Działania niepożądane
Allopurynol

Działania niepożądane substancji allopurynol

Allopurynol należy do grupy leków stosowanych w leczeniu hiperurykemii i dny moczanowej. Podobnie jak w przypadku innych substancji leczniczych, stosowanie allopurynolu może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości. Warto zaznaczyć, że dla większości działań niepożądanych związanych z allopurynolem nie są dostępne odpowiednie dane pozwalające precyzyjnie określić częstość ich występowania. Informacje dotyczące działań niepożądanych pochodzą głównie z obserwacji po wprowadzeniu produktu do obrotu, gdy określono je jako występujące rzadko lub bardzo rzadko.¹²

Ogólna charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem allopurynolu występują rzadko w populacji leczonych pacjentów i w większości przypadków mają niewielkie nasilenie. Istotnym czynnikiem ryzyka zwiększającym częstość występowania działań niepożądanych jest obecność współistniejącej choroby nerek i/lub wątroby.³⁴

Częstość występowania działań niepożądanych jest klasyfikowana według następujących kategorii:

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)<sup data-drug="Allopurinol Aurovitas" data-section="Działania niepożądane" title="Bardzo często (≥ 1/10); Często (≥ 1/100 do < 1/10); Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100); Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000); Bardzo rzadko (5

Reakcje nadwrażliwości jako poważne działanie niepożądane

Szczególną uwagę należy zwrócić na występowanie reakcji nadwrażliwości, które choć występują niezbyt często, mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne. Jednym z najbardziej niebezpiecznych zespołów nadwrażliwości jest opóźniony wielonarządowy zespół nadwrażliwości (znany jako zespół nadwrażliwości lub DRESS), charakteryzujący się gorączką, wysypkami, zapaleniem naczyń, powiększeniem węzłów chłonnych, bólem stawów, leukopenią, eozynofilią, powiększeniem wątroby i śledziony, nieprawidłowymi wynikami testów czynności wątroby i zespołem zanikających przewodów żółciowych.⁶

W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości, allopurynol należy odstawić natychmiast i na stałe. Nie należy powtórnie podawać tego leku pacjentom, u których wystąpił zespół nadwrażliwości, ze względu na możliwość wystąpienia ciężkiej, nawet śmiertelnej reakcji.⁷

Dermatologiczne działania niepożądane

Reakcje skórne są jednymi z najczęściej występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem allopurynolu. Mogą one wystąpić w dowolnym momencie leczenia i charakteryzują się różnorodnym obrazem klinicznym – od łagodnych zmian skórnych do ciężkich, zagrażających życiu reakcji.⁸

Do najpoważniejszych skórnych działań niepożądanych należą zespół Stevensa-Johnsona (SJS) oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), które występują rzadko, ale stanowią zagrożenie dla życia pacjenta. Największe ryzyko wystąpienia tych ciężkich reakcji nadwrażliwości pojawia się w pierwszych tygodniach leczenia.⁹

Istotną informacją jest związek pomiędzy obecnością allelu HLA-B*5801 a zwiększonym ryzykiem rozwoju zespołu nadwrażliwości oraz SJS/TEN związanych z allopurynolem. Jednakże dotychczas nie ustalono stosowania genotypowania jako standardowej metody przesiewowej przy podejmowaniu decyzji o leczeniu allopurynolem.¹⁰

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem allopurynolu, z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz szczegółowego opisu:

Szczególne grupy ryzyka

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby stanowią grupę szczególnego ryzyka rozwoju działań niepożądanych po zastosowaniu allopurynolu. W tej grupie chorych częściej obserwuje się ciężkie reakcje nadwrażliwości, a także powikłania hematologiczne takie jak małopłytkowość, agranulocytoza czy niedokrwistość aplastyczna.¹²

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia reakcji skórnych, zwłaszcza jeśli są one nasilone, należy natychmiast odstawić allopurynol. Po ustąpieniu łagodnych reakcji skórnych można rozważyć ponowne wprowadzenie leku, zaczynając od małej dawki (np. 50 mg/dobę) i stopniowo ją zwiększając. Jednak jeśli reakcje skórne powrócą, lek należy odstawić na stałe.¹³

W przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości, takich jak SJS/TEN, nigdy nie wolno ponownie podawać allopurynolu ze względu na ryzyko ciężkich, nawet zagrażających życiu reakcji. W leczeniu skórnych reakcji nadwrażliwości można zastosować kortykosteroidy.¹⁴

Monitorowanie podczas terapii

Ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, pacjenci przyjmujący allopurynol powinni być regularnie monitorowani, szczególnie w początkowym okresie leczenia. Zaleca się regularne kontrole parametrów laboratoryjnych, zwłaszcza funkcji wątroby i nerek, oraz morfologii krwi, w szczególności u pacjentów z zaburzeniami czynności tych narządów.¹⁵

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁶