Wprowadzenie do farmakodynamiki leku RECTANAL ENEMA

RECTANAL ENEMA to produkt leczniczy w postaci roztworu doodbytniczego, zawierający jako substancje czynne fosforany sodu: sodu diwodorofosforan jednowodny (14,00 g/100 ml) oraz disodu fosforan dwunastowodny (5,00 g/100 ml). Pod względem farmakologicznym lek należy do środków przeczyszczających stosowanych doodbytniczo, choć warto zaznaczyć, że kod ATC nie został jeszcze przydzielony dla tego preparatu.¹

Mechanizm działania fosforanów sodu

RECTANAL ENEMA działa jako hipertoniczny roztwór fosforanów sodu podawany bezpośrednio do odbytnicy. Podstawowy mechanizm działania opiera się na właściwościach osmotycznych substancji czynnych. Po podaniu doodbytniczym roztwór wywiera działanie osmotyczne w świetle jelita grubego, co skutecznie zapobiega wchłanianiu wody z mas kałowych. Konsekwencją tego działania jest znaczące zmiękczenie stolca, co ułatwia proces defekacji.²

Działanie osmotyczne w świetle jelita

Zasada działania preparatu opiera się na właściwościach hipertonicznego roztworu, który wywołuje gradient osmotyczny w jelicie grubym. Roztwór fosforanów sodu o wysokim stężeniu powoduje ruch wody zgodnie z gradientem stężeń – woda nie jest wchłaniana z zawartości jelita, a dodatkowo może być przyciągana do światła jelita z okolicznych tkanek. Ten proces fizjologiczny prowadzi do zwiększenia zawartości wody w masach kałowych, co bezpośrednio wpływa na ich konsystencję.³

Rezultaty działania farmakodynamicznego

Efekt działania preparatu RECTANAL ENEMA można podzielić na dwa główne elementy wpływające na proces defekacji:

• Zwiększenie objętości mas kałowych – poprzez zatrzymanie wody w świetle jelita dochodzi do zwiększenia objętości zawartości jelita grubego
• Zmiękczenie stolca – wyższy poziom uwodnienia mas kałowych prowadzi do zmiany ich konsystencji na bardziej miękką

Te dwa mechanizmy działają synergistycznie, powodując natychmiastowe pobudzenie odruchu defekacji. Rozciągnięcie ścian jelita grubego przez zwiększoną objętość mas kałowych oraz zmiana ich konsystencji na bardziej miękką stymuluje receptory mechaniczne w ścianie jelita, uruchamiając odruch defekacyjny.⁴

Czas wystąpienia działania farmakodynamicznego

Charakterystyczną cechą działania farmakodynamicznego leku RECTANAL ENEMA jest szybki początek działania. Po podaniu doodbytniczym efekt przeczyszczający w postaci stymulacji odruchu defekacyjnego występuje niemal natychmiast. Jest to istotna cecha preparatu, która wyróżnia go na tle doustnych środków przeczyszczających, które zazwyczaj wymagają dłuższego czasu do wystąpienia efektu terapeutycznego.⁵

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

RECTANAL ENEMA należy do grupy leków przeczyszczających podawanych doodbytniczo w formie wlewek. W kontekście klasyfikacji farmakoterapeutycznej lek można przyporządkować do środków przeczyszczających osmotycznych, chociaż należy zaznaczyć, że oficjalny kod ATC dla tego preparatu nie został jeszcze przydzielony.⁶

W odróżnieniu od niektórych innych środków przeczyszczających, RECTANAL ENEMA nie wpływa na motorykę jelit poprzez bezpośrednie oddziaływanie na receptory lub układ nerwowy jelita, lecz działa na zasadzie fizycznych właściwości osmotycznych roztworu. To sprawia, że mechanizm działania jest przewidywalny i powtarzalny u różnych pacjentów.⁷