Przedawkowanie
Arcydzięgiel

Przedawkowanie arcydzięgla – charakterystyka kliniczna

Arcydzięgiel (Angelica archangelica L.) jest składnikiem licznych preparatów złożonych, stosowanych głównie w zaburzeniach nerwowych i dolegliwościach trawiennych. Przypadki przedawkowania substancji zawierających arcydzięgiel są rzadko raportowane w praktyce klinicznej, jednak ze względu na potencjalne działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi lekarzy prowadzących terapię.¹

Objawy przedawkowania arcydzięgla

Przedawkowanie preparatów zawierających korzeń arcydzięgla może prowadzić do wystąpienia różnych objawów klinicznych, których nasilenie zależy od ilości przyjętej substancji oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Wśród preparatów zawierających arcydzięgiel, najpełniejsze dane dotyczące objawów przedawkowania dotyczą produktu Nervosol.²

W przypadku produktu Melis-Tonic, który zawiera korzeń arcydzięgla jako jeden ze składników, szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia reakcji uczuleniowych na światło (fotosensytyzacja) przy przedawkowaniu.³

W odniesieniu do preparatu Nervosol-K, objawy przedawkowania mogą być związane zarówno z działaniem składników roślinnych, w tym arcydzięgla, jak i z zawartością etanolu. Charakterystyczne dla tego preparatu są łagodne objawy obejmujące: zmęczenie, skurcze brzucha, ucisk w klatce piersiowej, zawroty głowy, drżenie dłoni oraz rozszerzenie źrenic. Co istotne, objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin od przedawkowania.⁴

Dawka toksyczna arcydzięgla

Na podstawie dostępnych danych klinicznych, dawka toksyczna preparatów zawierających arcydzięgiel nie została jednoznacznie określona dla samego arcydzięgla. Natomiast w preparatach złożonych, gdzie arcydzięgiel występuje razem z innymi substancjami roślinnymi, zaobserwowano, że przyjęcie dawki zawierającej powyżej 20 g korzenia waleriany (kozłka), co odpowiada wypicie około 169,3 ml produktu Nervosol (czyli 34 łyżeczek), może wywołać opisane powyżej objawy toksyczne.⁵

Przebieg i rokowanie w przypadku przedawkowania

Dostępne dane kliniczne wskazują, że objawy przedawkowania preparatów zawierających arcydzięgiel mają zwykle charakter łagodny i samoograniczający się. W przypadku preparatu Nervosol dokumentacja medyczna potwierdza, że objawy zatrucia ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin bez konieczności interwencji terapeutycznej.⁶ Podobnie w przypadku preparatu Nervosol-K, objawy przedawkowania ustępują w ciągu doby od momentu przyjęcia zwiększonej dawki.⁷

Czynniki ryzyka zwiększające niebezpieczeństwo przedawkowania

Należy zwrócić szczególną uwagę na zawartość etanolu w preparatach zawierających arcydzięgiel, co może stanowić dodatkowy czynnik ryzyka w przypadku przedawkowania. Produkt Melis-Tonic zawiera 30-35% (V/V) etanolu,⁸ Nervosol zawiera 50-57% (V/V) etanolu,⁹ a Nervosol-K zawiera 50-57% (V/V) etanolu.¹⁰ W przypadku preparatu Nervosol-K wyraźnie zaznaczono, że objawy przedawkowania będą związane głównie z zawartością etanolu.¹¹

Tabela objawów przedawkowania arcydzięgla

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W dostępnej dokumentacji produktów leczniczych zawierających arcydzięgiel nie podano szczegółowych wytycznych dotyczących postępowania w przypadku przedawkowania. Biorąc pod uwagę, że objawy przedawkowania mają zwykle charakter łagodny i samoograniczający się, można rozważyć standardowe postępowanie objawowe, monitorowanie pacjenta i wsparcie funkcji życiowych w razie potrzeby. Szczególnie istotne może być monitorowanie pacjenta pod kątem objawów związanych z zawartością etanolu w preparatach.^{12 13}

W przypadku wystąpienia reakcji fotouczuleniowych po przedawkowaniu preparatu Melis-Tonic, należy zalecić pacjentowi unikanie ekspozycji na światło słoneczne i rozważyć zastosowanie miejscowych preparatów łagodzących objawy skórne.¹⁴

Grupy szczególnego ryzyka

Ze względu na zawartość etanolu w preparatach zawierających arcydzięgiel, szczególne ryzyko w przypadku przedawkowania mogą wykazywać następujące grupy pacjentów:

• Pacjenci z chorobami wątroby
• Pacjenci chorujący na padaczkę
• Pacjenci z uzależnieniem od alkoholu
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią
• Pacjenci przyjmujący leki o działaniu sedatywnym lub depresyjnym na OUN

^{15 16 17}

W przypadku pacjentów z fotowrażliwością lub przyjmujących inne leki fotouczulające, ryzyko wystąpienia reakcji fotouczuleniowych po przedawkowaniu preparatu Melis-Tonic może być zwiększone.¹⁸