Właściwości farmakodynamiczne

Pantoprazol Krka należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inhibitory pompy protonowej, sklasyfikowanej pod kodem ATC: A02BC02. Produkt leczniczy występuje w postaci tabletek dojelitowych zawierających 20 mg pantoprazolu w formie pantoprazolu sodowego półtorawodnego.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest pochodną benzoimidazolu, która wykazuje specyficzne działanie hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku poprzez blokowanie pompy protonowej w komórkach okładzinowych. W kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych pantoprazol ulega konwersji do formy aktywnej, która następnie hamuje enzym H+, K+-ATPazę, odpowiedzialny za ostatni etap produkcji kwasu solnego w żołądku. Efekt hamujący pantoprazolu wykazuje zależność od dawki i wpływa zarówno na podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu.²

Istotną cechą mechanizmu działania pantoprazolu jest jego wiązanie z enzymem dystalnie w stosunku do poziomu receptora komórkowego, co pozwala na hamowanie wydzielania kwasu solnego niezależnie od rodzaju bodźca stymulującego, takiego jak acetylocholina, histamina czy gastryna. Efektywność działania pantoprazolu pozostaje taka sama niezależnie od drogi podania – doustnej czy dożylnej.³

Efekty kliniczne

U większości pacjentów otrzymujących pantoprazol ustąpienie objawów związanych z nadmierną kwasowością żołądka następuje w ciągu 2 tygodni terapii. Podobnie jak w przypadku innych inhibitorów pompy protonowej oraz inhibitorów receptora H2, leczenie pantoprazolem prowadzi do zmniejszenia kwaśności soku żołądkowego, co w konsekwencji powoduje proporcjonalny wzrost stężenia gastryny w surowicy krwi. Wzrost wydzielania gastryny ma charakter odwracalny.⁴

Wpływ na stężenie gastryny

Stosowanie pantoprazolu powoduje zwiększenie stężenia gastryny na czczo. Podczas krótkotrwałej terapii wartości te w większości przypadków nie przekraczają górnej granicy normy. W trakcie długotrwałego leczenia stężenie gastryny zwykle ulega podwojeniu, jednak znaczne zwiększenie stężenia gastryny obserwuje się jedynie w pojedynczych przypadkach.⁵

Wpływ na komórki ECL

W rzadkich przypadkach długotrwałej terapii pantoprazolem obserwowano niewielkie do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego (komórki ECL – enterochromaffin-like cell) w żołądku, przyjmujące postać rozrostu prostego do gruczolakowatego. Należy jednak podkreślić, że według przeprowadzonych dotychczas badań, u ludzi nie zaobserwowano powstawania zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka, które stwierdzono w badaniach na zwierzętach.⁶

Wpływ na stężenie chromograniny A (CgA)

Terapia pantoprazolem, podobnie jak innymi lekami przeciwwydzielniczymi, prowadzi do zwiększenia stężenia chromograniny A (CgA) w surowicy, co jest odpowiedzią na zmniejszone wydzielanie kwasu solnego i zwiększoną kwaśność wewnątrzżołądkową. Istotne jest, że podwyższony poziom CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych. Zgodnie z dostępnymi danymi klinicznymi, w celu uzyskania wiarygodnych wyników pomiarów CgA, leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed wykonaniem oznaczenia. Pozwala to na powrót stężenia CgA, które zostało nieprawidłowo podwyższone w wyniku terapii, do zakresu referencyjnego.⁷

Potencjalne długoterminowe efekty

W oparciu o wyniki badań na zwierzętach prowadzonych przy długotrwałym stosowaniu pantoprazolu (dłuższym niż rok), nie można całkowicie wykluczyć wpływu leku na parametry wewnątrzwydzielnicze tarczycy. Kwestia ta wymaga dalszych badań i obserwacji klinicznych.⁸