Właściwości farmakodynamiczne pantoprazolu

Pantoprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP) i jest sklasyfikowany pod kodem ATC: A02BC02. Jego działanie farmakodynamiczne opiera się na specyficznym hamowaniu wydzielania kwasu solnego w żołądku poprzez blokowanie pompy protonowej w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol to podstawiony benzoimidazol, który wykazuje swoiste działanie hamujące na pompę protonową komórek okładzinowych żołądka. Po dostaniu się do kwaśnego środowiska w świetle kanalików komórek okładzinowych, substancja ta ulega przekształceniu do formy aktywnej. W tej postaci pantoprazol hamuje enzym H+, K+-ATPazę, który stanowi końcowy etap sekrecji kwasu solnego w żołądku. Stopień hamowania zależy od zastosowanej dawki i wpływa zarówno na podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu.²

Pantoprazol wykazuje istotną przewagę nad innymi lekami przeciwwydzielniczymi, ponieważ wiąże się z enzymem dystalnie w stosunku do poziomu receptora komórki. Dzięki temu może wpływać na wydzielanie kwasu solnego niezależnie od rodzaju stymulacji przez różne substancje biologicznie czynne, takie jak acetylocholina, histamina czy gastryna. Efekt terapeutyczny jest identyczny niezależnie od drogi podania leku – doustnej czy dożylnej.³

Efekty kliniczne

U większości pacjentów ustąpienie objawów choroby związanej z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego następuje w ciągu 2 tygodni stosowania pantoprazolu. Podobnie jak inne inhibitory pompy protonowej oraz antagoniści receptora H2, leczenie pantoprazolem powoduje zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia wydzielania gastryny. Wzrost stężenia gastryny jest proporcjonalny do stopnia zmniejszenia kwaśności i ma charakter odwracalny po zakończeniu terapii.⁴

Wpływ na poziom gastryny i komórki ECL

Podczas terapii pantoprazolem obserwuje się zwiększenie stężenia gastryny na czczo. W okresie krótkotrwałego stosowania wartości te zazwyczaj nie przekraczają górnej granicy normy. Natomiast w trakcie długotrwałego leczenia stężenie gastryny w większości przypadków ulega podwojeniu, chociaż nadmierny wzrost występuje jedynie sporadycznie. W konsekwencji długotrwałego leczenia, w rzadkich przypadkach obserwuje się niewielkie do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego w żołądku (komórek typu ECL – enterochromaffin-like cell), manifestujące się jako rozrost prosty do gruczolakowatego.⁵

Co istotne, w przeciwieństwie do wyników badań na zwierzętach, u ludzi nie zaobserwowano powstawania zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka podczas stosowania pantoprazolu.⁶

Wpływ na stężenie chromograniny A (CgA)

Stosowanie produktów leczniczych o działaniu przeciwwydzielniczym, w tym pantoprazolu, powoduje zwiększenie stężenia chromograniny A (CgA) w surowicy krwi. Jest to reakcja fizjologiczna na zmniejszenie kwaśności wewnątrzżołądkowej. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że podwyższone stężenie CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych.⁷

Z tego powodu, przed przeprowadzeniem pomiarów stężenia CgA, zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni. Ma to na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA, które mogło zostać mylnie podwyższone w wyniku terapii IPP, do zakresu wartości referencyjnych.⁸

Wpływ długotrwałej terapii na tarczycę

W świetle badań przeprowadzonych na zwierzętach istnieje teoretyczna możliwość, że długotrwałe leczenie pantoprazolem, przekraczające okres jednego roku, może wywierać wpływ na parametry wewnątrzwydzielnicze tarczycy. Jednakże zjawisko to nie zostało w pełni potwierdzone i wymaga dalszych badań klinicznych.⁹