Charakterystyka farmakodynamiczna benzydaminy

Benzydamina, pochodna indazolu, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki do stosowania miejscowego w jamie ustnej (kod ATC: A01AD02). Substancja ta charakteryzuje się unikalnymi właściwościami fizykochemicznymi i profilem farmakologicznym, który odróżnia ją od niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) typu kwasu acetylosalicylowego. Benzydamina stanowi słabą zasadę, w przeciwieństwie do tradycyjnych NLPZ, które są kwasami lub ulegają metabolizmowi do związków o charakterze kwasowym.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania benzydaminy jest wielokierunkowy i odmienny od typowych NLPZ. Substancja wykazuje stosunkowo słabe właściwości hamujące syntezę prostaglandyn – efektywna inhibicja aktywności enzymów cyklooksygenazy i lipooksygenazy występuje dopiero przy stężeniach 1 mM i wyższych. Główny mechanizm przeciwzapalny związany jest z hamowaniem syntezy prozapalnych cytokin, szczególnie czynnika martwicy nowotworów-alfa (TNF-α) oraz interleukiny-1β (IL-1β). Co istotne, benzydamina nie wpływa znacząco na inne cytokiny prozapalne (IL-6 i IL-8) ani przeciwzapalne (IL-10, antagonista receptora IL-1).²

Dodatkowo, benzydamina charakteryzuje się innymi mechanizmami działania, które obejmują:

• Hamowanie wybuchu tlenowego neutrofili – ograniczając produkcję reaktywnych form tlenu uczestniczących w procesie zapalnym
• Stabilizację błon komórkowych – co potwierdza hamowanie degranulacji neutrofili oraz stabilizacja lizosomów
• Działanie miejscowo znieczulające – poprzez interakcję z kanałami kationowymi w błonach komórkowych

³

Efekty farmakodynamiczne

Benzydamina wykazuje specyficzne działanie na lokalne mechanizmy procesu zapalnego. Zastosowana miejscowo charakteryzuje się następującymi efektami:

• Działanie przeciwzapalne – redukcja obrzęku, ograniczenie powstawania wysięku i ziarniniaka
• Działanie przeciwbólowe – szczególnie w przypadku bólu o etiologii zapalnej
• Działanie miejscowo znieczulające – zmniejszające odczuwanie bólu i dyskomfortu

Istotne jest, że benzydamina wykazuje jedynie niewielki wpływ na gorączkę, która stanowi wskaźnik ogólnoustrojowej reakcji organizmu.⁴

Skuteczność kliniczna benzydaminy

Stany zapalne gardła po zabiegach

W badaniu klinicznym przeprowadzonym na grupie 24 pacjentów z zapaleniem gardła po tonsillektomii (usunięciu migdałków) wykazano, że płukanie roztworem benzydaminy o stężeniu 0,15%, stosowane 5 razy na dobę przez 6 dni, skuteczniej i szybciej niż placebo eliminowało dolegliwości bólowe gardła oraz trudności w połykaniu. Ponadto zaobserwowano znaczącą poprawę objawów klinicznych, takich jak przekrwienie i obrzęk, ocenianych w 7. dniu terapii.⁵

Analogiczne rezultaty uzyskano w innych badaniach klinicznych obejmujących pacjentów z zapaleniem migdałków, zapaleniem gardła oraz po zabiegach stomatologicznych, co potwierdza szerokie spektrum zastosowań terapeutycznych benzydaminy w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.⁶

Ból gardła po intubacji

W badaniu obejmującym 58 dorosłych pacjentów poddawanych znieczuleniu ogólnemu z intubacją dotchawiczą, płukanie jamy ustnej 30 ml roztworu benzydaminy o stężeniu 0,075% przed indukcją znieczulenia znacząco redukowało ból gardła w okresie pooperacyjnym w porównaniu z grupą kontrolną stosującą wodę. Efekt przeciwbólowy benzydaminy utrzymywał się przez pierwsze 24 godziny po zabiegu, podczas gdy płukanie z zastosowaniem kwasu acetylosalicylowego zapewniało efekt przeciwbólowy jedynie przez 4 godziny.⁷

Zapalenie błony śluzowej po radioterapii i chemioterapii

Benzydamina wykazuje znaczącą skuteczność w łagodzeniu zapalenia błony śluzowej jamy ustnej i gardła u pacjentów onkologicznych. W badaniu klinicznym z udziałem 48 pacjentów poddawanych 3-5 tygodniowej radioterapii z powodu raka jamy ustnej, płukanie roztworem benzydaminy o stężeniu 0,15% cztery razy na dobę skutkowało znacznym złagodzeniem dolegliwości bólowych oraz zmniejszeniem zakresu i nasilenia zapalenia błony śluzowej w części ustnej gardła.⁸

Podobne efekty terapeutyczne zaobserwowano w badaniu obejmującym pacjentów poddawanych chemioterapii z powodu nowotworów jamy ustnej, co wskazuje na uniwersalność zastosowania benzydaminy w łagodzeniu skutków ubocznych różnych form terapii przeciwnowotworowej.⁹

W badaniu z udziałem 67 pacjentów z ciężkim zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej i gardła po radioterapii, już w ciągu pierwszych trzech dni leczenia płukanie roztworem benzydaminy znacząco redukowało, w porównaniu z placebo, następujące objawy:

• Ból podczas przełykania
• Przekrwienie błony śluzowej
• Nasilenie zapalenia błon śluzowych

¹⁰

Tolerancja i bezpieczeństwo stosowania benzydaminy

Podczas badań klinicznych obserwowano u niektórych pacjentów stosujących benzydaminę częstsze występowanie przejściowego drętwienia i pieczenia w jamie ustnej. Zjawisko to przypisuje się miejscowemu działaniu znieczulającemu substancji leczniczej. Efekty te mają charakter krótkotrwały i nie stanowią istotnego problemu klinicznego.¹¹

Ogólna ocena bezpieczeństwa stosowania benzydaminy w badaniach klinicznych wskazuje na dobrą tolerancję leku przez pacjentów, co potwierdza korzystny profil bezpieczeństwa tej substancji leczniczej.¹²

Skład jakościowy i ilościowy preparatu

Preparat Septogard w postaci aerozolu do stosowania w jamie ustnej zawiera jako substancję czynną benzydaminy chlorowodorek w stężeniu 1,5 mg/ml. Pojedyncza dawka aerozolu (0,17 ml) dostarcza 0,255 mg chlorowodorku benzydaminy.¹³

Preparat zawiera również substancje pomocnicze o znanym działaniu:

• Etanol (96%) – 13,6 mg w pojedynczej dawce (0,17 ml), co odpowiada 80,0 mg alkoholu etylowego w 1 ml
• Metylu parahydroksybenzoesan (E 218) – 0,17 mg w pojedynczej dawce (0,17 ml), co odpowiada 1,0 mg w 1 ml

¹⁴

Pod względem właściwości fizycznych Septogard stanowi przejrzysty, bezbarwny roztwór o charakterystycznym miętowym aromacie i pH w zakresie od 5 do 7, dostarczany w wielodawkowym pojemniku z rozpylaczem oraz pompką dozującą.¹⁵