Przedawkowanie
Paracetamol B. Braun 10 mg/ml

Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla życia, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Jest to stan kliniczny, który może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby, a w konsekwencji nawet do zgonu pacjenta. Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia, nawet przy braku objawów klinicznych.¹

Grupy szczególnego ryzyka

Szczególnie narażeni na uszkodzenie wątroby w wyniku przedawkowania paracetamolu są:²

• Pacjenci w podeszłym wieku
• Małe dzieci
• Osoby z istniejącymi wcześniej zaburzeniami wątroby
• Pacjenci z przewlekłą chorobą alkoholową
• Osoby przewlekle niedożywione
• Pacjenci otrzymujący leki indukujące enzymy wątrobowe

W wymienionych grupach przedawkowanie paracetamolu niesie szczególnie wysokie ryzyko zgonu.³

Dawki toksyczne

Za dawkę toksyczną, mogącą powodować poważne uszkodzenie wątroby, uznaje się:⁴

• U dorosłych: pojedyncza dawka ≥7,5 g paracetamolu
• U dzieci: dawka ≥140 mg/kg masy ciała

Należy pamiętać, że preparat Paracetamol B. Braun zawiera 10 mg paracetamolu w 1 ml roztworu, co oznacza, że butelka o pojemności 100 ml zawiera 1000 mg (1 g) substancji czynnej.⁵

Patofizjologia uszkodzenia wątroby

Mechanizm hepatotoksyczności paracetamolu polega na cytolizie komórek wątroby, która może prowadzić do całkowitej i nieodwracalnej martwicy hepatocytów. Konsekwencją tego procesu jest niewydolność wątroby, której towarzyszą kwasica metaboliczna i encefalopatia. W najcięższych przypadkach dochodzi do śpiączki wątrobowej i zgonu.⁶

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy kliniczne przedawkowania paracetamolu można podzielić na wczesne, występujące w pierwszej dobie, oraz późne, związane z rozwijającym się uszkodzeniem wątroby.⁷

Ważne jest, aby pamiętać, że początkowo objawy kliniczne mogą być niespecyficzne, a nawet nieobecne, co może skutkować opóźnieniem w rozpoznaniu i wdrożeniu leczenia. Kliniczne objawy uszkodzenia wątroby rozwijają się zazwyczaj po upływie dwóch dni, osiągając maksymalne nasilenie po 4-6 dniach od momentu przedawkowania.⁸

Postępowanie w przedawkowaniu

Przedawkowanie paracetamolu wymaga natychmiastowej hospitalizacji pacjenta oraz wdrożenia odpowiedniego schematu postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.⁹

Diagnostyka

Priorytetem jest jak najszybsze oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu. Próbkę krwi należy pobrać możliwie najszybciej po przedawkowaniu.¹⁰

Ponadto konieczne jest wykonanie badań oceniających funkcję wątroby:

• Oznaczenie aktywności enzymów wątrobowych (AST, ALT)
• Stężenie bilirubiny
• Aktywność dehydrogenazy mleczanowej
• Parametry krzepnięcia (w tym stężenie protrombiny)

Badania wątrobowe należy przeprowadzić na początku leczenia i powtarzać co 24 godziny.¹¹

Leczenie antidotum

Podstawą leczenia przedawkowania paracetamolu jest podanie specyficznego antidotum – N-acetylocysteiny (NAC). Preparat ten można podawać dożylnie lub doustnie, przy czym kluczowe jest możliwie najszybsze jego zastosowanie.¹²

Optymalny efekt terapeutyczny uzyskuje się przy podaniu NAC w ciągu pierwszych 10 godzin od przedawkowania. Warto jednak podkreślić, że N-acetylocysteina zachowuje pewien stopień skuteczności ochronnej nawet po upływie tego czasu, co sprawia, że jej zastosowanie jest wskazane również w przypadku późniejszego rozpoznania zatrucia. W takich sytuacjach leczenie powinno być prowadzone przez dłuższy okres.¹³

Leczenie objawowe

Oprócz podania swoistego antidotum, konieczne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego, dostosowanego do stanu klinicznego pacjenta i stopnia uszkodzenia wątroby.¹⁴

Rokowanie

W większości przypadków, przy odpowiednio wczesnym rozpoznaniu i wdrożeniu leczenia, dochodzi do normalizacji aktywności enzymów wątrobowych w ciągu 1-2 tygodni z pełnym powrotem prawidłowej funkcji wątroby.¹⁵

W szczególnie ciężkich przypadkach zatrucia, z rozwojem piorunującej niewydolności wątroby, może zaistnieć konieczność przeszczepienia wątroby jako jedynej metody terapeutycznej.¹⁶