Działania niepożądane leku Xalacom

Xalacom, preparat złożony zawierający 0,05 mg latanoprostu i 5 mg tymololu (w postaci maleinianu) w 1 ml roztworu, może wywoływać szereg działań niepożądanych wynikających z zawartości obu substancji czynnych. Działania te dotyczą zarówno struktur oka, jak i mogą mieć charakter ogólnoustrojowy, co wynika z wchłaniania składników leku do krwiobiegu po podaniu miejscowym do oka.¹

Miejscowe działania niepożądane

Najczęstszym i najbardziej charakterystycznym działaniem niepożądanym Xalacomu jest nasilenie pigmentacji tęczówki, które może mieć charakter trwały. Badania kliniczne wykazały, że taka zmiana występuje u znaczącego odsetka pacjentów – w kluczowym badaniu klinicznym Xalacomu u 16-20% pacjentów, natomiast w długoterminowym, pięcioletnim badaniu otwartym z latanoprostem, odsetek ten wzrósł do 33% pacjentów.²

Inne działania niepożądane dotyczące narządu wzroku związane ze składnikiem latanoprost mają najczęściej przemijający charakter i występują podczas aplikacji preparatu do oka.³

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Ze względu na zawartość tymololu, będącego β-adrenolitykiem, Xalacom może powodować poważne ogólnoustrojowe działania niepożądane, mimo miejscowego stosowania do oka. Do najistotniejszych klinicznie należą:⁴

• Bradykardia – zwolnienie czynności serca
• Zaburzenia rytmu serca – nieprawidłowości w elektrycznej aktywności mięśnia sercowego
• Zastoinowa niewydolność serca – upośledzenie funkcji serca jako pompy
• Skurcz oskrzeli – zwężenie dróg oddechowych
• Reakcje alergiczne – nadwrażliwość na składniki preparatu

Należy podkreślić, że przypadki wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych po podaniu miejscowym (do oka) tymololu występują rzadziej niż po podaniu ogólnym tego leku.⁵

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych leku Xalacom zostały pogrupowane według częstości występowania zgodnie z powszechnie przyjętą klasyfikacją:⁶

• Bardzo często (≥1/10) – występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) – występują u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) – występują u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów
• Częstość nieznana – nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Chociaż brak jest dokładnych danych dotyczących przedawkowania produktu Xalacom u ludzi, na podstawie właściwości farmakologicznych składników można przewidzieć potencjalne objawy i wdrożyć odpowiednie postępowanie.⁷

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie tymololu może manifestować się następującymi objawami ogólnoustrojowymi:⁸

• Bradykardia – znaczne zwolnienie czynności serca
• Niedociśnienie tętnicze – spadek ciśnienia krwi poniżej wartości prawidłowych
• Nagły skurcz oskrzeli – ostre zwężenie dróg oddechowych, zagrażające życiu
• Zatrzymanie akcji serca – najpoważniejsze powikłanie, bezpośrednio zagrażające życiu

W przypadku przedawkowania latanoprostu, poza miejscowym podrażnieniem oka i przekrwieniem spojówek, nie zaobserwowano innych poważnych działań niepożądanych dotyczących oczu ani objawów ogólnoustrojowych.⁹

Leczenie przedawkowania

W przypadku przedawkowania Xalacomu zalecane jest leczenie objawowe i podtrzymujące.¹⁰

W sytuacji przypadkowego spożycia preparatu:¹¹

• W razie potrzeby można wykonać płukanie żołądka
• Należy mieć na uwadze, że tymolol nie jest łatwo usuwany poprzez dializę
• Latanoprost jest w większości metabolizowany podczas pierwszego przejścia przez wątrobę

Badania z dożylnym podaniem latanoprostu u zdrowych ochotników wykazały, że dawka 3 μg/kg masy ciała nie wywoływała żadnych objawów, natomiast większe dawki (5,5-10 μg/kg) powodowały nudności, bóle brzucha, zawroty głowy, zmęczenie, uderzenia gorąca i nadmierne pocenie. Objawy te miały łagodne do umiarkowanego nasilenie i ustępowały samoistnie w ciągu 4 godzin po zakończeniu wlewu, bez konieczności wdrażania leczenia.¹²

Wnioski kliniczne

Lek Xalacom, zawierający kombinację latanoprostu i tymololu, charakteryzuje się złożonym profilem działań niepożądanych wynikającym z właściwości farmakologicznych obu substancji czynnych. Najbardziej charakterystycznym efektem niepożądanym jest nasilenie pigmentacji tęczówki, które może być nieodwracalne. Z kolei najpoważniejsze działania niepożądane związane są z ogólnoustrojowym działaniem tymololu i dotyczą układu sercowo-naczyniowego oraz oddechowego.

Kluczowe jest monitorowanie pacjentów, szczególnie z chorobami współistniejącymi (astma, POChP, zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca), pod kątem potencjalnych ogólnoustrojowych działań niepożądanych pomimo miejscowego podania leku do oka. Należy również informować pacjentów o możliwości wystąpienia zmiany zabarwienia tęczówki oraz instruować, jak prawidłowo stosować lek, aby zminimalizować wchłanianie ogólnoustrojowe.