Wpływ walacyklowiru na płodność, ciążę i laktację

Walacyklowir (Valaciclovirum), dostępny w preparacie Vaciclor w dawkach 500 mg i 1000 mg w postaci tabletek powlekanych, wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u osób planujących posiadanie potomstwa. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które powinny zostać przekazane pacjentkom przez lekarzy kwalifikujących do leczenia tym lekiem.¹

Zastosowanie walacyklowiru w okresie ciąży

Dane dotyczące stosowania walacyklowiru w okresie ciąży są ograniczone. Z rejestrów ciąż dokumentujących przypadki zakończenia ciąży u kobiet narażonych na walacyklowir lub jego aktywny metabolit – acyklowir (stosowany doustnie lub dożylnie) zgromadzono odpowiednio 111 i 1246 przypadków, z czego 29 i 756 dotyczyło narażenia w pierwszym trymestrze ciąży. Doświadczenia kliniczne oraz dane z okresu po wprowadzeniu produktu do obrotu nie wskazują na teratogenność lub toksyczność w okresie płodowym lub noworodkowym.²

Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych również nie wykazały toksycznego wpływu walacyklowiru na płodność. Pomimo tego, należy zachować ostrożność przy kwalifikacji do leczenia. Walacyklowir można stosować w okresie ciąży wyłącznie wtedy, gdy oczekiwane korzyści terapeutyczne przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla matki i płodu.³

Stosowanie walacyklowiru podczas karmienia piersią

Acyklowir, będący głównym metabolitem walacyklowiru, przenika do mleka kobiecego. Istotnym aspektem jest jednak fakt, że po zastosowaniu walacyklowiru w dawkach terapeutycznych, niekorzystne oddziaływanie na karmione piersią noworodki lub niemowlęta nie jest spodziewane. Jest to związane z tym, że dawka przyjęta przez dziecko stanowi mniej niż 2% dożylnej dawki terapeutycznej acyklowiru stosowanej w leczeniu opryszczki noworodków.⁴

Pomimo braku spodziewanych istotnych działań niepożądanych, walacyklowir należy stosować ostrożnie w czasie karmienia piersią i wyłącznie wtedy, gdy istnieją wyraźne kliniczne wskazania do jego zastosowania. W takich przypadkach należy monitorować stan noworodka/niemowlęcia pod kątem potencjalnych objawów niepożądanych.⁵

Wpływ walacyklowiru na płodność

Badania przedkliniczne i kliniczne dostarczają ważnych informacji na temat wpływu walacyklowiru na płodność zarówno u mężczyzn, jak i kobiet:

• Badania na zwierzętach: Walacyklowir podawany doustnie szczurom nie wpływał na ich płodność, co sugeruje brak negatywnego oddziaływania przy standardowej drodze podania.⁶
• Obserwacje po podaniu pozajelitowym acyklowiru: Przy dużych dawkach acyklowiru podawanego pozajelitowo szczurom i psom obserwowano atrofię jąder i aspermatogenezę. Należy jednak podkreślić, że dotyczyło to innej substancji (acyklowiru) i innej drogi podania niż standardowa dla walacyklowiru.⁷
• Badania u ludzi: Nie przeprowadzono dedykowanych badań oceniających wpływ walacyklowiru na płodność u ludzi. Jednakże w badaniach, w których 20 pacjentom podawano doustnie acyklowir (aktywny metabolit walacyklowiru) w dawkach od 400 mg do 1000 mg na dobę przez okres 6 miesięcy, nie zaobserwowano wpływu na parametry nasienia takie jak: liczba plemników, ich ruchliwość czy morfologia.⁸

Na podstawie dostępnych danych można stwierdzić, że walacyklowir w dawkach terapeutycznych prawdopodobnie nie ma negatywnego wpływu na płodność u ludzi. Niemniej jednak, decyzję o zastosowaniu leku u osób planujących posiadanie potomstwa należy zawsze podejmować po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka.⁹

Zalecenia dla lekarzy kwalifikujących do leczenia

Lekarz kwalifikujący pacjentkę do leczenia walacyklowirem powinien przekazać następujące informacje:

1. W przypadku kobiet w ciąży – dokładnie wyjaśnić korzyści i potencjalne ryzyka związane z terapią, podkreślając, że dostępne dane nie wskazują na teratogenność lub toksyczność dla płodu, jednak dane są ograniczone.
2. W przypadku kobiet karmiących piersią – poinformować, że acyklowir (metabolit walacyklowiru) przenika do mleka kobiecego, jednak w ilościach, które prawdopodobnie nie stanowią ryzyka dla dziecka (poniżej 2% dawki terapeutycznej stosowanej u noworodków).
3. W przypadku osób planujących ciążę – przekazać informacje o braku dowodów na negatywny wpływ walacyklowiru na płodność w badaniach przedklinicznych i ograniczonych obserwacjach klinicznych dotyczących acyklowiru.

Indywidualizacja terapii powinna uwzględniać konkretną sytuację kliniczną, nasilenie objawów zakażenia wirusowego oraz potencjalne korzyści z zastosowania leczenia przeciwwirusowego w stosunku do teoretycznych ryzyk. W razie wątpliwości można rozważyć konsultację z innymi specjalistami (np. ginekologiem-położnikiem).¹⁰