu. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Aspartam (E 951) jest substancją słodzącą stosowaną w wielu produktach leczniczych, w tym w tabletkach ulegających rozpadowi w jamie ustnej. Przy przepisywaniu leków zawierających aspartam należy uwzględnić określone przeciwwskazania oraz szczególne okoliczności, w których stosowanie tej substancji może być niewskazane lub wymaga szczególnej ostrożności.

Fenyloketonuria

Głównym przeciwwskazaniem do stosowania aspartamu jest fenyloketonuria (PKU). Aspartam metabolizowany jest do fenyloalaniny, która może być szkodliwa dla pacjentów z tym schorzeniem. W przypadku pacjentów z fenyloketonurią należy unikać przepisywania leków zawierających aspartam, takich jak Ayupil czy Mirtagen, lub rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne.^{1 2}

Dawkowanie aspartamu w lekach psychotropowych

Zawartość aspartamu różni się znacząco w zależności od leku i jego dawki. Należy zwrócić szczególną uwagę na ilość aspartamu w przepisywanych preparatach:

Jak widać w tabeli, zawartość aspartamu wzrasta proporcjonalnie do dawki leku, przy czym najwyższą zawartość obserwuje się w tabletkach Ayupil 200 mg (24,8 mg aspartamu).^{3 4}

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, aspartam powinien być stosowany z ostrożnością u następujących grup pacjentów:

• Pacjenci z zaburzeniami gospodarki fenyloalaninowej – nawet w przypadku braku klinicznie rozpoznanej fenyloketonurii, ale przy podejrzeniu zaburzeń metabolizmu fenyloalaniny, należy zachować ostrożność
• Pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi – istnieją doniesienia o potencjalnym wpływie aspartamu na nasilenie procesów autoimmunologicznych
• Pacjenci z zaburzeniami neurologicznymi – zwłaszcza w przypadku zgłaszania bólów głowy po spożyciu aspartamu
• Kobiety w ciąży – ze względu na możliwość przenikania metabolitów przez łożysko

^{5 6}

Interakcje aspartamu z lekami i substancjami aktywnie działającymi

Przy przepisywaniu leków zawierających aspartam należy wziąć pod uwagę potencjalne interakcje z innymi substancjami, szczególnie w przypadku stosowania złożonych schematów leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów przyjmujących równocześnie:

• Inhibitory monoaminooksydazy (MAO) – mogą wystąpić potencjalne interakcje z metabolitami aspartamu, co jest szczególnie istotne w przypadku leczenia mirtazapiną, gdzie jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO jest przeciwwskazane
• Leki wpływające na ośrodkowy układ nerwowy – w szczególności u pacjentów stosujących klozapinę lub mirtazapinę, gdzie dodatkowe obciążenie metabolitami aspartamu może teoretycznie modyfikować odpowiedź kliniczną

⁷

Nadwrażliwość na aspartam

Pacjenci zgłaszający reakcje nadwrażliwości na aspartam powinni unikać preparatów zawierających tę substancję. Podobnie jak w przypadku innych substancji pomocniczych, nadwrażliwość na aspartam może prowadzić do wystąpienia reakcji alergicznych. W przypadku Ayupil lub Mirtagen, nadwrażliwość na którykolwiek składnik, w tym aspartam, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do ich stosowania.^{8 9}

Szczególne uwagi dla produktów zawierających klozapinę i aspartam

W przypadku leku Ayupil (zawierającego klozapinę), aspartam stanowi dodatkowy czynnik, który należy uwzględnić przy ocenie stosunku korzyści do ryzyka, szczególnie biorąc pod uwagę już istniejące przeciwwskazania do stosowania klozapiny, takie jak:

• Granulocytopenia/agranulocytoza w wywiadzie (wywołana przez czynniki toksyczne lub idiosynkrazję)
• Upośledzenie czynności szpiku kostnego
• Niekontrolowana padaczka
• Zaburzenia krążenia i inne ciężkie schorzenia

¹⁰

Postać farmaceutyczna a zawartość aspartamu

Preparaty Ayupil i Mirtagen występują w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, co ma związek z obecnością aspartamu jako substancji słodzącej, poprawiającej smak. Ta forma podania może być szczególnie problematyczna u pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania aspartamu, ponieważ substancja jest od razu uwalniana w jamie ustnej.^{11 12}

Zalecenia kliniczne dotyczące aspartamu w kontekście terapii psychotropowej

Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu leków zawierających aspartam należy kierować się następującymi zasadami:

1. Przeprowadzić dokładny wywiad w kierunku fenyloketonurii i innych zaburzeń metabolicznych
2. Ocenić całkowitą dobową ekspozycję na aspartam, uwzględniając także źródła dietetyczne
3. W przypadku pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania aspartamu rozważyć alternatywne preparaty leku bez tej substancji pomocniczej
4. Poinformować pacjenta o obecności aspartamu w leku i potencjalnych konsekwencjach, szczególnie w przypadku chorób metabolicznych
5. Monitorować pacjentów pod kątem objawów niepożądanych, które mogą być związane z aspartamem

^{13 14}

Przy ustalaniu schematu leczenia z zastosowaniem preparatów zawierających aspartam, jak Ayupil (klozapina) czy Mirtagen (mirtazapina), należy zawsze uwzględniać korzyści terapeutyczne z leczenia danym lekiem psychotropowym w stosunku do potencjalnego ryzyka związanego z obecnością aspartamu, szczególnie u pacjentów z grup zwiększonego ryzyka.^{15 16}