Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Adenozyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania adenozyny

Adenozyna jest substancją aktywną stosowaną w warunkach klinicznych, głównie w leczeniu częstoskurczu nadkomorowego. Ze względu na jej potencjał wywoływania istotnych działań niepożądanych, stosowanie preparatów zawierających adenozynę (Adenocor, Adenosine Kabi) wymaga zachowania szeregu środków ostrożności oraz znajomości specjalnych ostrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa terapii.^{1 2}

Warunki stosowania adenozyny i konieczność monitorowania

Ze względu na ryzyko wystąpienia przemijających zaburzeń rytmu serca podczas przywracania rytmu zatokowego, adenozynę należy podawać wyłącznie w warunkach szpitalnych. Niezbędne jest zapewnienie możliwości ciągłego monitorowania elektrokardiograficznego oraz natychmiastowego dostępu do sprzętu do resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Podczas podawania leku bezwzględnie konieczne jest ciągłe monitorowanie EKG, co wynika z możliwości wystąpienia zagrażających życiu zaburzeń rytmu serca.^{3 4}

Wpływ na ciśnienie tętnicze i ostrożność u pacjentów kardiologicznych

Adenozyna powoduje przemijający spadek ciśnienia tętniczego, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas jej stosowania u pacjentów z określonymi schorzeniami kardiologicznymi. Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności u pacjentów ze:^{5 6}

• Zwężeniem głównego pnia lewej tętnicy wieńcowej – ze względu na ryzyko pogłębienia niedokrwienia
• Nieskorygowaną hipowolemią – gdyż spadek ciśnienia może być pogłębiony
• Zwężeniem zastawek serca – spadek ciśnienia może pogorszyć hemodynamikę
• Przeciekiem lewo-prawym – ryzyko nasilenia przecieku przy spadku ciśnienia
• Zapaleniem osierdzia lub wysiękiem w worku osierdziowym – może dojść do pogorszenia funkcji hemodynamicznej
• Dysfunkcją układu autonomicznego – nieprawidłowa odpowiedź na zmiany ciśnienia
• Zwężeniem tętnic szyjnych z niewydolnością naczyniowo-mózgową – ryzyko pogorszenia perfuzji mózgowej

^{7 8}

Stosowanie u pacjentów po zawale i z niewydolnością serca

Szczególną ostrożność należy zachować stosując adenozynę u pacjentów z niedawno przebytym zawałem mięśnia sercowego lub ciężką niewydolnością serca. W tych przypadkach adenozyna może pogorszyć funkcję hemodynamiczną i doprowadzić do destabilizacji stanu pacjenta.^{9 10}

Zaburzenia przewodzenia

Zachowanie ostrożności jest wymagane u pacjentów z niewielkiego stopnia zaburzeniami przewodzenia (blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia, blok odnogi pęczka Hisa), które mogą przejściowo ulec nasileniu podczas wlewu adenozyny. Należy monitorować czynność elektryczną serca, aby wcześnie wykryć potencjalne pogorszenie przewodzenia.^{11 12}

Stosowanie w migotaniu i trzepotaniu przedsionków

Adenozynę należy stosować z ostrożnością u pacjentów z migotaniem lub trzepotaniem przedsionków, szczególnie u tych z dodatkowym szlakiem przewodzenia. W tych przypadkach istnieje ryzyko zwiększonego przewodzenia przez nieprawidłowy szlak, co może prowadzić do niebezpiecznych arytmii.^{13 14}

Ryzyko ciężkiej bradykardii

Obserwowano rzadkie przypadki ciężkiej bradykardii po podaniu adenozyny. Część z tych przypadków wystąpiła u pacjentów we wczesnym okresie po transplantacji serca, a w pozostałych przypadkach występowała ukryta postać choroby węzła zatokowo-przedsionkowego. Wystąpienie ciężkiej bradykardii należy traktować jako sygnał ostrzegawczy współistniejącej choroby. Ważne jest, aby pamiętać, że ciężka bradykardia zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia częstoskurczu typu torsade de pointes, szczególnie u pacjentów z wydłużonym odstępem QT.^{15 16}

