Działania niepożądane
Adenozyna

Działania niepożądane adenozyny

Adenozyna jest substancją stosowaną głównie w postaci roztworu do wstrzykiwań dożylnych (3 mg/ml), dostępną w preparatach takich jak Adenocor czy Adenosine Kabi. Pomimo korzyści terapeutycznych, stosowanie adenozyny wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które mogą wystąpić u pacjentów. Większość z tych działań ma charakter łagodny i krótkotrwały (utrzymują się krócej niż 1 minutę), jednak w niektórych przypadkach mogą wystąpić poważne reakcje, zagrażające zdrowiu i życiu pacjenta.^{1 2}

Działania niepożądane w układzie sercowo-naczyniowym

Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi adenozyny są te związane z układem sercowo-naczyniowym. Wpływ kardiologiczny adenozyny wynika z jej mechanizmu działania i może manifestować się w różnorodny sposób.³

Do bardzo często występujących zaburzeń serca należą: bradykardia, zahamowanie zatokowe, blok przedsionkowo-komorowy, dodatkowe skurcze przedsionkowe, uczucie nieregularnego bicia serca oraz zaburzenia pobudliwości komór, takie jak dodatkowe skurcze komorowe czy częstoskurcz komorowy. Niezbyt często obserwuje się częstoskurcz zatokowy oraz kołatanie serca.⁴

Szczególnie niebezpieczne są bardzo rzadko występujące zaburzenia, takie jak ciężka bradykardia nie reagująca na atropinę, wymagająca tymczasowego zastosowania stymulatora serca, migotanie przedsionków, torsade de pointes oraz migotanie komór.^{5 6}

Z częstością nieznaną może wystąpić asystolia (zatrzymanie czynności serca), czasem ze skutkiem śmiertelnym, szczególnie u chorych z współwystępującą chorobą niedokrwienną serca lub innymi zaburzeniami czynności serca. Ponadto odnotowano przypadki zawału mięśnia sercowego, także z uniesieniem odcinka ST, zwłaszcza u pacjentów z zaawansowaną chorobą tętnic wieńcowych (CAD) oraz skurcz tętnic wieńcowych, mogący prowadzić do zawału.⁷

W obrębie układu naczyniowego bardzo często obserwuje się zaczerwienienie twarzy. Z nieznaną częstością występowania odnotowuje się niedociśnienie tętnicze, czasem ciężkie, udar mózgu lub przemijający mózgowy napad niedokrwienny, wtórnie do hemodynamicznych efektów adenozyny w tym niedociśnienia.^{8 9}

Działania niepożądane w układzie oddechowym

W zakresie układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia bardzo często występuje duszność lub uczucie potrzeby głębokiego wdechu. Niezbyt często dochodzi do hiperwentylacji.^{10 11}

Bardzo rzadko może wystąpić skurcz oskrzeli, natomiast z częstością nieznaną odnotowuje się niewydolność oddechową, bezdech i (lub) zatrzymanie oddechu. Warto podkreślić, że obserwowano przypadki niewydolności oddechowej, skurczu oskrzeli, bezdechu i zatrzymania oddychania ze skutkiem śmiertelnym.^{12 13}

Działania niepożądane w układzie nerwowym

W zakresie zaburzeń układu nerwowego często występują bóle głowy, zawroty głowy oraz uczucie pustki w głowie. Niezbyt często pojawia się uczucie ucisku w głowie.^{14 15}

Bardzo rzadko obserwuje się przemijające, szybko i samoistnie ustępujące zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Z nieznaną częstością występowania odnotowuje się utratę przytomności, omdlenie oraz drgawki, szczególnie u osób chorych ze skłonnością do drgawek.^{16 17}

Inne działania niepożądane

W zakresie zaburzeń psychicznych często występuje lęk.^{18 19}

Dotyczące zaburzeń oka, niezbyt często występuje niewyraźne widzenie.^{20 21}

W obrębie zaburzeń żołądka i jelit często występują nudności, niezbyt często pojawia się metaliczny smak/posmak w ustach, a z nieznaną częstością mogą wystąpić wymioty.^{22 23}

