Wpływ azacytydyny na płodność, ciążę i laktację

Zassida (azacytydyna) jako lek przeciwnowotworowy wywiera specyficzny wpływ na zdolności reprodukcyjne, przebieg ciąży oraz możliwość karmienia piersią. Poniższe informacje stanowią kompleksowe wytyczne, które należy przekazać pacjentkom w wieku rozrodczym, kobietom w ciąży, karmiącym oraz mężczyznom planującym posiadanie potomstwa podczas terapii azacytydyną.¹

Zalecenia antykoncepcyjne

Kobiety w wieku rozrodczym oraz mężczyźni stosujący azacytydynę muszą być poinformowani o konieczności stosowania skutecznych metod antykoncepcji w trakcie całego okresu leczenia oraz przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu terapii. Jest to okres, w którym lek oraz jego metabolity mogą nadal wpływać na materiał genetyczny komórek rozrodczych.²

Azacytydyna a ciąża

Dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania azacytydyny u kobiet w ciąży są niewystarczające do jednoznacznej oceny bezpieczeństwa leku. Istotne jest natomiast, że badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych (myszy) wykazały toksyczny wpływ azacytydyny na procesy reprodukcyjne. Należy uznać, że potencjalne ryzyko dla płodu ludzkiego nie zostało w pełni określone.³

Ze względu na mechanizm działania azacytydyny oraz wyniki badań na zwierzętach, lek ten nie powinien być stosowany podczas ciąży, a w szczególności w pierwszym trymestrze, gdy zachodzą kluczowe procesy organogenezy. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy zastosowanie leku jest bezwzględnie konieczne.⁴

Lekarz prowadzący musi dokładnie przeanalizować każdy indywidualny przypadek, starannie rozważając stosunek potencjalnych korzyści terapeutycznych do możliwego ryzyka dla rozwijającego się płodu. Decyzja o zastosowaniu azacytydyny u kobiety ciężarnej powinna być podjęta po szczegółowej analizie stanu klinicznego pacjentki oraz stopnia zaawansowania choroby nowotworowej.⁵

Azacytydyna a karmienie piersią

Aktualne dane naukowe nie dostarczają jednoznacznych informacji, czy azacytydyna i/lub jej metabolity przenikają do mleka kobiecego. Wobec braku danych potwierdzających bezpieczeństwo preparatu dla noworodków i niemowląt, a także ze względu na możliwość wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u karmionego dziecka, karmienie piersią jest przeciwwskazane w trakcie całego okresu leczenia azacytydyną.⁶

Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności zaprzestania karmienia piersią na czas leczenia lub rozważenia alternatywnej metody żywienia dziecka, jeśli terapia azacytydyną jest niezbędna.

Wpływ na płodność

Brakuje jednoznacznych danych dotyczących wpływu azacytydyny na płodność u ludzi. Jednak badania na modelach zwierzęcych wykazały istotne działania niepożądane związane ze stosowaniem tego leku, które wpływały na płodność u samców.⁷

W związku z potencjalnym ryzykiem upośledzenia płodności, lekarz powinien przekazać pacjentom płci męskiej następujące zalecenia:

• Unikanie zapłodnienia partnerki podczas całego okresu leczenia azacytydyną
• Stosowanie skutecznych metod antykoncepcji w trakcie leczenia oraz przez minimum 3 miesiące po jego zakończeniu⁸

Zachowanie płodności przed rozpoczęciem leczenia

Ze względu na potencjalne ryzyko długotrwałego lub nieodwracalnego wpływu azacytydyny na płodność, lekarz powinien przed rozpoczęciem terapii doradzić pacjentom płci męskiej rozważenie możliwości kriokonserwacji nasienia. Pacjent powinien zostać skierowany do specjalistycznych ośrodków zajmujących się przechowywaniem materiału genetycznego, gdzie uzyska profesjonalne poradnictwo w tym zakresie.⁹

Informacje podsumowujące dla personelu medycznego

Lekarz prowadzący terapię azacytydyną (Zassida) jest zobowiązany do przekazania pacjentom kompleksowych informacji dotyczących wpływu leku na płodność, ciążę i laktację, obejmujących:

1. Konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji przez kobiety i mężczyzn w trakcie terapii oraz przez 3 miesiące po jej zakończeniu
2. Przeciwwskazania do stosowania leku w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, z wyjątkiem sytuacji, gdy korzyści przewyższają ryzyko
3. Przeciwwskazania do karmienia piersią podczas terapii
4. Potencjalne ryzyko negatywnego wpływu na płodność u mężczyzn
5. Możliwości przechowania nasienia przed rozpoczęciem leczenia

Każda decyzja dotycząca terapii azacytydyną u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych, karmiących lub planujących ciążę, powinna być podejmowana indywidualnie, po starannej ocenie stanu klinicznego i rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka.¹⁰