Właściwości farmakodynamiczne
Adenozyna

Wprowadzenie

Adenozyna jest endogennym nukleozydem purynowym występującym naturalnie we wszystkich komórkach organizmu. Jako substancja lecznicza należy do grupy farmakoterapeutycznej innych leków stosowanych w chorobach serca (kod ATC: C01EB10). Wykazuje działanie rozszerzające naczynia obwodowe oraz przeciwarytmiczne, co czyni ją cennym narzędziem w kardiologii interwencyjnej, szczególnie w leczeniu zaburzeń rytmu serca.^{1 2}

Mechanizm działania

Badania farmakologiczne przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt jednoznacznie wykazały, że adenozyna wywiera działanie dromotropowo ujemne w węźle przedsionkowo-komorowym. W praktyce klinicznej, podana pacjentom w szybkim wstrzyknięciu dożylnym, skutecznie zwalnia przewodzenie impulsów w węźle przedsionkowo-komorowym. Ten efekt fizjologiczny umożliwia zablokowanie (przerwanie) pętli pobudzenia krążącego w węźle przedsionkowo-komorowym, co prowadzi do powrotu prawidłowego rytmu zatokowego u pacjentów cierpiących na napadowe częstoskurcze nadkomorowe.^{3 4}

Co istotne, w większości przypadków jednokrotne przerwanie drogi pobudzenia jest wystarczające do terminacji częstoskurczu i przywrócenia prawidłowego rytmu zatokowego.^{5 6}

Ograniczenia skuteczności

Należy podkreślić, że adenozyna wykazuje selektywną skuteczność w określonych typach arytmii. W przypadku migotania i trzepotania przedsionków substancja ta nie jest skuteczna, ponieważ węzeł przedsionkowo-komorowy nie stanowi części pętli pobudzenia krążącego (obwodu re-entry) w tych typach zaburzeń rytmu serca.^{7 8}

Zastosowanie diagnostyczne

Oprócz działania terapeutycznego, adenozyna pełni również istotną funkcję diagnostyczną. Dzięki przemijającemu spowolnieniu przewodzenia w węźle przedsionkowo-komorowym, umożliwia dokładniejszą ocenę aktywności elektrycznej przedsionków w zapisie EKG. Ta właściwość czyni adenozynę przydatnym narzędziem w różnicowaniu częstoskurczów nadkomorowych z szerokimi i wąskimi zespołami QRS.^{9 10}

Dodatkowo adenozyna znajduje zastosowanie podczas badań elektrofizjologicznych, gdzie może być wykorzystana do określenia miejsca bloku przedsionkowo-komorowego. W niektórych przypadkach preekscytacji pomaga również ustalić, czy przewodzenie występuje przez drogę dodatkową czy przez węzeł przedsionkowo-komorowy.¹¹

Zastosowanie w populacji pediatrycznej

Chociaż nie przeprowadzono kontrolowanych badań dotyczących zastosowania adenozyny w konwersji napadowego częstoskurczu nadkomorowego (PSVT) u dzieci i młodzieży, dostępne dane z praktyki klinicznej oraz piśmiennictwa medycznego potwierdzają jej bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej.¹²

Dane literaturowe

Przegląd literatury medycznej zidentyfikował 14 badań, w których adenozyna podawana dożylnie była stosowana w celu ostrego przerwania częstoskurczu nadkomorowego (SVT) u około 450 pacjentów pediatrycznych w wieku od 6. godzin do 18. roku życia. Badania te charakteryzowały się niejednorodnością pod względem wieku badanych i stosowanych schematów dawkowania. Skuteczność terapeutyczna, mierzona ustąpieniem SVT, wahała się w zakresie od 72% do 100% przypadków w większości opublikowanych badań. Stosowane dawki znajdowały się w przedziale od 37,5 μg/kg do 400 μg/kg masy ciała. Warto odnotować, że w kilku badaniach zaobserwowano brak odpowiedzi na dawki początkowe mniejsze niż 100 μg/kg.¹³

Zastosowanie w szczególnych populacjach pediatrycznych

W praktyce klinicznej, pod nadzorem specjalistów, adenozyna była stosowana u dzieci z stabilnym częstoskurczem z szerokimi zespołami QRS oraz z zespołem Wolffa-Parkinsona-White’a, w zależności od wywiadu klinicznego, objawów i rozpoznania postawionego na podstawie EKG. Należy jednak podkreślić, że obecnie dostępne dane naukowe nie potwierdzają jednoznacznie zasadności stosowania adenozyny u dzieci z tymi schorzeniami.¹⁴

Działania niepożądane u dzieci

W literaturze medycznej opisano łącznie 6 przypadków arytmii wywołanych adenozyną u dzieci w wieku od 0 do 16 roku życia z ujawnionym lub ukrytym zespołem WPW. Wśród tych przypadków odnotowano:¹⁵

• 3 przypadki migotania przedsionków
• 2 przypadki trzepotania przedsionków
• 1 przypadek migotania komór

¹⁶

W 3 z tych przypadków arytmie ustąpiły samoistnie, natomiast pozostałe 3 wymagały interwencji farmakologicznej (zastosowanie amiodaronu) lub połączenia terapii farmakologicznej z kardiowersją.¹⁷

Zastosowanie diagnostyczne u dzieci

Adenozyna była również stosowana jako pomoc diagnostyczna przy ocenie szerokich lub wąskich zespołów częstoskurczów nadkomorowych u dzieci, przy zastosowaniu takich samych dawek jak w leczeniu częstoskurczów nadkomorowych. Mimo że adenozyna nie konwertuje trzepotania przedsionków, migotania przedsionków czy częstoskurczu komorowego w rytm zatokowy, to zwolnienie przewodnictwa przedsionkowo-komorowego ułatwia zbadanie aktywności przedsionków. Jednakże, aktualnie dostępne dane naukowe nie dają wystarczających podstaw do rekomendowania stosowania adenozyny u dzieci i młodzieży w celach diagnostycznych.¹⁸