Właściwości farmakodynamiczne leku VasoKINOX

VasoKINOX 450 ppm mol/mol jest gazem medycznym sprężonym, zawierającym tlenek azotu (NO) w stężeniu 450 ppm mol/mol. Produkt klasyfikowany jest w grupie farmakoterapeutycznej jako „INNE LEKI STOSOWANE W CHOROBACH UKŁADU ODDECHOWEGO” (kod ATC: R07AX01). Tlenek azotu zawarty w produkcie wykazuje specyficzne działanie na układ naczyniowy, szczególnie w obrębie krążenia płucnego.¹

Mechanizm działania

Tlenek azotu jest substancją endogenną, wytwarzaną przez różne komórki organizmu, w tym przez komórki śródbłonka naczyniowego. Jego główne działanie polega na rozluźnianiu mięśni gładkich naczyń, co prowadzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych. Mechanizm ten zachodzi poprzez połączenie tlenku azotu z żelazem hemowym cytozolowej cyklazy guanylowej. W wyniku tego połączenia następuje aktywacja enzymu i zwiększenie stężenia wewnątrzkomórkowego 3′,5′-cyklicznego guanozynomonofosforanu (cGMP). Podwyższony poziom cGMP w płytkach krwi może dodatkowo hamować ich agregację.²

Działanie farmakodynamiczne

Podawany drogą wziewną tlenek azotu charakteryzuje się selektywnym działaniem na krążenie tętnicze w płucach. Ta selektywność wynika z niezwykle krótkiego czasu półtrwania substancji. Hemoglobina krążąca w pobliżu miejsca dyfuzji tlenku azotu przez błonę pęcherzykowo-włośniczkową powoduje jego szybką dezaktywację.³

VasoKINOX skutecznie obniża płucny opór naczyniowy, jednak jego działanie ogranicza się wyłącznie do obszarów płuc, w których występuje wazokonstrykcja i które są jednocześnie wentylowane. Lek poprawia natlenianie krwi tętniczej poprzez redystrybucję przepływu krwi w płucach – z obszarów o niedostatecznej wentylacji i niskim współczynniku wentylacja/perfuzja (V/Q) do obszarów prawidłowo wentylowanych. Mechanizm ten prowadzi do zmniejszenia efektu przecieku płucnego. Warto podkreślić, że skuteczność tlenku azotu jest bezpośrednio uzależniona od stopnia napowietrznienia obszarów niedodmowych w płucach.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania kliniczne wykazują zróżnicowaną skuteczność tlenku azotu w zależności od wieku ciążowego pacjentów:

• U noworodków urodzonych przed 34. tygodniem życia płodowego z hipoksemiczną niewydolnością oddechową nie wykazano istotnych korzyści z podawania wziewnego tlenku azotu. Prawdopodobnie jest to związane ze specyficznymi mechanizmami patofizjologicznymi występującymi w organizmie wcześniaków.⁵
• Natomiast u noworodków urodzonych w 34. tygodniu ciąży lub później, cierpiących na niewydolność oddechową, korzyści z terapii wziewnym tlenkiem azotu zostały potwierdzone w kontrolowanych, randomizowanych badaniach klinicznych.⁶

Badania kliniczne w hipoksemicznej niewydolności oddechowej

Skuteczność wziewnego tlenku azotu była przedmiotem licznych badań klinicznych prowadzonych u noworodków z hipoksemiczną niewydolnością oddechową o różnej etiologii. Szczególnie istotne wyniki uzyskano u noworodków z przetrwałym nadciśnieniem płucnym, u których inhalacje tlenkiem azotu prowadziły do poprawy natlenienia i zmniejszenia potrzeby zastosowania natlenienia przez membranę pozaustrojową.⁷

Przeprowadzono meta-analizę obejmującą 14 randomizowanych badań klinicznych z udziałem niemowląt urodzonych o czasie lub blisko terminu porodu, u których występowała hipoksemiczna niewydolność oddechowa. Analiza ta wykazała znaczące zmniejszenie zapotrzebowania na pozaustrojowe natlenianie membranowe (ECMO) w grupie pacjentów otrzymujących tlenek azotu. Ryzyko względne wyniosło 0,63 przy 95% przedziale ufności (CI) 0,54-0,75 (n = 810).⁸

Analiza parametrów natlenienia, przeprowadzona w sześciu badaniach włączonych do meta-analizy, wykazała:

• Wskaźnik natlenienia był znacząco niższy w grupie stosującej wziewny tlenek azotu (iNO) między 30 a 60 minutą leczenia. Średnia różnica ważona wyniosła -9,59 przy 95% CI od -12,50 do -6,68 (n = 698).⁹
• Ciśnienie parcjalne tlenu (PaO₂) było znacząco wyższe w grupie otrzymującej iNO w okresie 30-60 minut po rozpoczęciu leczenia. Średnia ważona różnica wyniosła 45,5 mm Hg przy 95% CI od 34,7 do 56,3 (n = 699).¹⁰
• Ogólna poprawa natlenienia wystąpiła u około 50% niemowląt poddanych terapii z zastosowaniem wziewnego tlenku azotu (n = 698).¹¹

Zastosowanie po zabiegach kardiochirurgicznych

Nadciśnienie płucne i podwyższony opór w naczyniach płucnych często występują u pacjentów po zabiegach kardiochirurgicznych, szczególnie po odstawieniu od krążenia pozaustrojowego. Patogeneza tego zjawiska jest złożona, ale główną rolę odgrywa zwężenie naczyń płucnych, spowodowane prawdopodobnie przez procesy zapalne występujące po operacji. Zwiększony opór naczyń płucnych może prowadzić do niewydolności prawej komory serca.¹²

W tym kontekście ustalono, że wziewny tlenek azotu efektywnie redukuje płucny opór naczyniowy oraz hamuje wzrost ciśnienia w tętnicy płucnej. Działania te mogą prowadzić do zwiększenia frakcji wyrzutowej prawej komory serca, co skutkuje stabilizacją hemodynamiczną oraz poprawą utlenowania krwi.¹³