Właściwości farmakodynamiczne melatoniny

Melatonina należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej kodem ATC: N05CH01. Jest naturalnym hormonem wykazującym również właściwości przeciwutleniające. Fizjologicznie melatonina produkowana przez szyszynkę pełni kluczową rolę w synchronizacji rytmu dobowego organizmu z naturalnym cyklem światła i ciemności. Profil wydzielania endogennej melatoniny charakteryzuje się znaczącym wzrostem stężenia w osoczu krwi wkrótce po zapadnięciu zmroku, z osiągnięciem wartości szczytowych około godziny 02:00-04:00, po czym następuje stopniowy spadek do najniższych poziomów o świcie. Szczytowe wydzielanie melatoniny występuje w fazie przeciwstawnej do intensywności światła dziennego, które stanowi główny czynnik regulujący utrzymanie prawidłowego rytmu dobowego wydzielania tego hormonu.¹

Mechanizm działania

Przyjmuje się, że farmakologiczny mechanizm działania melatoniny opiera się na interakcji z receptorami MT1, MT2 oraz MT3. Szczególne znaczenie przypisuje się receptorom MT1 i MT2, które odgrywają istotną rolę w regulacji procesów snu oraz ogólnej koordynacji rytmu dobowego.²

Działanie farmakodynamiczne

Melatonina wykazuje wyraźne działanie nasenne i uspokajające, zwiększając jednocześnie skłonność do zaśnięcia. Interesującą właściwością farmakodynamiczną melatoniny jest jej zdolność do modulacji dobowego rytmu wydzielania endogennej melatoniny – podanie egzogennej melatoniny we wcześniejszej lub późniejszej fazie względem fizjologicznego nocnego szczytu wydzielania może odpowiednio przyspieszyć lub opóźnić rytm dobowy.³

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Istotne dane dotyczące skuteczności klinicznej i bezpieczeństwa stosowania melatoniny uzyskano w populacji dzieci i młodzieży z ADHD i współistniejącymi zaburzeniami snu. Przeprowadzono 4-tygodniowe, randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo, obejmujące 105 dzieci w wieku od 6 do 12 lat z diagnozą ADHD, które nie przyjmowały leków stymulujących i u których występowała przewlekła bezsenność manifestująca się trudnościami z zasypianiem.⁴

W badaniu zastosowano zróżnicowane dawkowanie melatoniny w zależności od masy ciała pacjentów:

• 3 mg melatoniny u dzieci o masie ciała poniżej 40 kg (n=44)
• 6 mg melatoniny u dzieci o masie ciała powyżej 40 kg (n=9)

Preparat zastosowano w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, porównując efekty z placebo.<sup data-drug="Voquily" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Uczestnicy badania otrzymywali melatoninę (3 mg przy masie ciała 40 kg [n = 9]), w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, lub placebo.”>5

Wyniki badania klinicznego

Przeprowadzone badanie wykazało znaczącą skuteczność melatoniny w poprawie parametrów snu u dzieci z ADHD i bezsennością. Na podstawie pomiarów aktygraficznych stwierdzono, że:

• Czas zasypiania uległ skróceniu średnio o 26,9 ±47,8 minuty w grupie otrzymującej melatoninę, podczas gdy w grupie placebo odnotowano opóźnienie o 10,5 ±37,4 minuty (p <0,0001)
• Przyspieszenie zasypiania o ponad 30 minut osiągnięto u 48,8% dzieci przyjmujących melatoninę, w porównaniu do zaledwie 12,8% w grupie placebo (p=0,001)
• Całkowity czas snu wydłużył się średnio o 19,8 ±61,9 minuty w grupie melatoniny, podczas gdy w grupie placebo uległ skróceniu o 13,6 ±50,6 minuty (p=0,01)
• W porównaniu do grupy placebo, pacjenci przyjmujący melatoninę doświadczyli statystycznie istotnego skrócenia okresu zasypiania (p=0,001) oraz zwiększenia efektywności snu (p=0,01)
• Subiektywna ocena trudności w zasypianiu zmniejszyła się o 1,2 ±1,3 punktu (co stanowi redukcję o 35,3% względem wartości wyjściowej) w grupie melatoniny, w porównaniu do redukcji o zaledwie 0,1 ±0,8 punktu (4,3% względem wartości wyjściowej) w grupie placebo (p <0,0001)

Istotne jest, że w badaniu nie zaobserwowano znaczącego wpływu stosowania melatoniny na zachowanie, funkcje poznawcze oraz ocenianą jakość życia pacjentów.<sup data-drug="Voquily" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Aktygraficznie oszacowane zaśnięcie następowało średnio szybciej o 26,9 ±47,8 minuty po podaniu melatoniny, przy czym w przypadku placebo zaobserwowano opóźnienie na poziomie 10,5 ± 37,4 minuty (p 30 minut, w porównaniu do 12,8% w przypadku placebo (p = 0,001). W przypadku podawania melatoniny zaobserwowano wydłużenie średniego całkowitego czasu snu wynoszące 19,8 ± 61,9 minuty, a w przypadku placebo skrócenie wynoszące 13,6 ± 50,6 minuty (p = 0,01). W porównaniu do grupy przyjmującej placebo, grupa z melatoniną wykazywała skrócenie okresu zasypiania (p = 0,001) i zwiększenie efektywności snu (p = 0,01). Średnia ocena trudności w zasypianiu zmniejszyła się o 1,2 ± 1,3 punktu (35,3% względem wartości wyjściowej) w przypadku stosowania melatoniny oraz o 0,1 ± 0,8 punktu (4,3% względem wartości wyjściowej) w przypadku placebo (p 6