Pacjenci po transplantacji serca

U pacjentów we wczesnym okresie po przeszczepie serca (krótszym niż 1 rok) obserwowano zwiększoną wrażliwość mięśnia sercowego na adenozynę. W związku z tym należy rozważyć zmniejszenie dawki lub ścisłe monitorowanie u tych pacjentów.^{17 18}

Interakcja z dipirydamolem

Dipirydamol jest inhibitorem wychwytu adenozyny i może znacząco nasilać jej działanie. Z tego powodu pacjentom leczonym dipirydamolem nie należy podawać adenozyny. Jeżeli zastosowanie adenozyny jest absolutnie konieczne, należy odstawić dipirydamol na co najmniej 24 godziny przed podaniem adenozyny lub znacząco zmniejszyć jej dawkę.^{19 20}

Ryzyko skurczu oskrzeli

Adenozyna może wywołać lub nasilić skurcz oskrzeli u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). Z tego powodu należy zachować szczególną ostrożność u tych pacjentów, a w przypadku pacjentów z aktywną astmą oskrzelową lub skurczem oskrzeli adenozyna jest przeciwwskazana.^{21 22}

Ryzyko drgawek

Adenozyna może wywołać drgawki u pacjentów ze skłonnością do ich występowania. Pacjentów z napadami drgawkowymi w wywiadzie należy starannie monitorować podczas podawania adenozyny, aby wcześnie wykryć i właściwie zareagować na ewentualne napady.^{23 24}

Pacjenci z wydłużonym odstępem QT

Ze względu na możliwość wystąpienia torsade de pointes, preparaty zawierające adenozynę należy stosować z ostrożnością u pacjentów z wydłużonym odstępem QT, zarówno wrodzonym, jak i nabytym (w następstwie stosowania leków lub pochodzenia metabolicznego). Adenosine Kabi jest przeciwwskazany do stosowania u pacjentów z zespołem długiego QT.^{25 26}

Wskazania do natychmiastowego przerwania podawania adenozyny

Należy natychmiast przerwać podawanie adenozyny w przypadku wystąpienia następujących objawów:^{27 28}

• Niewydolności oddechowej (mogącej prowadzić do zgonu)
• Asystolii – zatrzymania czynności serca (mogącego prowadzić do zgonu)
• Bolesnej dławicy piersiowej
• Ciężkiej bradykardii
• Ciężkiego niedociśnienia tętniczego

^{29 30}

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Adenozyna może wywołać arytmie przedsionkowe i tym samym może prowadzić do przyspieszenia komorowego u dzieci z zespołem Wolffa-Parkinsona-White’a (zespół WPW). Należy zachować szczególną ostrożność w tej populacji i starannie monitorować rytm serca.³¹

Nie ustalono skuteczności podania śródkostnego adenozyny u dzieci, dlatego należy preferować inne drogi podania.^{32 33}

Zawartość sodu w preparatach adenozyny

Preparaty zawierające adenozynę zawierają sód, co należy uwzględnić u pacjentów ze zmniejszoną czynnością nerek oraz u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie. Adenocor zawiera 3,54 mg sodu na 1 ml (w postaci 9 mg chlorku sodu na ml), natomiast Adenosine Kabi zawiera około 9 mg chlorku sodu w 1 ml roztworu (co odpowiada 3,54 mg sodu na ml).^{34 35}

Produkt Adenocor zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na fiolkę, co oznacza, że produkt uznaje się za „wolny od sodu”.³⁶

Metabolizm adenozyny

Skuteczność adenozyny nie ulega zmianie w przypadku niewydolności nerek lub wątroby, ponieważ metabolizm egzogennej adenozyny nie zachodzi w tych narządach. Informacja ta jest istotna przy planowaniu leczenia u pacjentów z upośledzeniem funkcji tych narządów.³⁷