Właściwości farmakodynamiczne leku Vellofent

Vellofent należy do grupy farmakoterapeutycznej pochodnych fenylopiperydyny i został sklasyfikowany pod kodem ATC: N02AB03. Substancją czynną leku jest fentanyl, dostępny w postaci tabletki podjęzykowej w sześciu mocach dawkowania: 67 μg, 133 μg, 267 μg, 400 μg, 533 μg oraz 800 μg.¹

Mechanizm działania

Fentanyl jest silnym opioidowym lekiem przeciwbólowym, którego działanie polega głównie na interakcji z receptorami opioidowymi typu μ (mu). Mechanizm ten stanowi podstawę jego efektów terapeutycznych oraz potencjalnych działań niepożądanych.²

Działanie farmakodynamiczne

Głównym efektem terapeutycznym fentanylu jest zniesienie bólu oraz uspokojenie pacjenta. Poza tymi podstawowymi działaniami, lek może wywoływać szereg drugorzędnych efektów farmakologicznych, do których należą:³

• Depresja oddechowa – hamowanie czynności ośrodka oddechowego
• Bradykardia – zwolnienie czynności serca
• Hipotermia – obniżenie temperatury ciała
• Zaparcie – spowolnienie perystaltyki jelit
• Zwężenie źrenicy oka – mioza
• Uzależnienie fizyczne – przy długotrwałym stosowaniu
• Euforia – stan podwyższonego nastroju

Zależność od stężenia w osoczu

Efekt przeciwbólowy fentanylu wykazuje bezpośrednią korelację z jego stężeniem w osoczu krwi. Wraz z rozwojem tolerancji na opioidy obserwuje się zwiększenie zarówno stężenia skutecznego, jak i stężenia odpowiadającego za działanie toksyczne leku. Tempo rozwoju tolerancji jest wysoce zindywidualizowane, co uzasadnia konieczność dostosowania dawkowania produktu Vellofent do indywidualnych potrzeb pacjenta.⁴

Wpływ na układ oddechowy

Wszystkie leki działające jako agoniści receptorów opioidowych μ, włączając fentanyl, mogą wywoływać depresję oddechową, której nasilenie jest zależne od dawki. Ryzyko wystąpienia tego działania niepożądanego jest znacząco obniżone u pacjentów poddawanych długotrwałej terapii opioidami, u których rozwija się tolerancja na efekt depresyjny tych leków na układ oddechowy.⁵

Wpływ na układ moczowy

W przypadku układu moczowego, opioidy – w tym fentanyl – powodują zwykle wzrost napięcia mięśni gładkich. Efekty kliniczne tego działania mogą być zróżnicowane i obejmować zarówno zwiększoną potrzebę oddawania moczu (częstomocz), jak i trudności w jego oddawaniu (retencję moczu).⁶

Wpływ na układ pokarmowy

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, wywiera istotny wpływ na układ pokarmowy poprzez zwiększenie napięcia oraz zmniejszenie skurczów propulsywnych mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Konsekwencją tych działań jest wydłużenie czasu pasażu jelitowego, co może prowadzić do zaparć.⁷

Wpływ na układ hormonalny

Opioidy mogą wpływać na funkcjonowanie dwóch głównych osi hormonalnych: osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz osi podwzgórze-przysadka-gonady. Wśród obserwowanych zmian biochemicznych można wymienić:⁸

• Zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy krwi
• Zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu
• Zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu

Te zmiany hormonalne mogą manifestować się klinicznie poprzez różnorodne objawy przedmiotowe i podmiotowe u pacjentów.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania kliniczne

Ocenę skuteczności i bezpieczeństwa stosowania produktu Vellofent przeprowadzono w randomizowanym badaniu klinicznym o charakterze skrzyżowanym, podwójnie zaślepionym, z grupą kontrolną placebo. W badaniu uczestniczyło 91 dorosłych pacjentów leczonych opioidami z powodu bólu nowotworowego, u których występowało od 1 do 4 epizodów bólu przebijającego (BTP) dziennie.¹⁰

Pierwszorzędowy punkt końcowy

Jako pierwszorzędowy punkt końcowy badania przyjęto średnią wartość sumy różnic w intensywności bólu (SPID30 – sum of pain intensity differences) ocenianą w okresie 30 minut od podania dawki leku. Analiza statystyczna wykazała statystycznie znamienną różnicę na korzyść fentanylu w porównaniu z placebo (p<0,0001).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Pierwszorzędowym punktem końcowym była średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (ang. SPID30 – sum of pain intensity differences 30), która była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p11

Oceniano również średnią wartość sumy różnic w intensywności bólu w okresie 6-60 minut od podania badanego leku, która również była statystycznie istotnie wyższa w grupie otrzymującej Vellofent w porównaniu z placebo (p = 0,02 w 6. minucie i p <0,0001 w 60. minucie).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 6 – 60 minut od podania pacjentowi dawki badanego leku również była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p = 0,02 po 6 minutach i p 12

Drugorzędowe punkty końcowe

W ramach drugorzędowych punktów końcowych oceniano kilka parametrów wykazujących skuteczność produktu Vellofent:¹³

1. Średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID – pain intensity difference) mierzona w przedziale czasowym 6-60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonego fentanylem była statystycznie istotnie wyższa w porównaniu do placebo (p = 0,003 i p <0,0001 odpowiednio).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID ang. pain intensity difference) badanej w okresie 6 – 60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonych fentanylem była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,003 i p 14
2. Średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem, oceniane w okresie 6-60 minut od podania dawki, wykazały statystycznie znamienną przewagę nad placebo (odpowiednio p = 0,002 i p <0,0001).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem badanego w okresie 6 – 60 minut od podania dawki była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,002 i p 15
3. Pacjenci otrzymujący Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego (BTP) znacznie rzadziej wymagali stosowania dodatkowego doraźnego leczenia przeciwbólowego w porównaniu z pacjentami otrzymującymi placebo.¹⁶
4. U pacjentów stosujących Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego odnotowano znaczące zmniejszenie nasilenia bólu (≥33% i ≥50%) już w ciągu 15 i 30 minut od podania leku.¹⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Nie przeprowadzono badań dotyczących stosowania leku Vellofent w populacji pediatrycznej, w związku z czym brak jest danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania tego produktu u dzieci i młodzieży.¹⁸