Właściwości farmakodynamiczne
Taclar 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku

Klarytromycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy makrolidów i oznaczona jest kodem ATC: J01FA09. Stanowi półsyntetyczną pochodną erytromycyny A, wykazującą silne działanie przeciwbakteryjne.¹

Mechanizm działania

Klarytromycyna działa przeciwbakteryjnie poprzez przyłączanie się do podjednostek 50S rybosomów w komórkach wrażliwych bakterii, co prowadzi do zahamowania syntezy białka. Antybiotyk ten wykazuje aktywność zarówno wobec standardowych szczepów bakteryjnych, jak i szczepów izolowanych od pacjentów. Warto podkreślić, że minimalne stężenie hamujące (MIC) klarytromycyny jest około dwukrotnie mniejsze niż erytromycyny, co świadczy o jej większej skuteczności.²

Badania in vitro wykazały szczególnie silne działanie klarytromycyny na Legionella pneumophila i Mycoplasma pneumoniae. Ponadto lek wykazuje działanie bakteriobójcze wobec Helicobacter pylori, przy czym efekt ten jest wyraźniejszy w środowisku obojętnym niż w kwaśnym.³

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Dane z badań in vitro oraz in vivo potwierdzają skuteczność klarytromycyny wobec istotnych klinicznie drobnoustrojów z rodzaju Mycobacterium. Jednocześnie wykazano brak wrażliwości na ten antybiotyk drobnoustrojów z rodziny Enterobacteriaceae i rodzaju Pseudomonas oraz innych Gram-ujemnych pałeczek niepowodujących fermentacji laktozy.⁴

Drobnoustroje wrażliwe na klarytromycynę

Spektrum działania przeciwbakteryjnego klarytromycyny obejmuje szereg istotnych klinicznie patogenów:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Listeria monocytogenes
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Haemophilus influenzae, Haemophilus parainfluenzae, Moraxella catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae, Legionella pneumophila
• Inne drobnoustroje: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae
• Mykobakterie: Mycobacterium leprae, Mycobacterium kansasii, Mycobacterium chelonae, Mycobacterium fortuitum, kompleks Mycobacterium avium (MAC), w skład którego wchodzi Mycobacterium avium i Mycobacterium intracellulare
• Bakterie mikroaerofilne: Helicobacter pylori

⁵

Istotną informacją kliniczną jest to, że wytwarzanie beta-laktamazy zwykle nie wpływa na aktywność klarytromycyny. Należy jednak zaznaczyć, że większość szczepów gronkowców opornych na metycylinę i oksacylinę wykazuje także oporność na klarytromycynę.⁶

Drobnoustroje potencjalnie wrażliwe

Badania wykazały, że następujące drobnoustroje wykazują wrażliwość na klarytromycynę in vitro, jednak znaczenie kliniczne tych obserwacji nie zostało w pełni potwierdzone w dobrze udokumentowanych badaniach klinicznych:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Streptococcus agalactiae, Streptococcus (grupa C, F, G), Streptococcus viridans
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Bordetella pertussis, Pasteurella multocida
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie: Clostridium perfringens, Peptococcus niger, Propionibacterium acnes
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne: Bacteroides melaninogenicus
• Inne bakterie: Borrelia burgdorferi, Treponema pallidum, Campylobacter jejuni

⁷

Metabolity aktywne mikrobiologicznie

Szczególnie istotnym metabolitem klarytromycyny u człowieka jest 14-OH-klarytromycyna. Ten aktywny mikrobiologicznie metabolit działa na większość bakterii z podobną siłą jak związek macierzysty lub do 2-krotnie słabiej. Wyjątek stanowi H. influenzae, wobec którego metabolit wykazuje działanie 2-krotnie silniejsze. Związek macierzysty i 14-OH-klarytromycyna wykazują in vitro i in vivo działanie addycyjne lub synergiczne na H. influenzae, w zależności od szczepu.⁸

Porównanie skuteczności z erytromycyną

W modelach zwierzęcych zakażeń wykazano, że klarytromycyna działa 2 do 10-krotnie silniej niż erytromycyna. Przykładowo, u myszy klarytromycyna okazała się skuteczniejsza od erytromycyny w zakażeniach:

• ogólnoustrojowych
• ropniach podskórnych
• zakażeniach układu oddechowego wywołanych przez S. pneumoniae, S. aureus, S. pyogenes i H. influenzae

U świnek morskich zakażonych pałeczkami Legionella przewaga klarytromycyny była jeszcze bardziej widoczna – podana dootrzewnowo w dawce 1,6 mg/kg mc./dobę wykazywała większą skuteczność niż erytromycyna w dawce 50 mg/kg mc./dobę.⁹

Mechanizm oporności bakteryjnej

Nabyta oporność na makrolidy, w tym na klarytromycynę, u S. pneumoniae, S. pyogenes i S. aureus powstaje głównie za pośrednictwem jednego z dwóch mechanizmów:

1. Mechanizm erm – metylacja rybosomu przez enzym uniemożliwiająca wiązanie leku przeciwbakteryjnego z rybosomami
2. Mechanizm mef lub msr – aktywny transport leku na zewnątrz komórki bakteryjnej (wypompowywanie), co uniemożliwia osiągnięcie przez lek przeciwbakteryjny celu, jakim jest rybosom

Dotychczas nie zidentyfikowano mechanizmów nabytej oporności u Moraxella lub Haemophilus spp. Istotną informacją kliniczną jest fakt, że mechanizmy oporności na makrolidy są równie skuteczne przeciwko makrolidom z 14- i 15-węglowym pierścieniem laktonowym, takim jak erytromycyna, klarytromycyna, roksytromycyna i azytromycyna.¹⁰

Należy podkreślić, że mechanizmy oporności na penicylinę i oporności na makrolidy nie są ze sobą związane. Ważnym aspektem klinicznym jest występowanie oporności krzyżowej między makrolidami (takimi jak klarytromycyna) a linkozamidami (takimi jak linkomycyna i klindamycyna), rozwijającej się za pośrednictwem mechanizmu erm.¹¹

Stężenia graniczne

Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określił stężenia graniczne klarytromycyny, które pozwalają na odróżnienie drobnoustrojów wrażliwych od opornych. Wartości te przedstawiono w poniższej tabeli:

^{) 0,5 μg/ml Drobnoustrój: Staphylococcus spp. Wrażliwy (≤) 1 μg/ml, Oporny (>) 2 μg/ml Drobnoustrój: Haemophilus spp. Wrażliwy (≤) 1 μg/ml, Oporny (>) 32 μg/ml Drobnoustrój: Moraxella catarrhalis Wrażliwy (≤) 0,25 μg/ml, Oporny (>) 0,5 μg/ml”>12}

W przypadku stosowania klarytromycyny w celu eradykacji Helicobacter pylori Instytut Standardów Klinicznych i Laboratoryjnych (CLSI) określił minimalne stężenie hamujące wzrost bakterii ≤0,25 μg/ml jako stężenie graniczne wyznaczające lekowrażliwość.¹³

Należy podkreślić, że współczynniki występowania nabytej oporności wybranych gatunków drobnoustrojów mogą się różnić w zależności od regionu geograficznego oraz zmieniać się w czasie. Dlatego też istotne jest uzyskanie lokalnych danych o oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy występowanie oporności lokalnej jest na tyle duże, że użyteczność leku w określonych rodzajach zakażeń staje się wątpliwa, wskazana jest konsultacja z ekspertami w dziedzinie chorób zakaźnych.¹⁴