W zakresie zaburzeń ogólnych i stanów w miejscu podania bardzo często odnotowuje się uczucie ucisku i (lub) bólu w klatce piersiowej, uczucie zaciskania i (lub) gniecenia w klatce piersiowej. Często występuje uczucie pieczenia. Niezbyt często obserwuje się nadmierną potliwość, uczucie ogólnego dyskomfortu, osłabienie i ból. Bardzo rzadko pojawią się odczyny w miejscu wstrzyknięcia.^{24 25}

W zakresie zaburzeń układu immunologicznego z nieznaną częstością występowania odnotowuje się reakcje anafilaktyczne (włącznie z obrzękiem naczynioruchowym i reakcjami skórnymi takimi jak pokrzywka i wysypka).^{26 27}

Kontrola działań niepożądanych

W celu przerwania działań niepożądanych adenozyny można podać dożylnie metyloksantyny takie jak aminofilina lub teofilina (w dawce od 50 do 125 mg w powolnym wstrzyknięciu dożylnym).²⁸

Tabela działań niepożądanych adenozyny

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie adenozyny wiąże się z szeregiem potencjalnie niebezpiecznych działań niepożądanych, które mogą w niektórych przypadkach zagrażać życiu pacjenta. Do najpoważniejszych należą:^{29 30}

Groźne powikłania kardiologiczne

Asystolia i zatrzymanie czynności serca są najpoważniejszymi działaniami niepożądanymi, mogącymi zakończyć się zgonem. Szczególnie narażeni są pacjenci z współistniejącą chorobą niedokrwienną serca lub innymi zaburzeniami czynności serca. W przypadku wystąpienia ciężkiej bradykardii, należy liczyć się z koniecznością tymczasowego zastosowania stymulatora serca.³¹

Zawał mięśnia sercowego może wystąpić szczególnie u pacjentów z zaawansowaną chorobą tętnic wieńcowych. Mechanizm tego działania niepożądanego wiąże się ze skurczem tętnic wieńcowych.^{32 33}

Groźne zaburzenia rytmu serca takie jak migotanie przedsionków, torsade de pointes czy migotanie komór mogą wymagać natychmiastowej interwencji kardiologicznej.^{34 35}

Powikłania neurologiczne

Udar mózgu lub przemijający napad niedokrwienny mózgu może wystąpić jako wtórny efekt spadku ciśnienia tętniczego wywołanego adenozyną.³⁶

Drgawki mogą wystąpić u osób ze skłonnością do napadów padaczkowych, dlatego u tych pacjentów należy zachować szczególną ostrożność podczas podawania adenozyny.^{37 38}

Powikłania oddechowe

Niewydolność oddechowa, skurcz oskrzeli, bezdech i zatrzymanie oddechu to najgroźniejsze działania niepożądane dotyczące układu oddechowego, mogące zakończyć się zgonem. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z przewlekłymi chorobami płuc, zwłaszcza astmą.^{39 40}

Reakcje alergiczne

Reakcje anafilaktyczne, w tym obrzęk naczynioruchowy i reakcje skórne (pokrzywka, wysypka), wymagają natychmiastowego przerwania podawania adenozyny i wdrożenia odpowiedniego leczenia.^{41 42}

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych adenozyny, które wymagają interwencji, należy rozważyć podanie dożylne metyloksantyn, takich jak aminofilina lub teofilina (w dawce od 50 do 125 mg w powolnym wstrzyknięciu dożylnym), które są antagonistami receptorów adenozynowych.⁴³

Działania niepożądane adenozyny są zwykle samoograniczające się ze względu na bardzo krótki okres półtrwania substancji, jednak w przypadku wystąpienia ciężkich reakcji konieczne może być wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego i podtrzymującego funkcje życiowe.^{44 45}