Właściwości farmakodynamiczne
Vellofent 267 mcg

Właściwości farmakodynamiczne fentanylu

Fentanyl, substancja czynna produktu Vellofent, należy do grupy farmakoterapeutycznej pochodnych fenylopiperydyny, oznaczonej kodem ATC: N02AB03. Jest to opioidowy lek przeciwbólowy, którego główny mechanizm działania opiera się na interakcji z receptorem opioidowym μ.¹

Podstawowe działanie terapeutyczne

Zasadniczym działaniem leczniczym fentanylu jest zniesienie bólu i uspokojenie. Te podstawowe efekty farmakologiczne stanowią główny powód zastosowania klinicznego tej substancji w terapii bólu nowotworowego, w tym bólu przebijającego.²

Drugorzędne działania farmakologiczne

Oprócz podstawowych efektów przeciwbólowych, fentanyl wywołuje szereg drugorzędnych działań farmakologicznych, które należy uwzględnić podczas terapii. Obejmują one:³

• Depresję oddechową – efekt zależny od dawki, mniej wyrażony u pacjentów z rozwijającą się tolerancją
• Bradykardię – zwolnienie rytmu serca
• Hipotermię – obniżenie temperatury ciała
• Zaparcie – wynikające z wpływu na perystaltykę jelit
• Zwężenie źrenicy oka (mioza)
• Uzależnienie fizyczne – efekt charakterystyczny dla opioidów
• Euforię – uczucie dobrego samopoczucia

Zależność stężenia od efektu terapeutycznego

Skuteczność przeciwbólowa fentanylu wykazuje bezpośrednią korelację z jego stężeniem w osoczu. Warto podkreślić, że zarówno stężenie skuteczne, jak i stężenie odpowiadające za działanie toksyczne zwiększają się proporcjonalnie wraz z rozwojem tolerancji na opioidy. Szybkość rozwoju tej tolerancji charakteryzuje się znaczną zmiennością międzyosobniczą, co uzasadnia konieczność indywidualnego dostosowania dawki produktu Vellofent u każdego pacjenta.⁴

Wpływ na układ oddechowy

Wszystkie leki z grupy agonistów receptora opioidowego μ, w tym fentanyl, mogą powodować depresję oddechową zależną od dawki. Jest to jedno z najpoważniejszych działań niepożądanych opioidów. Istotne jest jednak, że u pacjentów poddawanych długotrwałej terapii opioidowej ryzyko wystąpienia depresji oddechowej ulega zmniejszeniu w związku z rozwojem tolerancji na ten efekt farmakologiczny.⁵

Wpływ na układ moczowy

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, powoduje zwiększenie napięcia mięśni gładkich układu moczowego. Konsekwencje kliniczne tego działania mogą być różnorodne i manifestować się zarówno jako zwiększona potrzeba oddawania moczu (pollakisuria), jak i trudności w jego oddawaniu (dyzuria).⁶

Wpływ na układ pokarmowy

Działanie fentanylu na układ pokarmowy obejmuje zwiększenie napięcia oraz zmniejszenie skurczów propulsywnych mięśni gładkich. Te efekty farmakodynamiczne prowadzą do wydłużenia czasu pasażu jelitowego, co klinicznie manifestuje się jako zaparcie – częste działanie niepożądane podczas terapii opioidami.⁷

Wpływ na układ hormonalny

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, może wywierać istotny wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz oś podwzgórze-przysadka-gonady. Do obserwowanych zmian endokrynologicznych należą:⁸

• Zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy
• Zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu
• Zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu

Zmiany te mogą być odpowiedzialne za wystąpienie określonych objawów klinicznych u pacjentów poddawanych długotrwałej terapii fentanylem.

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność kliniczna oraz bezpieczeństwo stosowania produktu Vellofent zostały gruntownie ocenione w randomizowanym, skrzyżowanym badaniu klinicznym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby oraz kontroli placebo. Do badania włączono 91 dorosłych pacjentów z chorobą nowotworową, otrzymujących leczenie opioidami, u których występowało przeciętnie od 1 do 4 epizodów bólu przebijającego (BTP) dziennie.⁹

Pierwszorzędowy punkt końcowy

Jako główny parametr oceny skuteczności w badaniu przyjęto średnią wartość sumy różnic w intensywności bólu (SPID30 – Sum of Pain Intensity Differences) ocenianą w okresie 30 minut od podania dawki leku. Wynik ten był statystycznie znamiennie lepszy w grupie otrzymującej produkt Vellofent w porównaniu z grupą placebo (p<0,0001).¹⁰

Również średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badana w dłuższym przedziale czasowym (6-60 minut od podania) wykazała istotną przewagę produktu Vellofent nad placebo, z wartościami statystycznie znamiennymi już po 6 minutach (p=0,02) oraz utrzymującą się skutecznością przez co najmniej 60 minut (p<0,0001).¹¹

Drugorzędowe punkty końcowe

Analiza drugorzędowych punktów końcowych potwierdziła korzyści kliniczne ze stosowania produktu Vellofent:¹²

• Średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID – Pain Intensity Difference) w okresie 6-60 minut od podania leku wykazała statystycznie znamienną przewagę fentanylu nad placebo (p=0,003 po 6 minutach i p<0,0001 po 60 minutach)
• Średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów leczonych fentanylem wykazały statystycznie znamienną różnicę w porównaniu do placebo w okresie 6-60 minut od podania dawki (p=0,002 po 6 minutach i p<0,0001 po 60 minutach)¹³
• Zmniejszenie potrzeby stosowania dodatkowego leczenia przeciwbólowego – pacjenci otrzymujący produkt Vellofent znacznie rzadziej wymagali doraźnego leczenia bólu niż pacjenci w grupie placebo¹⁴
• Istotne klinicznie zmniejszenie bólu (definiowane jako ≥33% oraz ≥50% redukcja) było obserwowane już w czasie 15 i 30 minut od podania leku u pacjentów leczonych produktem Vellofent¹⁵

Populacja pediatryczna

Brak jest obecnie danych dotyczących stosowania produktu Vellofent u dzieci i młodzieży, co uniemożliwia sformułowanie zaleceń dotyczących stosowania produktu leczniczego w tej grupie wiekowej.¹⁶