Właściwości farmakodynamiczne leku Sagalix

Omeprazol, substancja czynna preparatu Sagalix, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC01). Produkt leczniczy dostępny jest w postaci kapsułek dojelitowych, twardych w trzech dawkach: 10 mg, 20 mg oraz 40 mg omeprazolu.¹

Mechanizm działania

Omeprazol stanowi racemiczną mieszaninę dwóch enancjomerów, która zmniejsza wydzielanie kwasu solnego w żołądku poprzez wysoce specyficzny i ukierunkowany mechanizm działania. Jest selektywnym inhibitorem pompy protonowej w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Działając szybko, zapewnia kontrolę wydzielania kwasu solnego przy wygodnym dawkowaniu raz na dobę.²

Ze względu na właściwości słabej zasady, omeprazol osiąga wysokie stężenie i jest przekształcany do postaci aktywnej w silnie kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych w komórkach okładzinowych. W tym miejscu hamuje aktywność enzymu H+K+-ATPazy, czyli pompy protonowej, odpowiedzialnej za końcowy etap procesu produkcji kwasu solnego. Efekt hamujący jest zależny od dawki i skutecznie blokuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu, niezależnie od rodzaju bodźca pobudzającego.³

Efekty farmakodynamiczne

Wszystkie obserwowane działania farmakodynamiczne omeprazolu wynikają bezpośrednio z jego wpływu na proces wydzielania kwasu solnego w żołądku.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego

Doustne podawanie omeprazolu w schemacie raz na dobę skutkuje szybkim i efektywnym zahamowaniem wydzielania kwasu solnego zarówno w ciągu dnia, jak i nocy. Maksymalny efekt terapeutyczny jest osiągany po 4 dniach stosowania leku. Przy dawce 20 mg u pacjentów z owrzodzeniem dwunastnicy utrzymuje się średnie zmniejszenie 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego o co najmniej 80%. Dodatkowo, 24 godziny po podaniu leku obserwuje się średnie zmniejszenie maksymalnego wydzielania kwasu po stymulacji pentagastryną o około 70%.⁵

Podawanie omeprazolu w dawce 20 mg utrzymuje pH w żołądku na poziomie ≥ 3 średnio przez 17 godzin w ciągu doby u pacjentów z owrzodzeniem dwunastnicy. Zredukowane wydzielanie kwasu i zmniejszona kwaśność soku żołądkowego w sposób zależny od dawki zmniejsza lub normalizuje ekspozycję przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku.⁶

Stopień hamowania wydzielania kwasu koreluje z obszarem pod krzywą zależności stężenia omeprazolu w surowicy krwi od czasu (AUC), natomiast nie wykazuje związku z chwilowym stężeniem leku w osoczu. W trakcie leczenia omeprazolem nie zaobserwowano zjawiska tachyfilaksji.⁷

Wpływ na Helicobacter pylori

Bakterie Helicobacter pylori są ściśle związane z patogenezą choroby wrzodowej, w tym choroby wrzodowej dwunastnicy i żołądka. H. pylori stanowi główny czynnik w rozwoju zapalenia błony śluzowej żołądka. Współdziałanie bakterii H. pylori i kwasu solnego w żołądku odgrywa kluczową rolę w patogenezie choroby wrzodowej. Ponadto, H. pylori jest głównym czynnikiem etiologicznym zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu żołądka.⁸

Eradykacja H. pylori przy zastosowaniu terapii skojarzonej omeprazolem i odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi wiąże się z wysokim wskaźnikiem gojenia i długotrwałą remisją wrzodów trawiennych. Badania kliniczne wykazały, że dwulekowe schematy terapii eradykacyjnej są mniej skuteczne niż schematy trójlekowe. Mogą być jednak rozważane w przypadkach, gdy znana nadwrażliwość pacjenta uniemożliwia zastosowanie któregokolwiek z elementów terapii trójlekowej.⁹

Inne efekty związane z hamowaniem wydzielania kwasu

W trakcie długotrwałego leczenia omeprazolem obserwowano z nieco większą częstością występowanie torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję wyraźnego zahamowania wydzielania kwasu, mają charakter łagodny i wydają się być w pełni odwracalne.¹⁰

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny, w tym również związana ze stosowaniem inhibitorów pompy protonowej, prowadzi do zwiększenia liczby bakterii fizjologicznie bytujących w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji leczenie lekami zmniejszającymi wydzielanie kwasu może nieznacznie zwiększać ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego wywołanych przez bakterie takie jak Salmonella i Campylobacter, a u pacjentów hospitalizowanych również przez Clostridium difficile.¹¹

Podczas stosowania leków przeciwwydzielniczych stężenie gastryny w surowicy krwi wzrasta w odpowiedzi na zmniejszone wydzielanie kwasu. Podobnie zwiększa się stężenie chromograniny A (CgA) w związku ze zmniejszoną kwaśnością soku żołądkowego. Podwyższone stężenie CgA może interferować z wynikami badań diagnostycznych wykonywanych w kierunku guzów neuroendokrynnych. Opublikowane dane wskazują, że leczenie inhibitorem pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do dwóch tygodni przed oznaczeniem stężenia CgA. Ma to na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA, mylnie zwiększonego wskutek leczenia inhibitorami pompy protonowej, do wartości referencyjnych.¹²

U niektórych pacjentów, zarówno dorosłych jak i dzieci, podczas długotrwałego leczenia omeprazolem zaobserwowano zwiększoną liczbę komórek ECL (enterochromaffinopodobnych), co prawdopodobnie związane jest ze zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy. Zjawisko to uznawane jest za niemające znaczenia klinicznego.¹³

Skuteczność i bezpieczeństwo u dzieci

Dane kliniczne potwierdzają skuteczność omeprazolu w populacji pediatrycznej. W niekontrolowanym badaniu z udziałem dzieci w wieku od 1 do 16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, zastosowanie omeprazolu w dawkach 0,7-1,4 mg/kg masy ciała przyniosło poprawę stanu zapalnego przełyku u 90% pacjentów oraz znaczącą redukcję objawów refluksu.¹⁴

W badaniu z pojedynczą zaślepioną próbą, obejmującym dzieci w wieku 0-24 miesięcy z klinicznie zdiagnozowaną chorobą refluksową przełyku, zastosowano omeprazol w dawkach 0,5, 1,0 lub 1,5 mg/kg masy ciała. Po 8 tygodniach leczenia zaobserwowano redukcję częstości epizodów wymiotów/zarzucania treści żołądkowej o 50%, niezależnie od zastosowanej dawki leku.¹⁵

Eradykacja H. pylori u dzieci

Randomizowane badanie kliniczne z podwójnie zaślepioną próbą (badanie Héliot) wykazało, że omeprazol w skojarzeniu z dwoma antybiotykami – amoksycyliną i klarytromycyną – stanowi bezpieczną i skuteczną opcję terapeutyczną w leczeniu zakażenia H. pylori u dzieci w wieku od 4 lat z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Wskaźnik eradykacji H. pylori osiągnął 74,2% (23/31 pacjentów) w grupie otrzymującej omeprazol w połączeniu z amoksycyliną i klarytromycyną, w porównaniu do zaledwie 9,4% (3/32 pacjentów) w grupie leczonej wyłącznie amoksycyliną i klarytromycyną. Należy jednak podkreślić, że nie wykazano jednoznacznych korzyści klinicznych w odniesieniu do zmniejszenia objawów dyspeptycznych. Badanie to nie dostarcza informacji dotyczących leczenia dzieci w wieku poniżej 4 lat.¹⁶